Giải pháp thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn tại Đà Nẵng

Tóm tắt

Trước yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng theo hướng xanh và bền vững, TP. Đà Nẵng đang từng bước thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn gắn với bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và thích ứng với biến đổi khí hậu. Thông qua việc triển khai các chính sách hỗ trợ sản xuất hữu cơ, giảm phát thải, nâng cao sức khỏe đất và phát triển kinh tế hợp tác, nhiều mô hình sản xuất thân thiện với môi trường đã được hình thành, bước đầu mang lại hiệu quả kinh tế và môi trường. Nhằm tìm hiểu các mô hình nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn tiêu biểu trên địa bàn TP. Đà Nẵng, từ ngày 27/10 đến 02/11/2026, Đoàn công tác của Tạp chí Môi trường thuộc Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường đã tổ chức khảo sát, làm việc với các cơ quan, đơn vị địa phương về tình hình sản xuất nông nghiệp, hoạt động liên kết sản xuất, tiêu thụ sản phẩm và công tác bảo vệ môi trường. Thông qua đợt khảo sát, Đoàn đã ghi nhận nhiều mô hình, cách làm hiệu quả trong tổ chức sản xuất, sử dụng tài nguyên, tận dụng phụ phẩm nông nghiệp và giảm thiểu chất thải. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn gặp khó khăn về quy mô sản xuất, vốn đầu tư, công nghệ, thị trường và tổ chức thu gom, tái sử dụng phụ phẩm. Bài viết phân tích chính sách, thực trạng, các mô hình tiêu biểu và đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn tại Đà Nẵng trong thời gian tới.

Từ khóa: Nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn, kinh tế tuần hoàn, Đà Nẵng bảo vệ môi trường.

1. Mở đầu

Nông nghiệp đang đứng trước yêu cầu chuyển đổi mạnh mẽ nhằm đáp ứng đồng thời mục tiêu bảo đảm an ninh lương thực, nâng cao giá trị sản xuất, giảm phát thải khí nhà kính và bảo vệ hệ sinh thái. Mô hình sản xuất dựa chủ yếu vào khai thác tài nguyên, sử dụng nhiều vật tư đầu vào và gia tăng sản lượng đang bộc lộ những hạn chế, nhất là trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy thoái đất, ô nhiễm nguồn nước và yêu cầu ngày càng cao của thị trường đối với chất lượng nông sản. Vì vậy, phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn được xem là hướng đi quan trọng để tái cấu trúc ngành nông nghiệp theo hướng hiệu quả, có trách nhiệm với môi trường và bền vững hơn.

Đối với TP. Đà Nẵng, phát triển nông nghiệp xanh có nhiều điều kiện thuận lợi nhờ không gian sinh thái đa dạng, trải dài từ miền núi, trung du đến đồng bằng và ven biển. Sau quá trình sắp xếp đơn vị hành chính, thành phố có diện tích tự nhiên khoảng 11.859,6 km², với khoảng 203.421 ha đất trồng cây hằng năm và cây lâu năm. Các vùng sản xuất lúa, ngô, lạc, rau màu, cây ăn quả, cây dược liệu cùng hoạt động chăn nuôi, lâm nghiệp và thủy sản tạo nên tiềm năng phát triển các mô hình nông nghiệp đa dạng, phù hợp với từng vùng sinh thái [1].

Những năm gần đây, thành phố đã quan tâm lồng ghép mục tiêu bảo vệ môi trường vào hoạt động sản xuất nông nghiệp; khuyến khích phát triển vùng canh tác hữu cơ, sản xuất theo VietGAP, ứng dụng chế phẩm sinh học, xử lý chất thải chăn nuôi và tái sử dụng phụ phẩm trồng trọt. Một số hợp tác xã, trang trại đã chủ động đổi mới phương thức sản xuất, kết hợp ứng dụng khoa học công nghệ với xây dựng chuỗi liên kết và phát triển du lịch nông nghiệp. Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi vẫn chưa đồng đều, sản xuất nhỏ lẻ còn phổ biến, việc xử lý và tái sử dụng phụ phẩm chưa hình thành được chuỗi giá trị ổn định. Do đó, việc đánh giá chính sách, nhận diện những kết quả bước đầu, khó khăn và mô hình tiêu biểu sẽ góp phần làm rõ định hướng phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn của Đà Nẵng trong giai đoạn tới.

2. Chính sách phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn của Đà Nẵng

Nhận thức rõ vai trò của chuyển đổi xanh đối với phát triển nông nghiệp bền vững, Đà Nẵng đã từng bước cụ thể hóa các chủ trương, chính sách của Trung ương thành chương trình, kế hoạch và cơ chế hỗ trợ phù hợp với điều kiện địa phương. Trọng tâm chính sách không chỉ hướng đến nâng cao năng suất, chất lượng nông sản mà còn chú trọng quản lý tài nguyên đất, nước, giảm sử dụng vật tư hóa học, kiểm soát chất thải và thúc đẩy tái sử dụng phụ phẩm trong sản xuất.

