Bắc Ninh tập trung xây dựng cộng đồng nông thôn mới, hướng tới giảm nghèo bền vững

Sau chiến dịch xóa nhà tạm, nhà dột nát, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh Bắc Ninh (khu vực Bắc Giang cũ) bước sang một giai đoạn mới: không chỉ có nhà ở kiên cố mà còn phải có nước sạch, môi trường sạch, hạ tầng an toàn và an sinh đầy đủ, đáp ứng yêu cầu của Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026 - 2030.

Người dân chỉ thật sự an cư khi ngôi nhà nằm trong một môi trường sống an toàn: có nước sạch để dùng, có nơi thu gom rác thải, có sự chuẩn bị trước mưa lũ và có đủ chỗ dựa về y tế, giáo dục, việc làm. Từ đây, xây dựng nông thôn mới không chỉ dừng lại ở việc cải thiện hạ tầng cơ sở mà còn là nâng cao chất lượng sống của người dân một cách toàn diện. Đó cũng là tinh thần xuyên suốt của Chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2026 - 2030 đang được tỉnh Bắc Ninh triển. Đặc biệt, tại vùng tập trung đông đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trên địa bàn với khoảng 274,2 nghìn người thuộc 42 dân tộc thiểu số, yêu cầu về phát triển hạ tầng, dịch vụ xã hội và sinh kế cho người dân càng trở nên cấp thiết hơn.

Nền tảng của giai đoạn mới là kết quả của chiến dịch xóa nhà tạm, nhà dột nát. Trong hai năm 2024 - 2025, địa bàn tỉnh Bắc Giang cũ đã bàn giao 2.296 căn nhà, đạt 100% kế hoạch. Riêng năm 2025, 798/798 căn được hoàn thiện từ tháng 6, sớm hơn thời hạn Chính phủ đề ra, trong đó có 221 căn dành cho người có công với cách mạng và 473 căn cho hộ nghèo, cận nghèo.

Từ năm 2026, yêu cầu về nhà ở được đưa vào Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới (ban hành kèm Quyết định số 51/2025/QĐ-TTg ngày 29/12/2025). Theo đó, tỷ lệ hộ có nhà ở kiên cố phải đạt từ 95% với xã nhóm 1, từ 85% với xã nhóm 2 và từ 75% với xã nhóm 3, tức các xã khu vực II, III vùng dân tộc thiểu số và miền núi. Theo dự kiến đến cuối năm 2026, phấn đấu toàn tỉnh có 07 xã đạt chuẩn nông thôn mới (tỷ lệ 10,61%). 

Nước sạch, rác thải và cảnh quan: những tiêu chí quyết định chất lượng của đời sống hằng ngày

Nếu nhà ở là “phần cứng” của an cư thì môi trường sống là phần quyết định chất lượng cuộc sống. Bộ tiêu chí mới yêu cầu tỷ lệ hộ dùng nước sạch bình quân các xã từ 65% trở lên; chất thải rắn sinh hoạt được phân loại, thu gom, xử lý từ 80%; chất thải chăn nuôi, hữu cơ và phụ phẩm nông nghiệp được xử lý, tái chế từ 90%; 100% cơ sở sản xuất, kinh doanh, làng nghề tuân thủ pháp luật về môi trường.

Thông tư số 23/2026/TT-BNNMT ngày 23/5/2026 của Bộ Nông nghiệp và Môi trường cụ thể hóa hướng đi này. Về nước sạch, Thông tư khuyến khích phát triển công trình cấp nước tập trung ở các xã hoặc liên xã, đồng thời hỗ trợ công trình thu, trữ, xử lý nước đạt chuẩn cho hộ nghèo, cận nghèo, hộ mới thoát nghèo và hộ vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Về rác thải, các địa phương được hướng dẫn ưu tiên phân loại ngay tại hộ gia đình, xử lý chất thải hữu cơ tại chỗ bằng ủ compost hoặc hầm biogas, tái chế rác thải nhựa theo hướng kinh tế tuần hoàn. Với nước thải, cách làm được khuyến khích là tách riêng nước mưa và nước thải, bổ sung các công trình xử lý phân tán phù hợp với thôn, bản vùng cao. Thông tư cũng yêu cầu gìn giữ cảnh quan nông thôn “sáng - xanh - sạch - đẹp”.

image002-1795053696.jpg
      Cảnh quan đô thị tại địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Ảnh: Trần Tuyết    

Hiện vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi của tỉnh Bắc Ninh đã có hơn 90 công trình nước sạch, vệ sinh được đầu tư; 99,5% số thôn có nhà văn hóa, trong đó 70,6% đạt chuẩn tạo điều kiện thuận lợi cho công tác tuyên truyền, tập huấn tại chỗ.

