Những năm qua, thiên tai ngày càng diễn biến khốc liệt, khó lường cả về chu kỳ lặp lại và mức độ nguy hiểm. Thống kê giai đoạn 2021-2025, trên cả nước đã xuất hiện 21/22 loại hình thiên tai, với tổng số 6.088 trận thiên tai. Trong đó có bão mạnh, siêu bão, mưa đặc biệt lớn, mưa đá, ngập lụt trên diện rộng, lũ lịch sử, lũ quét, sạt lở đất, sạt lở bờ sông, bờ biển, hạn hán, xâm nhập mặn... Để chủ động giảm thiểu rủi ro trước diễn biến thiên tai ngày càng cực đoan, Kế hoạch phòng, chống thiên tai quốc gia giai đoạn 2026-2030 tập trung giải quyết các nhiệm vụ có tính tổng thể, phạm vi ảnh hưởng rộng, liên ngành, liên vùng, liên tỉnh. Bên cạnh đó là các dự án quy mô lớn, yêu cầu kỹ thuật phức tạp, có tính chất liên vùng, liên tỉnh hoặc vượt quá khả năng cân đối, bố trí nguồn lực của địa phương.
Kế hoạch nhằm xác định những nhiệm vụ chủ yếu trong công tác phòng, chống thiên tai cần tiếp tục tập trung thực hiện trong giai đoạn 2026 - 2030 nhằm nâng cao năng lực phòng ngừa, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu, giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra, tạo điều kiện phát triển bền vững kinh tế - xã hội, góp phần giữ vững an ninh, quốc phòng. Hoàn thiện hệ thống pháp luật, cơ chế, chính sách về phòng, chống thiên tai và liên quan đến phòng, chống thiên tai, đảm bảo đồng bộ, thống nhất. Đẩy mạnh công tác thông tin truyền thông, phổ biến pháp luật, nâng cao nhận thức về thiên tai, phấn đấu 100% chính quyền các cấp, cơ quan, tổ chức và hộ gia đình được tiếp nhận đầy đủ thông tin và hiểu biết kỹ năng phòng, tránh thiên tai. Kiện toàn tổ chức, lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai theo hướng tinh gọn, chuyên nghiệp, được đào tạo, tập huấn, trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng, bảo đảm hoạt động hiệu lực, hiệu quả; được trang bị phương tiện, thiết bị phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn tiên tiến, hiện đại ngang tầm với các quốc gia hàng đầu trong khu vực.
Để thực hiện Kế hoạch, Thủ tướng Chính phủ đã xác định 8 nhóm nội dung và biện pháp tổng thể mang tính căn cơ, bao gồm: rà soát, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế chính sách về phòng, chống thiên tai; nâng cao nhận thức về thiên tai, tăng cường quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng; tăng cường công tác quản lý và nâng cao năng lực cho lực lượng làm công tác phòng, chống thiên tai; nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai; điều tra cơ bản và rà soát, điều chỉnh quy hoạch, phương án ứng phó thiên tai; đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ; mở rộng hợp tác quốc tế; và tập trung đầu tư xây dựng, nâng cấp hệ thống công trình phòng, chống thiên tai trọng điểm trên cả nước.