Trước hết, thành phố chú trọng nâng cao sức khỏe đất và quản lý dinh dưỡng cây trồng. Kế hoạch số 148/KH-UBND ngày 27/3/2026 của UBND thành phố về triển khai Đề án nâng cao sức khỏe đất và quản lý dinh dưỡng cây trồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đặt ra định hướng sử dụng phân bón hợp lý, hạn chế suy thoái và ô nhiễm đất, đồng thời góp phần giảm phát thải khí nhà kính. Đây là cơ sở quan trọng để chuyển đổi phương thức canh tác theo hướng duy trì độ phì đất, tăng cường sử dụng phân hữu cơ và các giải pháp sinh học thay thế một phần vật tư hóa học [1].

Cùng với đó, Quyết định số 66/2026/QĐ-UBND ngày 29/5/2026 của UBND thành phố ban hành quy định về canh tác trên vùng canh tác hữu cơ tại thành phố Đà Nẵng, tạo cơ sở triển khai và quản lý hoạt động sản xuất hữu cơ trên địa bàn. Chính sách này góp phần định hướng người sản xuất từng bước thay đổi phương thức canh tác, chú trọng nguồn gốc vật tư đầu vào, kiểm soát quy trình sản xuất và bảo đảm các yêu cầu về môi trường.

Trong lĩnh vực giảm phát thải, Kế hoạch số 155/KH-UBND ngày 31/3/2026 về triển khai Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025-2035, tầm nhìn đến năm 2050 thể hiện định hướng chuyển đổi sang phương thức sản xuất tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao hiệu quả sử dụng đất. Việc triển khai kế hoạch tạo điều kiện để lồng ghép các giải pháp như sử dụng phân bón hợp lý, quản lý nước tưới, hạn chế đốt phụ phẩm sau thu hoạch và áp dụng tiến bộ kỹ thuật trong canh tác [1].

Bên cạnh các kế hoạch chuyên ngành, thành phố đã ban hành những chính sách hỗ trợ trực tiếp cho khu vực nông nghiệp, nông thôn. Nghị quyết số 17/2026/NQ-HĐND ngày 29/5/2026 về chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2026–2030 là một trong những cơ sở để huy động nguồn lực, hỗ trợ các chủ thể sản xuất và thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp. Nghị quyết số 23/2025/NQ-HĐND ngày 11/12/2025 về chính sách hỗ trợ Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) giai đoạn 2026–2030 góp phần thúc đẩy xây dựng thương hiệu, nâng cao chất lượng và giá trị gia tăng của sản phẩm nông nghiệp. Ngoài ra, Nghị quyết số 21/2025/NQ-HĐND ngày 11/12/2025 về nguyên tắc, phạm vi, định mức hỗ trợ và việc sử dụng kinh phí hỗ trợ sản xuất lúa cũng tạo cơ sở hỗ trợ hoạt động sản xuất trồng trọt [1].

Đối với chăn nuôi, thành phố khuyến khích phát triển theo hướng an toàn sinh học, hữu cơ và tuần hoàn. Trên địa bàn Đà Nẵng trước sắp xếp đơn vị hành chính, Đề án chăn nuôi an toàn sinh học theo hướng hữu cơ đến năm 2030 được phê duyệt tại Quyết định số 497/QĐ-SNN ngày 19/12/2024 và triển khai theo Kế hoạch số 232/KH-SNN ngày 17/01/2025. Các định hướng này khuyến khích ứng dụng đệm lót sinh học, công nghệ biogas, chế phẩm vi sinh và các giải pháp xử lý chất thải phù hợp với quy mô chăn nuôi [1].

Công tác quản lý chất thải nông nghiệp cũng được quan tâm. Thành phố chú trọng thu gom bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng, kiểm soát việc sử dụng hóa chất trong canh tác, hướng dẫn xử lý phụ phẩm và hạn chế tình trạng đốt rơm rạ. Đến thời điểm báo cáo năm 2026, trên địa bàn có khoảng 15.826 bể chứa bao gói thuốc bảo vệ thực vật còn sử dụng trên đồng ruộng. Công tác thu gom, vận chuyển và xử lý được thực hiện thông qua sự phối hợp giữa chính quyền cơ sở, các tổ chức đoàn thể và đơn vị có chức năng [1].

Có thể thấy, hệ thống chính sách của Đà Nẵng đang từng bước hình thành nền tảng cho quá trình chuyển đổi nông nghiệp xanh, tuần hoàn. Tuy nhiên, hiệu quả thực thi còn phụ thuộc vào khả năng tiếp cận chính sách của người dân, nguồn lực đầu tư, chất lượng tổ chức thực hiện và sự liên kết giữa các chủ thể trong chuỗi giá trị nông nghiệp.

