1. Hiện trạng chất lượng môi trường không khí
Trong giai đoạn 2021 -2025, tình trạng ô nhiễm bụi tổng tại TP. Hồ Chí Minh vẫn tiếp tục xảy ra tại các trục giao thông, khu vực dân cư xung quanh các khu công nghiệp, cụm công nghiệp và các khu vực khai thác khoáng sản trên địa bàn TP; hàm lượng TSP dao động trong khoảng 20 - 619,8 μg/Nm3; có 92% số liệu quan trắc đạt quy chuẩn QCVN 05:2023/BTNMT và 8% số liệu quan trắc vượt quy chuẩn; mức độ vượt quy chuẩn từ 1,56 - 2,02 lần. Một số nút giao thông đông như khu vực Cát Lái có 84% số liệu quan trắc vượt quy chuẩn; khu vực An Sương, Bình Phước, Suối Tiên, Huỳnh Tấn Phát - Nguyễn Văn Linh có 30% - 34% số liệu quan trắc vượt quy chuẩn. Ngoài các điểm nêu trên, các khu vực khác đều có nồng độ bụi TSP đạt quy chuẩn cho phép.
Giá trị trung bình 24 giờ các số liệu quan trắc của thông số PM2,5 dao động trong khoảng 10 – 269,5 µg/m³, với 16% số liệu quan trắc vượt quy chuẩn QCVN (QCVN 05:2023/BTNMT nồng độ bụi PM2,5 trung bình 24 giờ: 50 μg/Nm3). Giai đoạn từ 2021 - 2024 giá trị trung bình 24 giờ các số liệu quan trắc của thông số PM2,5 tại các vị trí quan trắc đều đạt quy chuẩn. Năm 2025, tại một số thời điểm và một số vị trí có giá trị vượt quy chuẩn, mức vượt khoảng 1,1 - 4,6 lần. Các vị trí có xu hướng nồng độ bụi PM2.5 tăng lên chủ yếu tập trung khu vực mật độ giao thông cao, gần khu công nghiệp và khu xử lý chất thải rắn.
Kết quả quan trắc cho thấy nồng độ bụi PM10 tại các vị trí quan trắc dao động từ 0 - 120,7 µg/m3, 99% số liệu quan trắc đạt quy chuẩn QCVN 05:2023/BTNMT, chỉ có khu vực Phú Lâm vào năm 2024 có một vài thời điểm chưa đạt, tuy nhiên mức độ vượt quy chuẩn không lớn (1,2 lần). Ngoài ra, kết quả quan trắc chất lượng môi trường không khí (tại các trạm tự động, liên tục) trong giai đoạn 2021 - 2025 cho thấy, chỉ số chất lượng môi trường không khí hàng ngày (AQIngày) đa phần duy trì tại mức tốt và trung bình (chiếm từ 68,75 – 85,05% tùy từng trạm quan trắc); Tuy nhiên, có một số ngày chỉ số AQI tại các trạm nằm ở mức kém (chiếm từ 2,35 - 7,17% tùy từng trạm quan trắc), chỉ số AQI ngày ở mức xấu dưới 1%.
Qua số liệu thống kê chỉ số VN_AQI TP.HCM từ ngày 1/1/2025 đến ngày 13/12/2025 tại 7 trạm quan trắc khí thải tự động, liên tục cho thấy, chỉ số chất lượng không khí AQI ngày hầu hết ở mức tốt và trung bình (VN_AQI ở mức tốt chiếm từ 53,5% - 88,6%, mức trung bình chiếm từ 8,7% - 36,5%), chỉ một số ngày chất lượng môi trường không khí ở mức kém và xấu (VN_AQI ở mức kém chiếm 0,6% - 11,3%, mức xấu chiếm 0,3 - 0,9%).
