Tóm tắt
Ô nhiễm không khí (ÔNKK) đang gây ra những tác động nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng, làm gia tăng gánh nặng bệnh tật, tử vong sớm và tổn thất kinh tế – xã hội. Bài viết phân tích những thách thức trong bảo vệ sức khỏe trước ÔNKK tại Việt Nam, tập trung vào hạn chế về bằng chứng khoa học, kết nối dữ liệu, cảnh báo nguy cơ và phối hợp liên ngành. Trên cơ sở tham khảo kinh nghiệm quốc tế, bài viết đề xuất các ưu tiên hành động nhằm tăng cường đánh giá tác động sức khỏe, nâng cao hiệu quả cảnh báo, kiểm soát nguồn phát thải và huy động nguồn lực thực hiện, hướng tới mục tiêu lấy sức khỏe cộng đồng làm trọng tâm của chính sách không khí sạch.
Từ khóa: ÔNKK; sức khỏe cộng đồng; gánh nặng bệnh tật; kiểm soát phát thải; chính sách không khí sạch.
Air pollution and public health: Challenges and priorities for action in Vietnam
Abstract
Air pollution poses serious threats to public health, increasing the burden of disease, premature mortality, and socioeconomic losses. This article examines the challenges of protecting public health from air pollution in Vietnam, focusing on gaps in scientific evidence, data integration, health risk warnings, and intersectoral coordination. Drawing on international experience, the article proposes priority actions to strengthen health impact assessments, improve the effectiveness of warning systems, control emission sources, and mobilize resources for implementation, with the aim of placing public health at the center of clean air policies.
Keywords: Air pollution; public health; burden of disease; emission control; clean air policies.
JEL Classification: Q53, I18, Q58
1. Ô nhiễm không khí – gánh nặng sức khỏe và những tổn thất khó đo đếm
ÔNKK là một trong những thách thức môi trường nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng, làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh, tử vong sớm và suy giảm chất lượng cuộc sống. Trong bối cảnh đô thị hóa, công nghiệp hóa và nhu cầu sử dụng năng lượng gia tăng, tác động của ÔNKK không chỉ giới hạn trong lĩnh vực y tế mà còn ảnh hưởng đến phát triển kinh tế – xã hội.
Theo Tổ chức Y tế thế giới (WHO), ÔNKK liên quan đến khoảng 6,6 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu, trong đó khoảng 2,1 triệu ca tại khu vực Tây Thái Bình Dương. Đáng chú ý, 84% số ca tử vong liên quan đến ÔNKK thuộc nhóm bệnh không lây nhiễm, chủ yếu là bệnh tim mạch, đột quỵ, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và ung thư phổi [6].
Tại Việt Nam, theo dữ liệu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu năm 2023, ÔNKK đứng thứ ba trong các yếu tố nguy cơ gây tử vong, với ước tính khoảng 94.837 ca tử vong sớm có liên quan đến ÔNKK ngoài trời và trong hộ gia đình [1], [2]. Những con số này cho thấy ÔNKK đang tạo ra gánh nặng sức khỏe đáng kể, đòi hỏi sự quan tâm và các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.
Gánh nặng bệnh tật không chỉ giới hạn ở hệ hô hấp
Các chất ô nhiễm như bụi mịn PM2.5, nitơ điôxít (NO₂), lưu huỳnh điôxít (SO₂) và ôzôn tầng mặt đất (O₃) có thể gây tổn thương đường hô hấp, kích hoạt phản ứng viêm và ảnh hưởng đến nhiều cơ quan trong cơ thể. Phơi nhiễm với không khí ô nhiễm làm gia tăng nguy cơ mắc và làm trầm trọng thêm các bệnh hô hấp, tim mạch, đồng thời có liên quan đến đột quỵ, ung thư phổi và một số bệnh mạn tính khác.