3. Thực trạng phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn và những khó khăn, thách thức

3.1. Những kết quả bước đầu

Đà Nẵng có cơ cấu sản xuất nông nghiệp đa dạng, với các vùng chuyên canh lúa, ngô, lạc, rau màu, cây ăn quả và cây dược liệu. Trong giai đoạn 2020–2025, quy mô gieo trồng lúa hằng năm được duy trì trên 87.600 ha, sản lượng khoảng 515.000 tấn/năm; diện tích ngô khoảng 12.000 ha, sản lượng 60.000 tấn; lạc khoảng 9.800 ha, sản lượng gần 20.000 tấn; rau, đậu các loại khoảng 18.900 ha, sản lượng khoảng 340.000 tấn. Đây là nguồn nguyên liệu quan trọng để phát triển các mô hình sản xuất, chế biến và tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp [1].

Trong lĩnh vực trồng trọt, thành phố từng bước mở rộng sản xuất theo tiêu chuẩn an toàn và thân thiện với môi trường. Đến thời điểm báo cáo, có khoảng 588,4 ha cây trồng được chứng nhận VietGAP và 52 mã số vùng trồng với tổng diện tích khoảng 463 ha đối với một số nhóm cây trồng như lúa, ngô, lạc và rau. Các vùng sản xuất đang từng bước gắn với truy xuất nguồn gốc, liên kết tiêu thụ và nâng cao chất lượng nông sản [1].

Về chăn nuôi, toàn thành phố có khoảng 8,07 triệu con gia súc, gia cầm, trong đó có 602.400 con gia súc và 7,47 triệu con gia cầm. Thành phố có 442 cơ sở chăn nuôi quy mô trang trại, gồm 57 trang trại bò, 200 trang trại lợn và 185 trang trại gia cầm. Việc hình thành các cơ sở chăn nuôi tập trung tạo điều kiện thuận lợi hơn cho áp dụng quy trình an toàn sinh học, đầu tư công trình xử lý chất thải và tái sử dụng chất hữu cơ sau xử lý [1].

Công tác bảo vệ môi trường trong sản xuất nông nghiệp có những chuyển biến tích cực. Một số cơ sở đã áp dụng hầm biogas, đệm lót sinh học, chế phẩm vi sinh và ủ phân hữu cơ từ chất thải chăn nuôi. Trong trồng trọt, phụ phẩm như rơm rạ, thân lá cây trồng, gốc rau và các loại phế phẩm sau thu hoạch được tận dụng làm nguyên liệu ủ phân, che phủ đất hoặc phục vụ sản xuất nấm. Việc tái sử dụng những nguồn nguyên liệu này vừa góp phần giảm lượng chất thải phải xử lý, vừa tiết kiệm chi phí đầu vào.

Ngoài ra, công tác tập huấn, chuyển giao kỹ thuật cũng được tăng cường. Năm 2026, Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tổ chức 33 lớp tập huấn với 1.315 lượt người tham dự, tập trung vào sử dụng thuốc bảo vệ thực vật an toàn, thu gom bao gói sau sử dụng và hạn chế đốt rơm rạ. Chi cục Chăn nuôi và Thú y tổ chức 5 lớp tập huấn về chăn nuôi hữu cơ, chăn nuôi tuần hoàn với 231 lượt người tham gia. Trung tâm Khuyến nông phối hợp tổ chức hơn 20 lớp tập huấn về bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu và quản lý phụ phẩm trong sản xuất nông, lâm, thủy sản [1].

Những kết quả trên cho thấy, nông nghiệp xanh và tuần hoàn tại Đà Nẵng đã có những bước phát triển ban đầu, từ thay đổi nhận thức của người sản xuất đến áp dụng các giải pháp kỹ thuật và tổ chức lại hoạt động sản xuất. Dù vậy, quy mô và mức độ áp dụng giữa các vùng, ngành hàng và nhóm hộ vẫn còn khác biệt.

3.2. Những khó khăn, thách thức

Bên cạnh những kết quả đạt được, vẫn còn những khó khăn thách thức như: Sản xuất nông nghiệp vẫn còn phân tán, quy mô hộ nhỏ lẻ chiếm tỷ trọng đáng kể. Điều này gây khó khăn trong việc áp dụng đồng bộ quy trình sản xuất hữu cơ, VietGAP, công nghệ xử lý chất thải và các giải pháp tiết kiệm tài nguyên. Việc tổ chức thu gom phụ phẩm cũng gặp trở ngại do nguồn nguyên liệu phân tán, khối lượng không ổn định và mang tính mùa vụ.