Theo kết quả quan trắc chất lượng môi trường không khí trên địa bàn TP Hồ Chí Minh cho thấy, ô nhiễm không khí tại TP chủ yếu liên quan đến bụi. Một số thời điểm nồng độ bụi tổng (TSP) và bụi mịn (PM10 và PM2.5) tại các vị trí có mật độ giao thông cao vượt ngưỡng cho phép, các thông số ô nhiễm khác đều trong ngưỡng cho phép. Chất lượng không khí có sự biến đổi theo thời gian trong ngày và có xu hướng biến đổi theo mùa trong năm (liên quan đến mật độ giao thông và các yếu tố khí tượng); mức độ ô nhiễm vào mùa khô cao hơn mùa mưa, nồng độ PM2.5 trong không khí có xu hướng đạt mức cao nhất trong khoảng thời gian cuối và đầu năm.
Ngoài ra, ảnh hưởng của các điều kiện khí tượng bất lợi như (nắng nóng, áp thấp nhiệt đới và các quá trình hóa lý khí quyển diễn biến phức tạp hơn trong các năm trở lại đây cũng gây tác động đến chất lượng không khí cụ thể: Nắng nóng, nhiệt độ cao làm gia tăng khả năng lan truyền các chất ô nhiễm từ các nguồn thải do tăng tính linh động của không khí. Áp thấp nhiệt đới và thời tiết cực đoan (nghịch nhiệt, elnino,...) góp phần xáo trộn bầu khí quyển khiến cho các chất ô nhiễm bị giữ lại trong môi trường không khí không thể khuếch tán lên cao hoặc gia tăng nguy cơ phát tán vào khí quyển các hợp chất ô nhiễm. Quá trình quang hóa gắn liền với các hợp chất của Nitơ có thể trở lên nghiêm trọng ở khu vực đô thị, khu công nghiệp nơi mà lượng phát thải lớn đồng thời có cường độ bức xạ mặt trời chiếu trực tiếp xuống mặt đất cao. Quá trình này kết hợp với hiện tượng nghịch đảo nhiệt và hiện tượng đảo nhiệt sẽ dẫn tới những vùng ô nhiễm cục bộ ở tỉnh vào những ngày thời tiết đặc biệt.
2. Công tác quản lý chất lượng môi trường không khí thời gian qua
Thực hiện Luật BVMT năm 2020 và các văn bản hướng dẫn thi hành Luật, Chỉ thị số 03/CT-TTg ngày 18/1/2021 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí, Quyết định số 1973/QĐ-TTg ngày 23/11/2021 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Kế hoạch quốc gia về quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2021-2025; TP. Hồ Chí Minh đã ban hành nhiều chương trình, kế hoạch, văn bản chỉ đạo nhằm nâng cao hiệu quả công tác quản lý nhà nước về BVMT nói chung và quản lý chất lượng môi trường không khí nói riêng, cụ thể: Quyết định số 1055/QĐ-UBND ngày 29/3/2021 của UBND TP về Chương trình Giảm ô nhiễm môi trường giai đoạn 2020 – 2030; Kế hoạch số 1558/KH-UBND ngày 29/3/2024 của UBND TP về tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường không khí trên địa bàn TP Hồ Chí Minh; Kế hoạch số 87/KH-UBND ngày 16/9/2025 của UBND TP về triển khai Chỉ thị số 20/CT-TTg ngày 12/7/2025 của Thủ tướng Chính phủ về một số nhiệm vụ cấp bách, quyết liệt ngăn chặn, giải quyết tình trạng ô nhiễm môi trường; Quyết định số 1980/QĐ-UBND ngày 2/4/2026 của UBND TP về phê duyệt Kế hoạch hành động về kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045 trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh.
Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, giáo dục, nâng cao nhận thức về BVMT và ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời gian qua được TP triển khai sâu rộng với nhiều hình thức đa dạng, phong phú phù hợp với từng loại đối tượng nên đã đem lại những hiệu quả thiết thực. Trong thời gian qua, TP triển khai thường xuyên các chương trình giáo dục và truyền thông về ô nhiễm không khí; bồi dưỡng nguồn nhân lực quản lý môi trường của các Sở/ngành, UBND các xã, phường, đặc khu, bồi dưỡng báo cáo viên, tuyên truyền viên về BVMT và ứng phó biến đổi khí hậu.