Trong đó, về rà soát, hoàn thiện văn bản quy phạm pháp luật, cơ chế chính sách về phòng, chống thiên tai, Kế hoạch yêu cầu rà soát, hoàn thiện hệ thống văn bản quy phạm pháp luật về phòng, chống thiên tai và các quy định liên quan đến phòng, chống thiên tai trong văn bản quy phạm pháp luật khác theo chỉ đạo của Chính phủ tại Nghị quyết số 185/NQ-CP ngày 10/7/2026 về Kế hoạch của Chính phủ thực hiện Kết luận số 17-KL/TW của Bộ Chính trị và Kế hoạch số 64/KH-UBTVQH16 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về Định hướng lập pháp nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, đảm bảo đồng bộ, thống nhất, minh bạch, khả thi, tạo môi trường pháp lý đầy đủ, đáp ứng yêu cầu cho hoạt động liên tục, thông suốt, linh hoạt, kịp thời, hiệu quả trong công tác phòng, chống thiên tai, nhất là xử lý các nhiệm vụ khẩn cấp liên quan đến ứng phó, khắc phục hậu quả thiên tai. Cùng với đó, xây dựng cơ chế, chính sách hỗ trợ, khuyến khích chuyển đổi cơ cấu cây trồng, mùa vụ phù hợp với điều kiện tự nhiên; ứng dụng mô hình nông - thuỷ sản thích ứng với biến đổi khí hậu, chuyển đổi giống, phương thức canh tác nuôi trồng thuỷ sản, cây trồng ít sử dụng nước, phù hợp với các vùng sinh thái, nâng cao hiệu quả sản xuất; bảo vệ, nâng cao chất lượng rừng ngập mặn, rừng phòng hộ đầu nguồn gắn với quản lý, khai thác tín chỉ các-bon và các nguồn lợi từ rừng. Xây dựng chính sách phù hợp để khuyến khích, thu hút các dự án đầu tư ngoài ngân sách, đầu tư theo phương thức đối tác công tư (PPP) trong xây dựng công trình phòng, chống sạt lở bờ sông, bờ biển; trồng, khôi phục rừng ngập mặn ven biển, rừng phòng hộ đầu nguồn; xây dựng, cải tạo hệ thống cấp nước phục vụ sinh hoạt và sản xuất; khai thác hiệu quả các nguồn lực bổ sung như bán tín chỉ các-bon và các nguồn lực hợp pháp khác.
Về nâng cao năng lực dự báo, cảnh báo thiên tai, Kế hoạch yêu cầu xây dựng, rà soát phân vùng rủi ro thiên tai, lập bản đồ cảnh báo rủi ro thiên tai, nhất là bão mạnh, siêu bão, lũ, ngập lụt, lũ quét, sạt lở đất, sạt lở bờ sông, bờ biển, hạn hán, xâm nhập mặn. Nâng cấp, bổ sung, hiện đại hóa trang thiết bị, công nghệ theo dõi, phân tích, dự báo, cảnh báo thiên tai thuộc hệ thống dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn quốc gia, hệ thống giám sát biến đổi khí hậu, nước biển dâng, nhất là khu vực miền núi, ven biển miền Trung và đồng bằng sông Cửu Long đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Tăng cường ứng dụng công nghệ hiện đại, trí tuệ nhân tạo trong công tác dự báo, cảnh báo thiên tai theo hướng chuyển từ dự báo hiện tượng sang dự báo tác động; phát triển công nghệ dự báo số, công nghệ dự báo định lượng mưa và công nghệ dự báo lũ phục vụ vận hành hồ chứa và phòng, chống lũ, ngập lụt.
Kế hoạch cũng đưa ra các biện pháp phòng, chống đối với các loại hình thiên tai chủ yếu như: bão mạnh, siêu bão; lũ tổng hợp lưu vực sông; lũ quét, sạt lở đất; sạt lở bờ sông do mưa lũ hoặc dòng chảy, sạt lở bờ biển; hạn hán, xâm nhập mặn. Trong đó, về nội dung, biện pháp cơ bản phòng, chống lũ quét, sạt lở đất, Kế hoạch nêu rõ: Chủ động phòng, chống lũ quét, sạt lở đất, trong đó tập trung chỉ đạo thực hiện các nội dung, biện pháp cơ bản như sau:
Quản lý chặt chẽ, khắc phục tình trạng xây dựng nhà ở, cơ sở hạ tầng và các hoạt động lấn chiếm lòng sông, suối, bạt sườn dốc để xây dựng công trình, nhà ở làm gia tăng nguy cơ lũ quét, sạt lở đất mà không có biện pháp giảm thiểu rủi ro, khai thác trái phép tài nguyên, khoáng sản làm gia tăng rủi ro thiên tai tại khu vực có nguy cơ cao xảy ra lũ quét, sạt lở đất.
Thanh thải vật cản và mở rộng khẩu độ thoát lũ của các công trình qua sông, suối đảm bảo khả năng thoát lũ; chủ động rà soát, sắp xếp, di dời các hộ dân đang sinh sống tại các khu vực có nguy cơ rủi ro thiên tai cao đến nơi an toàn, gắn với tập quán và bảo đảm sinh kế của người dân; bảo vệ, nâng cao chất lượng rừng phòng hộ đầu nguồn, rừng đặc dụng, có kế hoạch trồng và khai thác phù hợp đối với rừng sản xuất, bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học…