Nguồn vốn đầu tư còn hạn chế. Chuyển đổi sang sản xuất xanh đòi hỏi chi phí ban đầu cho cải tạo đất, hệ thống tưới tiết kiệm, nhà màng, nhà lưới, thiết bị xử lý chất thải, công nghệ bảo quản và chế biến. Trong khi đó, khả năng tài chính của nhiều hộ nông dân và hợp tác xã còn hạn chế, khiến việc đầu tư đồng bộ gặp nhiều khó khăn.

Công nghệ và năng lực tổ chức sản xuất chưa đáp ứng yêu cầu. Một bộ phận người sản xuất còn hạn chế trong tiếp cận, vận hành và bảo dưỡng thiết bị; thói quen sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật chưa dễ thay đổi. Việc áp dụng các giải pháp sinh học, xử lý phụ phẩm và tái sử dụng chất thải chưa được triển khai đồng đều.

Bên cạnh đó, thị trường tiêu thụ nông sản xanh chưa thực sự ổn định. Sản phẩm sản xuất theo quy trình an toàn, hữu cơ thường phải chịu chi phí cao hơn cho vật tư đầu vào, kiểm định, sơ chế, đóng gói và truy xuất nguồn gốc. Trong khi đó, người tiêu dùng chưa phải lúc nào cũng sẵn sàng trả mức giá tương xứng với chất lượng và giá trị môi trường của sản phẩm. Một số vùng sản xuất đã có mã số vùng trồng nhưng vẫn gặp khó khăn trong kết nối doanh nghiệp và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Tác động của biến đổi khí hậu ngày càng rõ nét. Mưa lớn, bão lũ, nắng nóng kéo dài, ngập úng và diễn biến sâu bệnh phức tạp ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất, chất lượng nông sản và khả năng duy trì sản xuất. Đối với các vùng ven biển, sản xuất còn chịu tác động của điều kiện thời tiết bất thường và những biến động về môi trường nước…

Ngoài ra, việc đánh giá hiệu quả môi trường của các mô hình còn thiếu hệ thống dữ liệu thống nhất. Các thông tin về khối lượng phụ phẩm phát sinh, tỷ lệ thu gom, tái sử dụng, mức giảm phát thải và hiệu quả kinh tế của từng mô hình chưa được cập nhật đầy đủ. Đây là hạn chế cần khắc phục để có cơ sở lựa chọn mô hình phù hợp và xây dựng chính sách hỗ trợ sát thực tiễn [1].

4. Một số mô hình nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn tiêu biểu tại Đà Nẵng

(i) Mô hình Hợp tác xã Nấm công nghệ Hòa Thọ Tây: Nâng cao giá trị phụ phẩm bằng công nghệ

Đây là mô hình thể hiện rõ định hướng kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp tại Đà Nẵng. Từ cơ sở trồng nấm ban đầu chỉ rộng 30 m² với số vốn khoảng 20 triệu đồng vào năm 2017, mô hình đã từng bước phát triển thông qua việc ứng dụng khoa học kỹ thuật và tổ chức sản xuất theo hình thức hợp tác xã. Năm 2021, diện tích sản xuất tăng lên khoảng 500 m² với sự tham gia của 5 thành viên. Đến năm 2024, hợp tác xã mở rộng thêm khoảng 2.500 m², tạo việc làm thường xuyên cho 8 lao động với mức thu nhập khoảng 8–10 triệu đồng/người/tháng. Năm 2026, đơn vị tiếp tục đầu tư cơ sở thứ hai với diện tích hơn 1.000 m² [1]. Điểm nổi bật của mô hình là khả năng tận dụng phụ phẩm nông nghiệp làm nguyên liệu trồng nấm. Theo ông Đào Huy Tùng, Chủ nhiệm hợp tác xã, trung bình mỗi tháng cơ sở thu mua khoảng 22–25 tấn phụ phẩm nông nghiệp để phục vụ sản xuất nấm rơm. Thay vì trở thành nguồn chất thải cần xử lý, những phụ phẩm này được đưa trở lại quy trình sản xuất, tạo ra sản phẩm có giá trị kinh tế.

Bên cạnh tận dụng nguyên liệu đầu vào, hợp tác xã còn chú trọng cải tiến kỹ thuật kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm và ánh sáng. Nhờ đó, sản lượng nấm thu được từ một tấn nguyên liệu khô tăng từ khoảng 150 kg lên 200 kg, tương đương mức tăng khoảng 33% so với trước khi cải tiến quy trình [1].

Đáng chú ý, hợp tác xã đang phối hợp với Trung tâm Công nghệ Sinh học nghiên cứu sử dụng giá thể sau trồng nấm để sản xuất phân vi sinh hoặc làm nguyên liệu trồng nấm sò. Nếu được hoàn thiện, hướng đi này sẽ kéo dài vòng đời sử dụng của nguyên liệu, giảm lượng phụ phẩm phải xử lý và tạo thêm giá trị gia tăng. Sản phẩm nấm rơm Hòa Thọ Tây đã đạt chứng nhận OCOP 3 sao, góp phần nâng cao nhận diện thương hiệu và khả năng tiếp cận thị trường.