Tác động của ÔNKK không đồng đều giữa các nhóm dân cư. Trẻ em, phụ nữ mang thai, người cao tuổi và người mắc bệnh nền thường dễ bị tổn thương hơn. Đặc biệt, phơi nhiễm với bụi mịn có thể ảnh hưởng đến sự phát triển chức năng phổi ở trẻ em, trong khi những đợt ô nhiễm gia tăng có thể làm trầm trọng thêm các bệnh tim mạch, hô hấp ở người cao tuổi và người mắc bệnh mạn tính.
Mức độ rủi ro còn phụ thuộc vào điều kiện sống và môi trường cư trú. Người dân sinh sống gần các trục giao thông lớn, khu công nghiệp hoặc tại những khu vực có mật độ dân cư cao có thể phải đối mặt với mức độ phơi nhiễm lớn hơn. Sự khác biệt về điều kiện phơi nhiễm và khả năng tự bảo vệ làm gia tăng bất bình đẳng về sức khỏe, đặt ra yêu cầu quan tâm nhiều hơn đến các nhóm dân cư dễ bị tổn thương trong chính sách kiểm soát ÔNKK.
Những tổn thất kinh tế và xã hội khó đo đếm
Bên cạnh gánh nặng bệnh tật và tử vong sớm, ÔNKK còn gây ra những tổn thất kinh tế và xã hội đáng kể. Theo Ngân hàng Thế giới, thiệt hại sức khỏe liên quan đến ô nhiễm bụi mịn PM2.5 trên toàn cầu năm 2019 ước tính khoảng 8,1 nghìn tỷ USD, tương đương 6,1% GDP toàn cầu [4]. Những tổn thất này thể hiện qua chi phí khám, chữa bệnh, suy giảm năng suất lao động và ảnh hưởng lâu dài đến vốn con người.
Ở cấp độ hộ gia đình, chi phí điều trị bệnh và chăm sóc người thân làm gia tăng áp lực tài chính, đặc biệt đối với các gia đình có thu nhập thấp. Ở cấp độ xã hội, tình trạng nghỉ việc do ốm đau, suy giảm khả năng lao động và gia tăng nhu cầu chăm sóc y tế tạo thêm gánh nặng cho nền kinh tế và hệ thống y tế. Đáng chú ý, những ảnh hưởng đến sức khỏe, khả năng nhận thức và kết quả học tập của trẻ em có thể kéo dài, làm suy giảm cơ hội phát triển và chất lượng nguồn nhân lực trong tương lai.
Như vậy, gánh nặng do ÔNKK không chỉ được phản ánh qua các chỉ số chất lượng môi trường hay số ca bệnh mà còn bao gồm những tổn thất kinh tế – xã hội trong dài hạn. Điều này cho thấy kiểm soát ÔNKK cần được nhìn nhận không chỉ là nhiệm vụ bảo vệ môi trường mà còn là khoản đầu tư cho sức khỏe cộng đồng, nguồn nhân lực và phát triển bền vững.
2. Những khoảng trống trong bảo vệ sức khỏe trước ô nhiễm không khí
Mặc dù ÔNKK ngày càng được quan tâm trong công tác quản lý môi trường và chăm sóc sức khỏe cộng đồng tại Việt Nam, việc phòng ngừa và giảm thiểu các tác động đến sức khỏe vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Những khó khăn không chỉ nằm ở việc kiểm soát các nguồn phát thải mà còn liên quan đến khả năng đánh giá gánh nặng bệnh tật, kết nối dữ liệu, cảnh báo nguy cơ và tổ chức các biện pháp bảo vệ sức khỏe phù hợp với từng nhóm dân cư.