Đặc biệt, các Sở/ngành, UBND các xã, phường, đặc khu thường xuyên tổ chức các Hội nghị, lớp tập huấn, các hoạt động với nhiều hình thức phổ biến, cập nhật các quy định pháp luật về BVMT, các quy định về quản lý chất lượng môi trường không khí: (1) Chương trình bồi dưỡng nguồn nhân lực triển khai chương trình Giảm ô nhiễm môi trường dành cho cán bộ, công chức ngành môi trường, đội ngũ báo cáo viên các cấp TP và lực lượng tuyên truyền viên nòng cốt của Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam TP và các tổ chức thành viên; (2) Các hội nghị tập huấn nâng cao năng lực về cải thiện chất lượng môi trường không khí thuộc Dự án TA-9068 về hỗ trợ kỹ thuật Nâng cao năng lực và hành động cải thiện chất lượng không khí do ADB tài trợ dành cho cán bộ, công chức các Sở/ngành; (3) Tổ chức nhiều hội nghị triển khai Luật BVMT và các văn bản hướng dẫn thi hành luật cho cán bộ, công chức các ngành, các cấp và cho doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh; Tổ chức nhiều hoạt động hưởng ứng Ngày môi trường thế giới, Ngày khí tượng Thế giới, Chiến dịch làm cho thế giới sạch hơn, Giờ trái đất… (4) Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp Sở Giáo dục và Đào tạo đẩy mạnh công tác BVMT, truyền thông về BVMT, BVMT không khí, phát triển mảng xanh đến tất cả các trường trên địa bàn TP…
TP. Hồ Chí Minh sau sáp nhập có diện tích tự nhiên khoảng 6.772 km2, dân số khoảng 14 triệu người với 1,28 triệu ô tô các loại và 11,5 triệu xe mô tô, xe gắn máy đăng ký (trong đó ô tô điện 85.656 xe và mô tô điện 175.148 xe). Hoạt động giao thông đường bộ kế đến là công nghiệp được xác định là nguồn gây ô nhiễm không khí chính tại TP. Hồ Chí Minh. Nhằm kiểm soát ô nhiễm không khí trong lĩnh vực giao thông, TP đã thực hiện nhiều giải pháp, trong đó tập trung: Đẩy nhanh tiến độ các dự án đầu tư phát triển hạ tầng giao thông công cộng như Đề án phát triển đường sắt đô thị TP. Hồ Chí Minh; Tăng cường kiểm soát phát thải từ phương tiện giao thông cơ giới theo lộ trình áp dụng QCVN về khí thải đối với xe ô tô; Thực hiện Đề án kiểm soát khí thải phương tiện giao thông trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh; Thực hiện Đề án tăng cường vận tải hành khách công cộng. Đến nay, hệ thống xe buýt TP đã có 176 tuyến với 2.386 xe buýt tham gia hoạt động, trong đó có 47 tuyến xe buýt điện (với 627 xe) và 18 tuyến xe buýt sử dụng khí CNG (với 565 xe), chiếm 50% đoàn phương tiện sử dụng điện, năng lượng sạch và thân thiện với môi trường.
Hiện nay, trên địa bàn TP có tổng số cơ sở sản xuất có phát sinh khí thải công nghiệp khoản 2.264 cơ sở, chủ yếu các ngành xi măng, xử lý chất thải, giấy, giày da, thủy sản, khai khoáng, dệt nhuộm... Theo đó, tổng số nguồn thải đã lắp đặt hệ thống quan trắc khí thải tự động, liên tục là 88 trạm và đã thực hiện việc kết nối, truyền dữ liệu quan trắc tự động về Sở Nông nghiệp và Môi trường để theo dõi, giám sát theo quy định. TP cũng thường xuyên duy trì công tác ngăn ngừa, giảm thiểu và kiểm soát ô nhiễm không khí từ hoạt động sản xuất kinh doanh dịch vụ trên địa bàn gắn với công tác thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường, cấp giấy phép môi trường theo quy định, kiểm tra vận hành thử nghiệm các công trình xử lý bụi, khí thải đảm bảo các dự án, cơ sở thực hiện đúng và đầy đủ các quy định về kiểm soát ô nhiễm; Thường xuyên thanh tra, kiểm tra việc chấp hành các quy định về BVMT, đảm bảo khí thải được xử lý đạt quy chuẩn kỹ thuật về môi trường.