Mô hình cho thấy, phát triển nông nghiệp tuần hoàn không nhất thiết phải bắt đầu từ các công nghệ có quy mô đầu tư lớn, mà có thể được triển khai từ việc tận dụng hiệu quả phụ phẩm, cải tiến quy trình và từng bước hoàn thiện chu trình sản xuất.

(ii) Hợp tác xã Rau an toàn Túy Loan: Sản xuất xanh gắn với bảo vệ tài nguyên

Tại xã Hòa Vang, Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất và tiêu thụ rau an toàn Túy Loan là mô hình tiêu biểu về tổ chức sản xuất nông nghiệp an toàn gắn với bảo vệ môi trường. Từ tổ hợp tác và câu lạc bộ trồng rau hình thành năm 2002 với 15 hộ tham gia, diện tích khoảng 1 ha, đến năm 2011, hợp tác xã được thành lập với 22 hộ, diện tích khoảng 3 ha. Đến năm 2016, quy mô phát triển lên 40 thành viên, canh tác khoảng 8 ha với khoảng 20 loại rau [1].

Hiện nay, vùng chuyên canh rau Túy Loan có quy mô khoảng 20 ha, cung ứng rau, củ, quả cho thị trường thành phố thông qua siêu thị, cửa hàng thực phẩm sạch, bếp ăn tập thể, trường học và chợ truyền thống. Sản phẩm của hợp tác xã từng bước được xây dựng thương hiệu, hoàn thiện bao bì, nhãn mác và áp dụng mã QR truy xuất nguồn gốc. Nhóm rau ăn lá đạt chứng nhận OCOP 3 sao, nhóm rau củ, quả đạt OCOP 4 sao [1]. Trong quá trình sản xuất, hợp tác xã chú trọng cải tạo đất, quản lý nguồn nước tưới và hạn chế sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật. Các hộ được hướng dẫn sử dụng phân hữu cơ hoai mục, phân vi sinh, phân trùn quế và phân xanh nhằm cải thiện độ phì đất. Việc luân canh giữa cây họ đậu, rau ăn lá và rau ăn quả góp phần hạn chế suy giảm dinh dưỡng, giảm nguy cơ tích tụ mầm bệnh trong đất.

Đối với nguồn nước, hợp tác xã quan tâm kiểm soát chất lượng nước tưới, ứng dụng tưới nhỏ giọt và phun sương nhằm hạn chế thất thoát, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên. Trong phòng trừ sâu bệnh, các hộ ưu tiên sử dụng chế phẩm sinh học, bảo vệ thiên địch và áp dụng quản lý dịch hại tổng hợp.

Đặc biệt, phụ phẩm sau thu hoạch như gốc rau, lá già, dây leo và vỏ quả được thu gom, kết hợp chế phẩm vi sinh Trichoderma để ủ thành phân hữu cơ, bổ sung trở lại đất canh tác. Rơm rạ được tận dụng làm vật liệu che phủ, giữ ẩm, hạn chế cỏ dại và giảm xói mòn. Những giải pháp này góp phần hình thành chu trình tái sử dụng vật chất ngay trong quá trình sản xuất, giảm phụ thuộc vào vật tư đầu vào và hạn chế phát sinh chất thải [1].

Mô hình rau an toàn Túy Loan cho thấy, nông nghiệp xanh không chỉ là việc hạn chế hóa chất mà còn cần gắn với tổ chức sản xuất, quản lý tài nguyên, kiểm soát chất lượng và xây dựng chuỗi tiêu thụ. Việc kết hợp hoạt động tham quan, trải nghiệm nông nghiệp với không gian văn hóa làng cổ Túy Loan cũng mở ra hướng đa dạng hóa nguồn thu cho hợp tác xã.

1-1795063636.png
Hợp tác xã Dịch vụ sản xuất và tiêu thụ rau an toàn Túy Loan

(iii) An Phú Farm: Kết hợp trồng trọt, chăn nuôi và du lịch trải nghiệm

An Phú Farm tại xã Bà Nà, với diện tích khoảng 3 ha, là mô hình kết hợp sản xuất rau được chứng nhận hữu cơ, cây ăn quả, chăn nuôi gà an toàn sinh học và xử lý phụ phẩm bằng công nghệ vi sinh. Bên cạnh hoạt động sản xuất, cơ sở còn gắn nông nghiệp với du lịch trải nghiệm [1]. Điểm đáng chú ý của mô hình là khả năng kết nối các hoạt động sản xuất trong cùng một không gian. Phụ phẩm từ trồng trọt và chăn nuôi có thể được xử lý bằng công nghệ sinh học để tạo nguồn phân hữu cơ phục vụ cải tạo đất, chăm sóc cây trồng. Việc kết hợp các hoạt động sản xuất cũng tạo điều kiện đa dạng hóa sản phẩm và nguồn thu.