Hạn chế về bằng chứng khoa học và đánh giá tác động sức khỏe: Việc xác định mối liên hệ giữa ÔNKK và sức khỏe cộng đồng đòi hỏi các nghiên cứu có dữ liệu đủ dài, phạm vi đại diện và phương pháp đánh giá phù hợp. Tại Việt Nam, một số nghiên cứu đã ghi nhận mối liên quan giữa mức độ ÔNKK với tình trạng mắc bệnh và nhập viện, đặc biệt đối với các bệnh hô hấp. Tuy nhiên, bằng chứng về tác động sức khỏe dài hạn, sự khác biệt giữa các vùng, nhóm dân cư và mức độ đóng góp của từng nguồn ô nhiễm vẫn cần được tiếp tục bổ sung. Bên cạnh đó, các ước tính về gánh nặng bệnh tật do ÔNKK phần lớn dựa trên mô hình dịch tễ học và dữ liệu phơi nhiễm, trong khi việc lượng hóa trực tiếp tác động sức khỏe của từng biện pháp kiểm soát ô nhiễm còn hạn chế. Điều này gây khó khăn cho việc xác định các can thiệp ưu tiên và đánh giá hiệu quả chính sách dựa trên lợi ích sức khỏe thực tế.
Thiếu sự kết nối giữa dữ liệu môi trường và dữ liệu sức khỏe: Dữ liệu quan trắc chất lượng không khí (CLKK) và dữ liệu khám, chữa bệnh được thu thập nhằm phục vụ những mục tiêu quản lý khác nhau. Sự khác biệt về phạm vi địa lý, thời gian ghi nhận, chỉ tiêu theo dõi và phương thức quản lý dữ liệu khiến việc kết nối, phân tích và xác định mối liên hệ giữa mức độ phơi nhiễm với các vấn đề sức khỏe gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, để đánh giá chính xác hơn nguy cơ sức khỏe, cần kết hợp thông tin về nồng độ chất ô nhiễm, điều kiện khí tượng, đặc điểm dân cư và tình hình mắc bệnh theo không gian, thời gian. Việc thiếu một cơ chế chia sẻ và khai thác dữ liệu liên ngành đủ hiệu quả có thể làm hạn chế khả năng nhận diện các khu vực nguy cơ cao, dự báo tác động sức khỏe và xây dựng các biện pháp can thiệp phù hợp [1].
Những bất cập trong cảnh báo nguy cơ và bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương: Thông tin CLKK ngày càng được phổ biến thông qua các hệ thống quan trắc và nền tảng trực tuyến, góp phần nâng cao nhận thức của cộng đồng. Tuy nhiên, thông tin về nồng độ chất ô nhiễm hoặc chỉ số CLKK chưa phải lúc nào cũng được chuyển thành những khuyến nghị sức khỏe cụ thể, dễ hiểu và phù hợp với từng nhóm đối tượng [1]. Đối với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh hô hấp, tim mạch, nhu cầu tiếp nhận thông tin và áp dụng các biện pháp phòng ngừa có sự khác biệt đáng kể. Nếu cảnh báo không gắn với mức độ nguy cơ và hướng dẫn hành động phù hợp, hiệu quả bảo vệ sức khỏe sẽ bị hạn chế. Mặt khác, khả năng tiếp cận thông tin, điều kiện nhà ở và nguồn lực tự bảo vệ không đồng đều cũng khiến các nhóm dân cư có hoàn cảnh khó khăn dễ chịu tác động bất lợi hơn từ ÔNKK.
Hạn chế về nguồn lực và cơ chế phối hợp liên ngành: Bảo vệ sức khỏe cộng đồng trước ÔNKK đòi hỏi sự tham gia đồng bộ của các cơ quan quản lý môi trường, y tế, giao thông, công nghiệp và chính quyền địa phương. Tuy nhiên, cơ chế phối hợp trong chia sẻ thông tin, nghiên cứu, đánh giá tác động sức khỏe, cảnh báo và truyền thông vẫn còn những hạn chế. Bằng chứng về tác động sức khỏe của ÔNKK cũng chưa được sử dụng đầy đủ trong quá trình xây dựng chính sách, tiêu chuẩn và quy chuẩn liên quan. Một khó khăn đáng chú ý là nguồn lực dành cho các hoạt động về ÔNKK và sức khỏe còn hạn chế.
