Tham dự và chủ trì Hội thảo có ông Lê Trọng Yên, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường; bà Nguyễn Thị Liên Hương, Thứ trưởng Bộ Y tế; bà Ramla Khalidi, Trưởng đại diện UNDP tại Việt Nam; bà Angela Pratt, Trưởng đại diện WHO tại Việt Nam; cùng đại diện các Bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, tổ chức quốc tế, chuyên gia và nhà khoa học.
Ô nhiễm không khí – thách thức đối với môi trường và sức khỏe cộng đồng
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Trọng Yên cho biết, tình trạng ô nhiễm không khí tại một số đô thị lớn của Việt Nam, đặc biệt tại Hà Nội và các tỉnh lân cận, đã diễn ra trong nhiều năm, có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Trước thực trạng này, công tác khắc phục ô nhiễm môi trường không khí đang nhận được sự quan tâm và chỉ đạo quyết liệt. Ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương ban hành Kết luận số 75-KL/TW về bảo vệ môi trường và chủ động ứng phó với biến đổi khí hậu trong thời kỳ mới, trong đó giải quyết ô nhiễm không khí được xác định là một nhiệm vụ trọng tâm. Trước đó, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2530/QĐ-TTg ngày 19/11/2025 phê duyệt Kế hoạch hành động quốc gia về khắc phục ô nhiễm và quản lý chất lượng môi trường không khí giai đoạn 2026–2030, tầm nhìn đến năm 2045, đặt ra các nhiệm vụ và giải pháp tổng thể nhằm kiểm soát ô nhiễm trên phạm vi cả nước.
Ô nhiễm không khí hiện tập trung chủ yếu tại các tỉnh phía Bắc, trong đó Hà Nội là khu vực trọng điểm; bụi mịn PM2.5 là chất ô nhiễm chính. Giai đoạn 2023–2025, nồng độ PM2.5 trung bình năm tại Hà Nội ở mức 47–48 µg/Nm³; khoảng 1/3 số ngày trong năm có nồng độ PM2.5 vượt giới hạn trung bình 24 giờ (50 µg/Nm³). Ô nhiễm có tính mùa rõ rệt, thường tập trung từ tháng 9 đến tháng 4 năm sau. Đáng chú ý, nguồn phát sinh PM2.5 tại Hà Nội khá đa dạng và có sự đan xen giữa các nguồn trực tiếp và thứ cấp. Bụi thứ cấp hình thành từ các khí ô nhiễm chiếm khoảng 27%; giao thông vận tải 23%; xây dựng và bụi đường 20%; đốt mở, bao gồm đốt rác và phụ phẩm nông nghiệp, 12%; hoạt động công nghiệp 10%; khoảng 8% còn lại đến từ các nguồn khác, trong đó có ô nhiễm lan truyền từ các địa phương lân cận. Điều này cho thấy bài toán kiểm soát ô nhiễm không khí của Hà Nội cần cách tiếp cận tổng hợp, kiểm soát đồng thời nhiều nguồn phát thải và tăng cường phối hợp liên tỉnh, liên vùng.
Ô nhiễm không khí không chỉ là vấn đề môi trường mà còn trực tiếp tác động đến sức khỏe con người. Từ góc độ y tế, Thứ trưởng Bộ Y tế Nguyễn Thị Liên Hương nhấn mạnh, một trong những kết quả quan trọng nhất mà ngành Y tế mong muốn là chất lượng không khí được cải thiện, qua đó giảm thiểu tác động đối với sức khỏe và gánh nặng bệnh tật. Phía sau những thông số về nồng độ chất ô nhiễm hay chỉ số chất lượng không khí là sức khỏe và cuộc sống hằng ngày của mỗi người dân. Vì vậy, bảo vệ sức khỏe cộng đồng cần được coi là một trong những mục tiêu quan trọng của các nỗ lực kiểm soát ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí.
Theo Cục Phòng bệnh, Bộ Y tế, bằng chứng nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy phơi nhiễm với ô nhiễm không khí có thể tác động đến sức khỏe trong suốt vòng đời, từ bà mẹ và trẻ sơ sinh, trẻ em đến người trưởng thành và người cao tuổi; làm gia tăng nguy cơ mắc, nhập viện và tử vong do các bệnh hô hấp, tim mạch và một số bệnh khác… Đáng chú ý, theo dữ liệu Gánh nặng bệnh tật toàn cầu 2023, ô nhiễm không khí xếp thứ ba trong các yếu tố nguy cơ gây tử vong hàng đầu tại Việt Nam. Trong nỗ lực chung, ngành Y tế xác định vai trò cung cấp bằng chứng về tác động của ô nhiễm không khí đối với sức khỏe; theo dõi, cảnh báo nguy cơ; truyền thông và hướng dẫn người dân thực hiện các biện pháp bảo vệ sức khỏe phù hợp.
Chuyển mạnh từ quản lý ô nhiễm sang quản trị chất lượng không khí
Một trong những thông điệp nổi bật tại Hội thảo là yêu cầu đổi mới cách tiếp cận trong quản lý chất lượng không khí, từ xử lý các vấn đề ô nhiễm riêng lẻ sang quản trị theo mục tiêu, kiểm soát nguồn phát thải và tăng cường phối hợp liên vùng.