Có thể nói, công tác kiểm soát ô nhiễm không khí tại TP được sự quan tâm truyền thông tích cực từ các cơ quan báo đài; nhận thức về ô nhiễm không khí và sự tham gia của cộng đồng về BVMT nói chung và BVMT không khí nói riêng có nhiều chuyển biến tích cực. Tuy nhiên, chất lượng không khí TP trong thời gian qua chưa có nhiều chuyển biến, công tác quản lý chất lượng môi trường không khí tại TP. Hồ Chí Minh còn một số khó khăn như: Mạng lưới trạm quan trắc liên tục tự động theo quy hoạch mạng lưới quan trắc môi trường của TP còn hạn chế do các khó khăn vướng mắc trong triển khai dự án nâng cao năng lực quan trắc; Công tác xử lý vi phạm đối với các vi phạm về đốt phụ phẩm nông nghiệp, đốt rác không đúng quy định, chưa kiểm soát bụi từ các công trình xây dựng… chưa được xử lý triệt để.
3. Tiếp tục tăng cường quản lý chất lượng môi trường không khí
Nhằm kiểm soát, phòng ngừa ô nhiễm và cải thiện chất lượng môi trường không khí trên địa bàn, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, xây dựng TP xanh, phát triển bền vững, TP. Hồ Chí Minh đã ban hành Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 - 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Trong đó, 100% các nguồn phát sinh khí thải lớn thuộc các loại hình sản xuất có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường không khí cao: xi măng, nhiệt điện, luyện thép, lò hơi… tại TP. Hồ Chí Minh được quản lý, kiểm soát chặt chẽ và từng bước có lộ trình giảm phát thải; 100% phương tiện tham gia giao thông (bao gồm xe ô tô, xe mô tô, xe gắn máy) tại TP. Hồ Chí Minh được quản lý, kiểm soát về khí thải theo lộ trình áp dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về khí thải của phương tiện tham gia giao thông đường bộ. Phấn đấu đến năm 2030, 100% phương tiện giao thông công cộng sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường, ban hành và tổ chức thực hiện chính sách khuyến khích, hỗ trợ phương tiện vận tải hàng hóa và hành khách bằng hình thức xe công nghệ được hỗ trợ chuyển đổi sang sử dụng năng lượng sạch, xanh, thân thiện môi trường. Để đạt được mục tiêu trên, Kế hoạch nêu 7 nhóm nhiệm vụ và giải pháp quản lý chất lượng môi trường không khí tại TP. Hồ Chí Minh, bao gồm:
Thứ nhất, phòng ngừa giảm thiểu phát thải gây ô nhiễm không khí: Thiết lập và triển khai thực hiện “vùng phát thải thấp” (LEZ), tiến tới hạn chế phương tiện giao thông không đáp ứng tiêu chuẩn khí thải; Quy hoạch và điều tiết các tuyến đường chuyên dụng cho xe trọng tải lớn, xe chở vật liệu xây dựng; tổ chức điều tiết giao thông khu vực địa bàn cấp phường vào giờ cao điểm; Xây dựng phương án khuyến khích việc chuyển đổi phương tiện sang sử dụng năng lượng sạch, năng lượng xanh, thân thiện môi trường đối với các tuyến vận tải hành khách bằng xe buýt liên tỉnh và các tuyến vận tải hành khách cố định; Nghiên cứu, thí điểm các phương tiện vận chuyển vật liệu phục vụ hoạt động xây dựng được lắp đặt định vị và thiết bị theo dõi phát thải trong quá trình hoạt động; Kiểm soát, giảm thiểu nguồn phát sinh khí thải từ hoạt động công nghiệp; Quản lý hoạt động xây dựng, tăng cường vệ sinh khu vực công cộng, khu dân cư tập trung, xây dựng cảnh quan đô thị thông minh và góp phần cải thiện chất lượng môi trường không khí:
Thứ hai, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm: Giám sát chặt chẽ, thường xuyên tình trạng xả thải của các nguồn thải lớn theo thẩm quyền quản lý, đảm bảo 100% các vụ việc vi phạm được xử lý theo quy định; tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát chặt chẽ bụi tại công trường xây dựng; kiểm tra, xử lý nghiêm các hành vi đốt rác thải sinh hoạt, phế phẩm nông nghiệp, vật liệu xây dựng không đúng quy định.