Nhìn chung, những khoảng trống về bằng chứng khoa học, dữ liệu, cảnh báo nguy cơ và nguồn lực cho thấy công tác bảo vệ sức khỏe trước ÔNKK tại Việt Nam vẫn cần được tăng cường cả về năng lực chuyên môn lẫn cơ chế tổ chức thực hiện. Việc khắc phục những hạn chế này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả phòng ngừa bệnh tật mà còn tạo cơ sở để lồng ghép các mục tiêu sức khỏe vào chính sách quản lý CLKK. Đây cũng là những vấn đề có thể tham khảo từ các cách tiếp cận và kinh nghiệm quốc tế trong phần tiếp theo.
3. Kinh nghiệm quốc tế: Đặt sức khỏe ở trung tâm của chính sách không khí sạch
Trước những tác động ngày càng rõ nét của ÔNKK đối với sức khỏe và phát triển kinh tế – xã hội, cách tiếp cận quản lý CLKK trên thế giới đang có sự chuyển dịch theo hướng gắn mục tiêu giảm ô nhiễm với những lợi ích cụ thể về sức khỏe cộng đồng. Thay vì chỉ tập trung kiểm soát nồng độ các chất ô nhiễm, nhiều chính sách và sáng kiến quốc tế chú trọng hơn đến việc giảm mức độ phơi nhiễm, phòng ngừa bệnh tật và lượng hóa hiệu quả của các biện pháp can thiệp. Một số kinh nghiệm đáng chú ý có thể được xem xét trên ba phương diện: lấy sức khỏe làm trọng tâm, kết hợp kiểm soát ô nhiễm với ứng phó biến đổi khí hậu và sử dụng bằng chứng kinh tế để lựa chọn ưu tiên đầu tư.
Lấy sức khỏe cộng đồng làm thước đo hiệu quả chính sách
Một định hướng quan trọng trong quản lý CLKK là chuyển từ việc đánh giá chủ yếu dựa trên các chỉ số môi trường sang xem xét đồng thời những kết quả về sức khỏe. Năm 2025, Đại hội đồng Y tế thế giới đã thông qua lộ trình tăng cường ứng phó với các tác động sức khỏe của ÔNKK giai đoạn 2025–2030, hướng tới mục tiêu đến năm 2040 giảm 50% tỷ phần tử vong quy thuộc cho ÔNKK do hoạt động của con người so với mức năm 2015 [5]. Định hướng này cho thấy yêu cầu gắn các chính sách kiểm soát ô nhiễm với mục tiêu sức khỏe có thể đo lường, đồng thời tăng cường bằng chứng khoa học, năng lực giám sát và sự phối hợp giữa các ngành.
Theo cách tiếp cận đó, đánh giá tác động sức khỏe cần được tích hợp vào quá trình xây dựng và lựa chọn các biện pháp quản lý CLKK. Việc xác định nhóm dân cư chịu ảnh hưởng lớn, khu vực có nguy cơ phơi nhiễm cao và số ca bệnh, tử vong có thể phòng tránh sẽ giúp các cơ quan quản lý lựa chọn giải pháp phù hợp hơn. Đồng thời, các hệ thống quan trắc, cảnh báo và truyền thông cần hướng đến hỗ trợ người dân chủ động bảo vệ sức khỏe, đặc biệt đối với những nhóm dễ bị tổn thương.
Kết hợp kiểm soát ÔNKK với ứng phó biến đổi khí hậu
Nhiều quốc gia đã kết hợp các biện pháp cải thiện CLKK với chính sách giảm phát thải khí nhà kính nhằm đồng thời thực hiện mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và ứng phó với biến đổi khí hậu. Nhiều nguồn phát thải từ giao thông, công nghiệp, sản xuất năng lượng và đốt nhiên liệu không chỉ gây ÔNKK mà còn góp phần làm gia tăng biến đổi khí hậu. Vì vậy, kiểm soát phát thải tại nguồn có thể đồng thời mang lại lợi ích về CLKK, sức khỏe cộng đồng và khí hậu.