Mô hình cho thấy, tiềm năng phát triển trang trại tổng hợp theo hướng sinh thái, trong đó hoạt động sản xuất nông nghiệp được kết nối với dịch vụ trải nghiệm, giáo dục môi trường và quảng bá sản phẩm địa phương. Tuy nhiên, để đánh giá đầy đủ hiệu quả tuần hoàn cần tiếp tục có số liệu về lượng phụ phẩm được tái sử dụng, chi phí xử lý và hiệu quả kinh tế, môi trường của từng khâu.

Nhìn chung, các mô hình cho thấy sự đa dạng trong cách tiếp cận phát triển nông nghiệp xanh tại Đà Nẵng. Mỗi mô hình có thế mạnh riêng, từ tái sử dụng phụ phẩm, sản xuất hữu cơ, tiết kiệm nước đến ứng dụng công nghệ và phát triển sản phẩm OCOP. Đây là cơ sở thực tiễn quan trọng để thành phố lựa chọn những mô hình phù hợp, đánh giá hiệu quả và xây dựng phương án nhân rộng theo từng vùng sinh thái.

1794390470727-1852968617253112961-1852968617253112961-0261b2ba156ea5aa5fbaa8285bcbc0e5-1795073548.jpg

5. Giải pháp thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn tại Đà Nẵng

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế, chính sách và nâng cao hiệu quả tổ chức thực hiện: Thành phố cần tiếp tục cụ thể hóa các chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp xanh, tuần hoàn theo hướng đồng bộ, dễ tiếp cận và phù hợp với đặc điểm từng vùng sản xuất. Việc triển khai các chính sách cần gắn với mục tiêu nâng cao sức khỏe đất, giảm phát thải trong trồng trọt, phát triển chăn nuôi an toàn sinh học và kiểm soát chất thải trong sản xuất nông nghiệp.

Ưu tiên hỗ trợ các hợp tác xã, tổ hợp tác, doanh nghiệp và hộ sản xuất có phương án cụ thể về thu gom, xử lý và tái sử dụng phụ phẩm. Đồng thời, xây dựng tiêu chí đánh giá hiệu quả môi trường của mô hình, tránh tình trạng chỉ đánh giá kết quả thông qua quy mô sản xuất hoặc sản lượng nông sản mà chưa phản ánh đầy đủ mức độ tiết kiệm tài nguyên, giảm chất thải và giảm phát thải.

Thứ hai, tăng cường đầu tư hạ tầng và hỗ trợ nguồn vốn chuyển đổi xanh: Nguồn vốn là một trong những điều kiện quyết định khả năng chuyển đổi phương thức sản xuất. Do đó, Đà Nẵng cần nghiên cứu cơ chế hỗ trợ tín dụng ưu đãi, tín dụng xanh và huy động các nguồn lực hợp pháp để giúp nông dân, hợp tác xã đầu tư hệ thống xử lý chất thải, thiết bị sản xuất, nhà màng, nhà lưới, tưới tiết kiệm và công nghệ bảo quản nông sản.

Bên cạnh hỗ trợ trực tiếp tại cơ sở, cần ưu tiên đầu tư hạ tầng dùng chung tại các vùng sản xuất tập trung như giao thông nội đồng, thủy lợi, kho bảo quản, điểm tập kết và sơ chế phụ phẩm. Đặc biệt, nên hình thành các điểm dịch vụ thu gom, phân loại và xử lý phụ phẩm nông nghiệp để giảm chi phí vận chuyển, tạo điều kiện cho các hộ sản xuất nhỏ cùng tham gia chuỗi tuần hoàn.

Thứ ba, đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số: Khoa học công nghệ cần được xác định là động lực quan trọng trong quá trình phát triển nông nghiệp xanh. Thành phố nên ưu tiên chuyển giao các công nghệ có chi phí hợp lý, dễ vận hành và phù hợp với quy mô sản xuất như ủ phân hữu cơ bằng chế phẩm vi sinh, sử dụng đệm lót sinh học, hầm biogas, nuôi trùn quế và tái sử dụng giá thể sau trồng nấm.

Đối với trồng trọt, cần mở rộng ứng dụng tưới nhỏ giọt, tưới phun, quản lý dinh dưỡng cây trồng, sử dụng chế phẩm sinh học và quản lý dịch hại tổng hợp. Đối với chăn nuôi, khuyến khích đầu tư công trình xử lý chất thải, tận dụng chất hữu cơ sau xử lý làm phân bón và kết hợp trồng trọt - chăn nuôi theo quy trình an toàn sinh học.

Song song với đó, cần thúc đẩy chuyển đổi số trong quản lý sản xuất thông qua nhật ký điện tử, mã QR truy xuất nguồn gốc, cơ sở dữ liệu vùng trồng và quản lý vật tư đầu vào. Việc ứng dụng công nghệ cần đi đôi với đào tạo, hướng dẫn kỹ thuật để người dân có thể tiếp cận và sử dụng hiệu quả.