Thứ ba, nâng cao năng lực quan trắc, cảnh báo, dự báo nhằm kiểm soát phát thải: Hoàn thành việc đầu tư, xây dựng mạng lưới quan trắc chất lượng môi trường không khí tự động, liên tục theo quy hoạch, đảm bảo dữ liệu liên tục, không gián đoạn; Đầu tư, huy động xã hội hóa triển khai các thiết bị cảm biến giám sát, đo nhanh chất lượng không khí; Ứng dụng công nghệ AI, công nghệ IoT, Big Data, mô hình hóa kết hợp dữ liệu từ quan trắc môi trường, nguồn thải... để phân tích, xác định rõ các nguyên nhân, dự báo ô nhiễm và cảnh báo, phục vụ cho công tác quản lý nhà nước về chất lượng môi trường không khí.
Thứ tư, tăng cường hiệu quả hoạt động hợp tác quốc tế; tuyên truyền, vận động nhân dân hạn chế phát sinh khí thải, BVMT không khí, bảo vệ sức khỏe trong điều kiện không khí bị ô nhiễm: Tăng cường nghiên cứu, trao đổi kinh nghiệm với các quốc gia về quản lý chất lượng không khí; nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và ứng dụng công nghệ về kiểm kê phát thải, giám sát và xử lý khí thải hiện đại trong khuôn khổ hợp tác của TP với các đối tác nước ngoài theo quy định pháp luật; tăng cường lồng ghép, tích hợp nội dung giáo dục và truyền thông về ô nhiễm không khí, các giải pháp hạn chế phát sinh khí thải, BVMT không khí, thực hành lối sống xanh và biện pháp bảo vệ sức khỏe trong điều kiện chất lượng không khí bị ô nhiễm vào các môn học, hoạt động giáo dục, hoạt động trải nghiệm và hoạt động truyền thông phù hợp với chương trình, kế hoạch giáo dục của cơ sở giáo dục.
Thứ năm, phát triển công viên và cây xanh công cộng, tăng cường mảng xanh trên địa bàn TP: tiếp tục thực hiện Chương trình phát triển công viên và cây xanh công cộng trên địa bàn TP giai đoạn 2020 - 2030; lập, thẩm định, ý kiến đối với các đồ án quy hoạch; đảm bảo quy chuẩn, tiêu chuẩn kỹ thuật về chỉ tiêu không gian cây xanh, mặt nước trong đô thị.
Thứ sáu, ưu tiên nguồn lực tài chính, đa dạng hóa nguồn lực cho hoạt động quản lý chất lượng môi trường không khí:
Thứ bảy, nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học công nghệ: Tổ chức có hiệu quả các nhiệm vụ nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và ứng dụng công nghệ cho các hoạt động về quản lý và kiểm soát chất lượng không khí; thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao công nghệ xử lý, tái chế, tái sử dụng các phụ phẩm nông nghiệp, nghiên cứu các chủng loại thực vật có tác dụng tích cực cải thiện chất lượng môi trường không khí phù hợp với điều kiện TP.
Tài liệu tham khảo
1, Quyết định số 6732/QĐ-UBND ngày 12/10/2026 về phê duyệt Kế hoạch quản lý chất lượng môi trường không khí trên địa bàn TP. Hồ Chí Minh giai đoạn 2026 – 2030, tầm nhìn đến năm 2045.
2, Quyết định số 2530/QĐ-TTg ngày 19/11/2025 của Thủ tướng Chính phủ về phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045.
3, Kết luận số 75-KL/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khoá XIV về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới.
4, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 Luật trong lĩnh vực Nông nghiệp và Môi trường.