Kinh nghiệm của Trung Quốc cho thấy hiệu quả của cách tiếp cận phối hợp này. Trong giai đoạn 2014–2020, các chính sách kết hợp kiểm soát ÔNKK và giảm phát thải carbon gắn với mức giảm 33,65% nồng độ PM2.5 trung bình năm và ước tính khoảng 230.000 ca tử vong sớm được phòng tránh [3]. Tại Bangladesh, cải thiện công nghệ và vận hành lò gạch giúp giảm tiêu thụ năng lượng và phát thải bụi mịn. Trong khi đó, các phân tích tại Indonesia cho thấy việc loại bỏ dần những nhà máy điện than cũ có tiềm năng giảm đáng kể số ca tử vong sớm trong những năm tới.
Những kinh nghiệm này cho thấy hiệu quả của chính sách không khí sạch phụ thuộc nhiều vào khả năng xác định đúng nguồn phát thải ưu tiên và lựa chọn các biện pháp mang lại nhiều lợi ích đồng thời. Đặc biệt, việc chuyển đổi công nghệ sản xuất, sử dụng năng lượng sạch hơn và giảm các hoạt động đốt nhiên liệu gây ô nhiễm có thể tạo ra những cải thiện lâu dài về môi trường và sức khỏe, thay vì chỉ ứng phó với các đợt ô nhiễm nghiêm trọng.
Lượng hóa lợi ích sức khỏe và kinh tế để xác định ưu tiên đầu tư
Bên cạnh việc xác định mục tiêu sức khỏe, một hướng tiếp cận ngày càng được chú trọng là lượng hóa chi phí do ÔNKK gây ra và lợi ích kinh tế của các biện pháp kiểm soát. Thông qua phân tích gánh nặng bệnh tật, chi phí y tế, tổn thất năng suất lao động và hiệu quả chi phí – lợi ích, các cơ quan quản lý có thể so sánh các phương án can thiệp, từ đó ưu tiên nguồn lực cho những giải pháp mang lại hiệu quả tổng thể cao hơn.
Tại Ghana, kết quả đánh giá gánh nặng ÔNKK ước tính khoảng 12.870 ca tử vong và 316.800 ca bệnh mỗi năm, với tổn thất kinh tế khoảng 1,9 tỷ USD, tương đương 2,3% GDP. Trên cơ sở phân tích các phương án can thiệp, quản lý chất thải và giảm đốt lộ thiên được xác định là những biện pháp có tiềm năng mang lại lợi ích sức khỏe lớn. Kết quả này góp phần cung cấp căn cứ xây dựng kế hoạch hành động đa ngành về ÔNKK và sức khỏe giai đoạn 2026–2030 [3].
Tương tự, tại hai thành phố Amritsar và Gurugram của Ấn Độ, việc mô hình hóa tác động của chín biện pháp trong các lĩnh vực giao thông, công nghiệp, nông nghiệp và kiểm soát bụi đường đã giúp xác định những phương án có lợi ích sức khỏe và kinh tế đáng kể. Trong đó, chuyển đổi sang nhiên liệu sạch hơn và tăng cường kiểm soát phát thải công nghiệp được đánh giá là những giải pháp có hiệu quả đầu tư cao [3].
Từ các kinh nghiệm trên có thể thấy, cải thiện CLKK cần được tiếp cận như một nhiệm vụ phát triển có khả năng tạo ra lợi ích đồng thời về sức khỏe, kinh tế và khí hậu. Việc kết hợp mục tiêu sức khỏe với đánh giá tác động, lựa chọn nguồn phát thải ưu tiên và phân tích hiệu quả đầu tư không chỉ nâng cao chất lượng hoạch định chính sách mà còn tạo cơ sở huy động nguồn lực và tăng cường phối hợp liên ngành. Đây là những kinh nghiệm có giá trị tham khảo đối với Việt Nam trong quá trình chuyển từ các định hướng chính sách sang những hành động cụ thể nhằm giảm thiểu tác động của ÔNKK đối với sức khỏe cộng đồng.