Thứ tư, tổ chức lại sản xuất, tăng cường liên kết chuỗi giá trị: Một trong những hạn chế lớn của nông nghiệp Đà Nẵng là quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, phân tán. Vì vậy, cần tiếp tục củng cố vai trò của hợp tác xã trong tổ chức sản xuất, điều phối mùa vụ, cung ứng vật tư, hướng dẫn kỹ thuật và kết nối thị trường. Các vùng sản xuất cần được quy hoạch theo lợi thế sinh thái, gắn với sản phẩm chủ lực và nhu cầu tiêu thụ.

Đồng thời, tăng cường liên kết giữa nông dân, hợp tác xã, doanh nghiệp chế biến, đơn vị phân phối và tổ chức khoa học công nghệ theo chuỗi giá trị. Doanh nghiệp cần tham gia sâu hơn vào quá trình tổ chức sản xuất, chuyển giao công nghệ, xây dựng tiêu chuẩn chất lượng và bao tiêu sản phẩm. Đối với các sản phẩm có lợi thế như rau an toàn, nấm, cây ăn quả, dưa hấu và sản phẩm OCOP, cần đẩy mạnh xúc tiến thương mại, mở rộng kênh phân phối và kết nối với các hệ thống bán lẻ. Đặc biệt, cần có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia thu mua, sơ chế và chế biến phụ phẩm nông nghiệp. Khi phụ phẩm có đầu ra ổn định, hoạt động thu gom và tái sử dụng mới có thể hình thành thành chuỗi sản xuất có hiệu quả kinh tế.

Thứ năm, phát triển hệ thống thu gom, xử lý và tái sử dụng phụ phẩm nông nghiệp: Thành phố cần xây dựng phương án quản lý phụ phẩm theo từng nhóm sản phẩm và vùng sinh thái. Đối với rơm rạ, có thể thúc đẩy thu gom để sản xuất nấm, ủ phân hữu cơ hoặc sử dụng làm vật liệu che phủ đất. Đối với chất thải chăn nuôi, cần mở rộng áp dụng biogas, đệm lót sinh học và ủ phân bằng chế phẩm vi sinh. Đối với phụ phẩm sau trồng nấm, cần nghiên cứu các phương án sản xuất phân vi sinh hoặc sử dụng làm giá thể cho những loại nấm khác.

Đối với bao gói thuốc bảo vệ thực vật sau sử dụng, cần duy trì, kiểm tra và bổ sung hệ thống bể chứa tại các vùng sản xuất; quy định rõ trách nhiệm thu gom, vận chuyển và xử lý, bảo đảm không để bao gói phát tán ra môi trường đất, nước. Cùng với hạ tầng kỹ thuật, cần khuyến khích hình thành các tổ, nhóm dịch vụ thu gom phụ phẩm tại địa phương. Những đơn vị này có thể đóng vai trò kết nối giữa hộ sản xuất, hợp tác xã và cơ sở chế biến, góp phần giải quyết tình trạng nguyên liệu phân tán, thiếu ổn định.

Thứ sáu, nâng cao năng lực người sản xuất và thúc đẩy truyền thông về nông nghiệp xanh: Người nông dân là chủ thể trực tiếp quyết định hiệu quả của quá trình chuyển đổi. Do đó, cần tiếp tục đổi mới hoạt động khuyến nông theo hướng tăng cường thực hành tại mô hình, hướng dẫn kỹ thuật theo nhóm sản phẩm và điều kiện sản xuất cụ thể. Nội dung tập huấn cần tập trung vào sử dụng vật tư tiết kiệm, canh tác hữu cơ, xử lý chất thải, tái sử dụng phụ phẩm, an toàn sinh học và thích ứng với biến đổi khí hậu.

Cần phát huy vai trò của hợp tác xã, tổ khuyến nông cộng đồng, hội nông dân và các tổ chức đoàn thể trong tuyên truyền, vận động người dân thay đổi thói quen sản xuất. Đồng thời, lựa chọn những mô hình hoạt động hiệu quả để tổ chức tham quan, trao đổi kinh nghiệm, giúp người dân thấy rõ lợi ích kinh tế và môi trường của phương thức sản xuất mới.

Thứ bảy, xây dựng hệ thống dữ liệu và đánh giá hiệu quả môi trường: Để bảo đảm quá trình chuyển đổi có cơ sở khoa học, Đà Nẵng cần xây dựng hệ thống chỉ tiêu theo dõi và đánh giá nông nghiệp xanh, tuần hoàn. Các chỉ tiêu cần tập trung vào lượng phụ phẩm phát sinh, tỷ lệ được thu gom và tái sử dụng, lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật sử dụng, mức tiết kiệm nước, hiệu quả xử lý chất thải, mức giảm phát thải và giá trị kinh tế của sản phẩm.