Với địa bàn miền núi, căn nhà kiên cố chỉ thật sự an toàn khi cộng đồng biết cách ứng phó với mưa lũ, sạt lở. Thông tư số 23/2026/TT-BNNMT yêu cầu tăng cường năng lực phòng, chống thiên tai ngay từ cấp xã: xây dựng hệ thống cảnh báo sớm, kiện toàn lực lượng xung kích, lập phương án ứng phó phù hợp từng loại hình thiên tai, diễn tập với sự tham gia của người dân và tập huấn kỹ năng cho cộng đồng. Với khu vực nhiều rủi ro, Thông tư còn đề cập việc bố trí, ổn định dân cư theo quy hoạch, kế hoạch của Nhà nước.

An cư gắn với an sinh, giảm nghèo bền vững

An cư chỉ bền vững khi đi cùng an sinh. Theo báo cáo Kết quả triển khai thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia của sở NNMT tỉnh Bắc Ninh, 100% người nghèo, cận nghèo được cấp thẻ bảo hiểm y tế; chính sách miễn, giảm học phí được triển khai rộng rãi; gần 5.000 lao động thuộc hộ nghèo, cận nghèo được đào tạo nghề, giới thiệu việc làm. Kết quả thể hiện rõ qua tỷ lệ hộ nghèo là người dân tộc thiểu số của tỉnh giảm từ 11,93% (năm 2021) xuống 4,65% (năm 2024); tại các xã đặc biệt khó khăn, tỷ lệ này giảm từ 21,9% xuống 9,25%. Giai đoạn 2021 - 2025, tỉnh đầu tư gần 2.500 tỷ đồng cho 10 dự án thành phần của Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; giải ngân tín dụng chính sách hơn 75.000 lượt, doanh số trên 4.020 tỷ đồng, giúp hơn 30.000 hộ thoát nghèo.

Bước sang giai đoạn mới, ngưỡng tỷ lệ hộ nghèo được đặt ở mức 13% với xã nhóm 3, 5% với xã nhóm 2 và 2% với xã nhóm 1. Việc rà soát hộ nghèo, cận nghèo theo chuẩn giai đoạn 2027 - 2030 (Thông tư số 25/2026/TT-BNNMT) diễn ra từ ngày 1/9 đến ngày 14/12/2026 theo quy trình công khai.

image004-1795053767.jpg
      Hộ nghèo trên địa bàn tỉnh được hỗ trợ nhà ở. Ảnh: Cộng tác viên    

Tinh thần chung là hỗ trợ đi đôi với phát huy nội lực: động viên, hướng dẫn hộ nghèo chủ động vươn lên, không trông chờ, ỷ lại; việc huy động đóng góp của người dân thực hiện trên cơ sở tự nguyện, không huy động quá sức dân.

Từ an cư đến lạc nghiệp: Chương trình 22-CTr/TU

Để đưa những định hướng trên vào cuộc sống, Tỉnh ủy ban hành Chương trình số 22-CTr/TU ngày 28/3/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 212/KH-UBND ngày 9/6/2026, triển khai tại 30 xã vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi (19 xã khu vực III, 2 xã khu vực II, 9 xã khu vực I). Trọng tâm là hạ tầng, sinh kế, tín dụng chính sách, chuyển đổi số và bảo tồn văn hóa.

Nguồn lực dự kiến khoảng 25.000 tỷ đồng, trong đó khoảng 4.000 tỷ đồng từ ngân sách tỉnh. Trong đó, ưu tiên 97 công trình tại 19 xã đặc biệt khó khăn: 45 trường học, 36 công trình giao thông và 11 công trình y tế, cùng các công trình thủy lợi, nước sạch, phòng chống sạt lở.

Mục tiêu chung là giảm tỷ lệ hộ nghèo bình quân khoảng 1 - 1,5% mỗi năm, đưa tỷ lệ hộ nghèo xuống dưới 1% vào cuối giai đoạn; trên 70% số xã đạt chuẩn nông thôn mới, khoảng 10% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Riêng vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, đến năm 2030 phấn đấu đạt 100% xã, thôn có giao thông thông suốt trong mùa mưa lũ; 100% người dân tham gia bảo hiểm y tế; 100% xã, thôn có nhà văn hóa; thu nhập bình quân tăng gấp 2 lần so với năm 2025, hướng tới không còn xã đặc biệt khó khăn.

bac-ninh-1795346378.jpg
Nông thôn mới đang phát triển trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh. Ảnh: Trần Tuyết

Từ những kết quả khả quan trong việc hỗ trợ nhà ở và đầu tư hạ tầng thiết yếu, yêu cầu đặt ra đối với Bắc Ninh trong thời gian tới không chỉ là bảo đảm cho người dân có nơi ở kiên cố mà còn gắn liền với việc cải thiện môi trường sống, nâng cao khả năng ứng phó thiên tai và phát triển sinh kế bền vững. Đây là những yêu cầu cấp thiết hướng tới việc thu hẹp khoảng cách phát triển tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi đang còn gặp nhiều khó khăn.

Trần Tuyết - Huỳnh Thị Bích Hằng

Đặt mua Tạp chí Môi trường