4. Từ chính sách đến hành động: Những ưu tiên đối với Việt Nam
Việt Nam đã từng bước đưa vấn đề kiểm soát ÔNKK và bảo vệ sức khỏe cộng đồng vào các chương trình, kế hoạch quản lý môi trường và y tế. Tuy nhiên, trước những tác động ngày càng lớn của ÔNKK, yêu cầu đặt ra không chỉ là tiếp tục hoàn thiện chính sách mà còn phải nâng cao hiệu quả thực thi, gắn kết chặt chẽ giữa kiểm soát nguồn phát thải và giảm thiểu nguy cơ sức khỏe. Trên cơ sở những hạn chế hiện nay và kinh nghiệm quốc tế, một số định hướng cần được ưu tiên trong thời gian tới.
Tăng cường bằng chứng khoa học và kết nối dữ liệu môi trường – sức khỏe
Trước hết, ngành y tế cần phối hợp với các cơ quan quản lý môi trường, cơ sở nghiên cứu và chính quyền địa phương đẩy mạnh nghiên cứu về tác động của ÔNKK đối với sức khỏe cộng đồng. Các nghiên cứu cần mở rộng phạm vi địa lý, chú trọng tác động dài hạn, ảnh hưởng đồng thời của nhiều chất ô nhiễm và mức độ tổn thương của từng nhóm dân cư. Đây là cơ sở quan trọng để xác định gánh nặng bệnh tật, đánh giá hiệu quả can thiệp và lựa chọn những biện pháp bảo vệ sức khỏe phù hợp.
Cùng với đó, cần từng bước hình thành cơ chế kết nối, chia sẻ và phân tích dữ liệu giữa hệ thống quan trắc CLKK với hệ thống thông tin y tế. Việc tích hợp dữ liệu về nồng độ chất ô nhiễm, điều kiện khí tượng, đặc điểm dân cư và tình hình mắc bệnh sẽ hỗ trợ nhận diện các khu vực có nguy cơ cao, dự báo tác động sức khỏe và cung cấp bằng chứng cho quá trình hoạch định chính sách. Trong đó, việc chuẩn hóa dữ liệu, bảo đảm chất lượng thông tin và xác định rõ trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan liên quan có ý nghĩa quyết định đối với hiệu quả triển khai.
Chuyển từ cảnh báo CLKK sang cảnh báo nguy cơ sức khỏe
Các hệ thống cảnh báo cần được phát triển theo hướng không chỉ cung cấp chỉ số CLKK mà còn hướng dẫn người dân thực hiện những biện pháp bảo vệ sức khỏe phù hợp với mức độ ô nhiễm. Thông tin cảnh báo cần dễ hiểu, kịp thời và có khuyến nghị riêng cho trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh nền.
Đặc biệt, ngành y tế cần tăng cường vai trò của y tế cơ sở trong truyền thông nguy cơ, hướng dẫn phòng ngừa và hỗ trợ những nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Các trường học, cơ sở chăm sóc người cao tuổi và cơ sở khám, chữa bệnh cũng cần có phương án ứng phó phù hợp trong những thời điểm ô nhiễm gia tăng. Cách tiếp cận này sẽ giúp chuyển thông tin môi trường thành những hành động cụ thể nhằm giảm mức độ phơi nhiễm và hạn chế tác động bất lợi đến sức khỏe.
Ưu tiên kiểm soát nguồn phát thải gắn với lợi ích sức khỏe
Các biện pháp giảm ÔNKK cần tập trung vào những nguồn phát thải có đóng góp lớn và gây nguy cơ cao đối với sức khỏe cộng đồng, đặc biệt trong các lĩnh vực giao thông, công nghiệp, năng lượng và hoạt động đốt ngoài trời. Việc kiểm kê phát thải, xác định mức độ đóng góp của từng nguồn và đánh giá lợi ích sức khỏe của các phương án kiểm soát sẽ giúp lựa chọn thứ tự ưu tiên phù hợp với điều kiện từng địa phương.