Theo Cục Môi trường, định hướng quản trị chất lượng không khí thời gian tới tập trung vào xác lập các chỉ tiêu chất lượng không khí đối với từng vùng, từng đô thị và từng giai đoạn; thiết lập cơ chế điều phối liên vùng; kiểm kê toàn diện và xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về nguồn phát thải. Đồng thời, các giải pháp chiến lược như giao thông xanh, chuyển đổi năng lượng, công nghệ sạch, kinh tế tuần hoàn và phát triển đô thị phát thải thấp cần được đẩy mạnh. Kết quả cải thiện chất lượng không khí cũng cần gắn với trách nhiệm thực thi của chính quyền địa phương.
Để tạo cơ sở cho những hành động cụ thể, việc hoàn thiện thể chế và cơ chế điều phối liên tỉnh, liên vùng được xác định là một nhiệm vụ quan trọng. Cùng với đó là xây dựng và thực hiện kế hoạch quản lý chất lượng không khí tại các địa phương; kiểm soát khí thải phương tiện giao thông và nguồn thải công nghiệp; thu gom, tái chế, tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp, tiến tới hạn chế đốt hở sau thu hoạch; hỗ trợ chuyển đổi công nghệ và chuyển đổi năng lượng trong sản xuất công nghiệp.
Dữ liệu cũng được xác định là một trong những nền tảng của quản trị chất lượng không khí. Theo đó, cần tiếp tục kiểm kê phát thải, xác định cơ cấu và quy mô phát thải theo từng ngành, lĩnh vực; xây dựng hệ thống dữ liệu phát thải và chất lượng không khí theo thời gian thực, liên thông từ cơ sở, địa phương đến cơ quan quản lý Trung ương. Mạng lưới quan trắc, cảnh báo và dự báo cần tiếp tục được đầu tư, mở rộng, đồng thời nghiên cứu ứng dụng các công nghệ mới như AI, IoT để nâng cao chất lượng dự báo và cung cấp thông tin kịp thời cho cộng đồng.
Song song với kiểm soát nguồn phát thải, việc giảm thiểu tác động của ô nhiễm không khí đối với sức khỏe cần chuyển mạnh theo hướng chủ động phòng ngừa. Ngành Y tế xác định sáu nhóm vấn đề ưu tiên, gồm tăng cường nghiên cứu, đánh giá tác động; xây dựng cơ sở dữ liệu và hệ thống cảnh báo sớm; hoàn thiện hướng dẫn bảo vệ sức khỏe và tăng cường truyền thông; nâng cao năng lực hệ thống y tế; tăng cường phối hợp liên ngành; huy động nguồn lực và hợp tác quốc tế.
Huy động nguồn lực, kinh nghiệm và hợp tác quốc tế cho hành động
Tại Hội thảo, các đại biểu đã nghe nhiều tham luận của đại diện các cơ quan xây dựng chính sách, địa phương, doanh nghiệp, chuyên gia và nhà khoa học trong nước, quốc tế; đồng thời trao đổi kinh nghiệm thực tiễn về kiểm soát ô nhiễm không khí. Đáng chú ý là kinh nghiệm của Trung Quốc trong quá trình xử lý ô nhiễm và cải thiện chất lượng không khí tại khu vực thành phố Bắc Kinh, cung cấp thêm những bài học tham khảo cho Việt Nam.
Các ý kiến đại biểu cho rằng giải quyết ô nhiễm không khí cần được thực hiện theo cách tiếp cận tổng thể, đồng bộ, từ hoàn thiện cơ chế, chính sách đến triển khai các giải pháp công nghệ, kỹ thuật, nâng cao năng lực quản lý và bảo đảm nguồn lực. Quan trọng hơn, các giải pháp phải gắn với điều kiện thực tiễn, xác định rõ trách nhiệm, lộ trình và nguồn lực thực hiện, qua đó tạo chuyển biến thực chất trong kiểm soát nguồn phát thải và cải thiện chất lượng môi trường không khí.
Trong quá trình đó, hợp tác quốc tế tiếp tục có vai trò quan trọng. Việt Nam mong muốn nhận được sự quan tâm, đồng hành và hỗ trợ của các quốc gia, tổ chức quốc tế trong chia sẻ tri thức và kinh nghiệm; chuyển giao, tiếp nhận và từng bước làm chủ công nghệ; tăng cường năng lực chuyên môn, kỹ thuật; đồng thời huy động và đa dạng hóa các nguồn lực tài chính phù hợp phục vụ phòng ngừa, kiểm soát và giảm thiểu ô nhiễm không khí.
Khắc phục ô nhiễm không khí là một quá trình lâu dài, đòi hỏi không chỉ những chính sách phù hợp mà quan trọng hơn là biến chính sách thành hành động cụ thể, đồng bộ, có lộ trình, nguồn lực và trách nhiệm thực hiện rõ ràng. Sự phối hợp giữa các Bộ, ngành, địa phương, doanh nghiệp, cộng đồng khoa học và các đối tác quốc tế sẽ góp phần từng bước cải thiện chất lượng không khí, bảo vệ sức khỏe người dân và đóng góp vào những nỗ lực chung của khu vực và toàn cầu vì một môi trường sống an toàn, trong lành và phát triển bền vững.
