Tiếp nối chương trình làm việc với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Khánh Hòa, đoàn công tác Tạp chí Môi trường do ông Phạm Đình Tuyên, Phó Tổng Biên tập, làm Trưởng đoàn đã có buổi trao đổi, khảo sát tại Ban Quản lý Vịnh Nha Trang.

Tiếp và làm việc với đoàn có bà Nguyễn Thúy Oanh, Phó Giám đốc Ban Quản lý Vịnh Nha Trang; bà Cao Thị Trúc Duyên, Trưởng phòng Bảo tồn; ông Nguyễn Thắng, Phó Đội trưởng Đội Vệ sinh Môi trường.
Buổi làm việc tập trung vào hai nội dung chính: quản lý rác thải nhựa đại dương và bảo tồn hệ sinh thái rạn san hô, đặc biệt tại khu vực Hòn Mun. Đây cũng là những nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, duy trì chất lượng môi trường và phát triển du lịch bền vững tại Khánh Hòa.
Giảm rác thải nhựa từ nguồn phát sinh
Theo thông tin Ban Quản lý Vịnh Nha Trang cung cấp, vịnh có tổng diện tích 249,65 km², gồm 211,85 km² mặt biển và 37,8 km² các đảo. Với đặc điểm là vùng biển ven bờ có tính đa dạng sinh học cao, việc kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm, nhất là rác thải nhựa từ hoạt động du lịch, dân cư và nuôi trồng thủy sản, được xác định là nhiệm vụ thường xuyên.

Từ năm 2019 đến nay, Ban Quản lý đã triển khai mô hình quản lý rác thải nhựa theo chuỗi bốn khâu: ngăn chặn tại nguồn, thu gom tại chỗ, giám sát bằng dữ liệu, thay đổi hành vi và huy động cộng đồng tham gia.
Một trong những giải pháp đáng chú ý là việc thực hiện quy định không mang sản phẩm nhựa dùng một lần qua Bến tàu du lịch Nha Trang và đến khu vực Hòn Mun, bắt đầu từ ngày 01/10/2023. Quy định được áp dụng đối với du khách, doanh nghiệp du lịch và các hộ kinh doanh tại những khu vực liên quan.
Theo đánh giá của Ban Quản lý, việc vận động hạn chế sản phẩm nhựa dùng một lần đã góp phần làm giảm đáng kể lượng rác thải tại Hòn Mun và các khu vực trong vịnh. Nhiều cơ sở kinh doanh từng bước chuyển sang sử dụng các sản phẩm thay thế thân thiện với môi trường.
Song song với đó, đơn vị bố trí thùng rác ba ngăn tại Bến tàu du lịch Nha Trang và Bến thủy nội địa Phú Quý, khuyến khích phân loại chất thải tại nguồn.
Đối với rác thải phát sinh từ hoạt động nuôi trồng thủy sản, kể từ ngày 01/4/2026, định mức thu gom rác đảo và rác nuôi trồng thủy sản đã được nâng từ 9 tấn lên 17 tấn/ngày để Công ty Cổ phần Môi trường đô thị Nha Trang thực hiện thu gom.
Công tác giám sát rác thải nhựa bãi biển cũng được duy trì hai đợt mỗi năm, vào mùa khô và mùa mưa, với sự hỗ trợ về phương pháp kỹ thuật của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN). Kết quả các đợt giám sát cho thấy lượng rác thải nhựa bãi biển có xu hướng giảm.
Khi cộng đồng trở thành lực lượng bảo vệ môi trường biển
Bên cạnh các biện pháp quản lý, Ban Quản lý Vịnh Nha Trang chú trọng huy động người dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội tham gia bảo vệ môi trường.
Tại Bích Đầm, mô hình “Du lịch không rác thải nhựa” được triển khai thông qua các hoạt động tập huấn, hướng dẫn thực hành lối sống xanh, sử dụng túi đi chợ làm từ lưới tái chế và lắp đặt bảng tuyên truyền tại những điểm công cộng, du lịch.

Ở Trí Nguyên, mô hình “Chung tay bảo vệ môi trường có sự tham gia của cộng đồng” khuyến khích người dân chủ động thu gom rác nổi tại khu dân cư ven đảo.
Trong 10 tháng đầu năm 2026, Ban Quản lý đã chủ trì, phối hợp tổ chức 5 đợt tuyên truyền và thu nhặt rác, thu hút 485 người tham gia, thu gom khoảng 7 tấn rác chuyển giao cho đơn vị chức năng xử lý. Các hoạt động lặn thu gom rác đáy biển, gỡ lưới mắc trên rạn san hô cũng được duy trì tại Hòn Mun và Hòn Chồng.
Từ thực tiễn quản lý, có thể thấy hiệu quả bảo vệ môi trường biển không chỉ phụ thuộc vào lực lượng chuyên trách mà còn gắn chặt với sự thay đổi nhận thức, thói quen và trách nhiệm của cộng đồng.
Những tín hiệu tích cực từ rạn san hô Hòn Mun
Một nội dung được đoàn công tác đặc biệt quan tâm là kết quả phục hồi hệ sinh thái rạn san hô Hòn Mun sau giai đoạn chịu nhiều tác động bất lợi.
Theo Ban Quản lý Vịnh Nha Trang, vùng biển này có hơn 350 loài san hô. Tuy nhiên, tình trạng tẩy trắng san hô tại Hòn Mun vào đầu năm 2022 đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về tăng cường bảo tồn và phục hồi hệ sinh thái.
Từ ngày 27/6/2022, các hoạt động bơi, lặn biển, tàu và thúng đáy kính trong vùng nước đảo Hòn Mun được tạm dừng nhằm giảm tác động đến rạn san hô, tạo điều kiện cho quá trình phục hồi tự nhiên.