Đối với các đô thị lớn, cần kết hợp kiểm soát khí thải phương tiện giao thông, thúc đẩy giao thông sạch và hạn chế các hoạt động đốt gây ô nhiễm. Trong lĩnh vực công nghiệp và năng lượng, việc đổi mới công nghệ, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng và kiểm soát phát thải cần được triển khai đồng thời với các mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính. Những biện pháp này không chỉ cải thiện CLKK mà còn tạo ra lợi ích lâu dài đối với sức khỏe và phát triển bền vững.
Nâng cao năng lực ngành y tế và huy động nguồn lực thực hiện
Ngành y tế cần nâng cao năng lực đánh giá tác động sức khỏe, phân tích dữ liệu và truyền thông nguy cơ ÔNKK, đặc biệt tại tuyến cơ sở. Đồng thời, cần tăng cường phối hợp giữa các ngành y tế, môi trường, giao thông, công nghiệp và chính quyền địa phương trong chia sẻ thông tin, cảnh báo và triển khai các biện pháp can thiệp. Bên cạnh ngân sách nhà nước, Việt Nam cần huy động nguồn lực từ hợp tác quốc tế, tài chính khí hậu và khu vực tư nhân, ưu tiên các chương trình mang lại lợi ích đồng thời về môi trường, sức khỏe và kinh tế.
Để chuyển từ chính sách sang hành động hiệu quả, Việt Nam cần gắn mục tiêu kiểm soát ÔNKK với bảo vệ sức khỏe cộng đồng, lấy việc giảm phơi nhiễm, phòng ngừa bệnh tật và bảo vệ các nhóm dễ bị tổn thương làm những tiêu chí quan trọng để đánh giá kết quả thực hiện.
Kết luận
ÔNKK không chỉ là thách thức về môi trường mà còn là vấn đề sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững. Những tác động đối với bệnh tật, tử vong sớm và chất lượng nguồn nhân lực đòi hỏi Việt Nam phải tăng cường kiểm soát ô nhiễm gắn với bảo vệ sức khỏe người dân. Trên cơ sở khắc phục những hạn chế về bằng chứng khoa học, dữ liệu, năng lực cảnh báo và phối hợp liên ngành, Việt Nam cần vận dụng phù hợp kinh nghiệm quốc tế, ưu tiên các biện pháp can thiệp mang lại lợi ích đồng thời về môi trường, sức khỏe và kinh tế. Chuyển từ chính sách sang hành động hiệu quả không chỉ nhằm cải thiện CLKK mà quan trọng hơn là giảm gánh nặng bệnh tật, bảo vệ các nhóm dân cư dễ bị tổn thương và tạo nền tảng cho phát triển bền vững.
Tài liệu tham khảo
1. Cục Phòng bệnh – Bộ Y tế (2026), ÔNKK và sức khỏe tại Việt Nam: Thực trạng, các ưu tiên và định hướng trong thời gian tới, tài liệu trình bày tại Hội nghị, Hà Nội, ngày 29/9/2026.
2. Global Burden of Disease Collaborative Network (2025), Global Burden of Disease Study 2023 (GBD 2023), Institute for Health Metrics and Evaluation (IHME), Seattle. https://vizhub.healthdata.org/gbd-results/
3. United Nations Development Programme (UNDP) (2026), Kinh nghiệm toàn cầu về xử lý ÔNKK, tài liệu trình bày tại Hội nghị, Hà Nội, ngày 29/9/2026.
4. World Bank (2022), The Global Health Cost of PM2.5 Air Pollution: A Case for Action Beyond 2021, Washington, DC: World Bank. https://documents.worldbank.org/curated/en/455211643691938459
5. World Health Organization (WHO) (2025), Updated Road Map for an Enhanced Global Response to the Adverse Health Effects of Air Pollution, tài liệu EB156/24, Geneva: WHO. https://apps.who.int/gb/ebwha/pdf_files/EB156/B156_24-en.pdf
6. World Health Organization (WHO) (2026), ÔNKK và sức khỏe: Ưu tiên khu vực và toàn cầu, tài liệu trình bày tại Hội nghị, Hà Nội, ngày 29/9/2026.