Trên cơ sở đó, xây dựng cơ sở dữ liệu dùng chung phục vụ quản lý, giám sát và hoạch định chính sách. Việc đánh giá cần được thực hiện định kỳ, có sự tham gia của cơ quan chuyên môn, hợp tác xã, doanh nghiệp và tổ chức nghiên cứu. Những mô hình có hiệu quả cần được tổng kết, hoàn thiện quy trình kỹ thuật và nhân rộng phù hợp với từng vùng sinh thái, tránh áp dụng máy móc hoặc mở rộng khi chưa đủ điều kiện.

6. Kết luận

Phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn là hướng đi cần thiết để Đà Nẵng nâng cao chất lượng tăng trưởng, sử dụng hiệu quả tài nguyên và giảm áp lực môi trường trong quá trình phát triển kinh tế nông nghiệp. Những chính sách về nâng cao sức khỏe đất, canh tác hữu cơ, giảm phát thải, hỗ trợ phát triển nông nghiệp và chương trình OCOP đã tạo nền tảng quan trọng cho quá trình chuyển đổi. Thực tiễn từ các mô hình như Hợp tác xã Nấm công nghệ Hòa Thọ Tây, Hợp tác xã Rau an toàn Túy Loan, An Phú Farm cho thấy tiềm năng kết hợp sản xuất với tái sử dụng phụ phẩm, ứng dụng công nghệ và bảo vệ môi trường.

Tuy nhiên, để chuyển từ những mô hình bước đầu sang phát triển trên quy mô rộng, thành phố cần giải quyết đồng bộ các hạn chế về vốn, công nghệ, hạ tầng, tổ chức sản xuất và thị trường tiêu thụ. Trong đó, cần lấy hợp tác xã và doanh nghiệp làm lực lượng kết nối, người nông dân làm chủ thể thực hiện, khoa học công nghệ làm động lực và bảo vệ môi trường làm yêu cầu xuyên suốt.

Về lâu dài, Đà Nẵng cần hình thành các chuỗi sản xuất nông nghiệp có khả năng tái sử dụng phụ phẩm, giảm chất thải, tiết kiệm tài nguyên và tạo ra sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả sản xuất mà còn góp phần xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại, thích ứng với biến đổi khí hậu, đóng góp thiết thực vào mục tiêu phát triển bền vững của thành phố.

Trần Thị Châu Loan1

Nguyễn Đức Hanh Thông2

1Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường

2Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về Vệ sinh Dịch tễ và Kiểm dịch Động thực vật Việt Nam (Văn phòng SPS Việt Nam)

Tài liệu tham khảo

 [1]. Sở Nông nghiệp và Môi trường thành phố Đà Nẵng (2026), Báo cáo tình hình bảo vệ môi trường gắn với phát triển nông nghiệp bền vững trên địa bàn thành phố Đà Nẵng, tài liệu phục vụ buổi làm việc với Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường.

 [2]. UBND thành phố Đà Nẵng (2026), Kế hoạch số 148/KH-UBND ngày 27/3/2026 về triển khai Đề án nâng cao sức khỏe đất và quản lý dinh dưỡng cây trồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.

 [3]. UBND thành phố Đà Nẵng (2026), Quyết định số 66/2026/QĐ-UBND ngày 29/5/2026 ban hành quy định về canh tác trên vùng canh tác hữu cơ tại thành phố Đà Nẵng.

 [4]. UBND thành phố Đà Nẵng (2026), Kế hoạch số 155/KH-UBND ngày 31/3/2026 về triển khai Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2025–2035, tầm nhìn đến năm 2050 trên địa bàn thành phố.

 [5]. HĐND thành phố Đà Nẵng (2026), Nghị quyết số 17/2026/NQ-HĐND ngày 29/5/2026 về chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp, nông thôn giai đoạn 2026–2030.

 [6]. HĐND thành phố Đà Nẵng (2025), Nghị quyết số 23/2025/NQ-HĐND ngày 11/12/2025 về chính sách hỗ trợ Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP) giai đoạn 2026-2030.

 [7]. HĐND thành phố Đà Nẵng (2025), Nghị quyết số 21/2025/NQ-HĐND ngày 11/12/2025 về nguyên tắc, phạm vi, định mức hỗ trợ và việc sử dụng kinh phí hỗ trợ sản xuất lúa.

 [8]. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2024), Quyết định số 497/QĐ-SNN ngày 19/12/2024 phê duyệt Đề án chăn nuôi an toàn sinh học theo hướng hữu cơ đến năm 2030.

 [9]. Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (2025), Kế hoạch số 232/KH-SNN ngày 17/01/2025 triển khai Đề án chăn nuôi an toàn sinh học theo hướng hữu cơ đến năm 2030.

Đặt mua Tạp chí Môi trường