Các kết quả giám sát của Trung tâm Nhiệt đới Việt - Nga, Chi nhánh Ven biển, vào tháng 6/2026 cho thấy nhiều khu vực đã ghi nhận sự cải thiện đáng kể về độ phủ san hô cứng.
Cụ thể, tại khu vực Tây Nam Hòn Mun, độ phủ san hô tăng từ 2,5% lên 30%; Tây Bắc Hòn Mun tăng từ 10% lên 26%; Bãi Dứa tăng từ 8,44% lên 19%; Đông Nam Hòn Mun tăng từ 15,31% lên 21%.
Độ phủ san hô bình quân toàn khu vực Hòn Mun đạt khoảng 24%. Dù vẫn ở mức dưới trung bình theo thang đánh giá quốc tế, những chuyển biến này cho thấy hiệu quả bước đầu của các giải pháp bảo vệ và phục hồi được triển khai trong thời gian qua.
Ngoài việc tạo điều kiện phục hồi tự nhiên, Ban Quản lý còn phối hợp với các đơn vị chuyên môn triển khai các giải pháp phục hồi chủ động. Đáng chú ý là hoạt động thả 100 khối rạn nhân tạo Reefball tại vùng biển phía Tây Hòn Mun, kết hợp cấy 1.000 tập đoàn san hô trên giá thể.
Các hoạt động trồng rừng ngập mặn, tái tạo nguồn lợi thủy sản, thu gom sao biển gai và sinh vật gây hại cho san hô cũng được triển khai thường xuyên.
Trong năm 2026, đơn vị phối hợp thả tái tạo hơn 100.000 cá, tôm giống và hải sâm xuống vịnh từ nguồn lực xã hội hóa. Việc rùa biển xuất hiện trở lại tại khu vực Đầm Tre, đảo Hòn Tre, cùng với sự trở lại của nhiều loài cá tại các vùng rạn, được ghi nhận là những tín hiệu tích cực đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học.
Bảo tồn biển cần cơ chế quản lý và nguồn lực phù hợp
Bên cạnh những kết quả đạt được, công tác quản lý, bảo vệ Vịnh Nha Trang vẫn còn những khó khăn về cơ chế phối hợp, nguồn lực tài chính và phương tiện phục vụ tuần tra, giám sát.
Tại buổi làm việc, đại diện Ban Quản lý đã trao đổi về những yêu cầu đặt ra khi vừa phải bảo vệ hệ sinh thái, vừa quản lý các hoạt động du lịch, nuôi trồng thủy sản và sinh kế của người dân trên vịnh.
Đây là bài toán đòi hỏi sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư, đồng thời cần một hành lang pháp lý rõ ràng để xử lý các hành vi gây tác động tiêu cực đến môi trường biển.
Theo báo cáo của Ban Quản lý, đơn vị kiến nghị sớm hoàn thiện hồ sơ thành lập Khu bảo tồn biển Vịnh Nha Trang và phân vùng chức năng, tạo cơ sở pháp lý ổn định cho công tác bảo tồn.
Đồng thời, cần hoàn thiện quy chế phối hợp quản lý các hoạt động trên vịnh; đầu tư hệ thống phao phân vùng, bảng hiệu, camera giám sát rạn san hô và phương tiện tuần tra; tăng cường quan trắc đa dạng sinh học, kiểm soát các nguồn gây ô nhiễm từ đất liền.
Một định hướng đáng chú ý khác là phát triển sinh kế cộng đồng gắn với bảo tồn. Theo đó, mô hình du lịch cộng đồng xanh tại làng chài Bích Đầm giai đoạn 2026–2028 được kỳ vọng góp phần duy trì sinh kế nghề cá truyền thống, đồng thời giảm sức ép lên hệ sinh thái rạn san hô Hòn Mun.

Thông qua buổi làm việc, đoàn công tác Tạp chí Môi trường ghi nhận những mô hình, kết quả thực tiễn và các kiến nghị từ Ban Quản lý Vịnh Nha Trang, làm cơ sở tiếp tục phản ánh những giải pháp bảo vệ môi trường biển, bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế biển bền vững.
Những chuyển biến tại Vịnh Nha Trang cho thấy, khi các giải pháp quản lý rác thải, phục hồi hệ sinh thái và huy động cộng đồng được triển khai đồng bộ, mục tiêu bảo tồn thiên nhiên có thể từng bước gắn kết với phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng môi trường sống.