Đẩy mạnh phân cấp, nâng cao trách nhiệm thực thi
Phát biểu khai mạc Hội nghị, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng cho biết, ngày 24/8/2026, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 46/2026/QH16 phê duyệt chủ trương đầu tư Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển văn hóa - xã hội, nông thôn, dân tộc và miền núi giai đoạn 2026 - 2035. Chương trình được xây dựng trên cơ sở hợp nhất 4 chương trình mục tiêu quốc gia trước đây, bao gồm các lĩnh vực xây dựng nông thôn mới; giảm nghèo bền vững; phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi; phát triển văn hóa; hiện đại hóa, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo; chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển. Việc hợp nhất hướng tới đổi mới phương thức quản lý, điều hành, khắc phục tình trạng phân tán nguồn lực, đồng thời tăng cường tính thống nhất và hiệu quả trong tổ chức thực hiện các mục tiêu phát triển.
Theo Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, tinh thần xuyên suốt trong triển khai Chương trình là bảo đảm “rõ chính sách, rõ địa bàn, rõ đối tượng thụ hưởng”; phân cấp mạnh mẽ cho chính quyền địa phương trong quyết định, tổ chức thực hiện và chịu trách nhiệm về kết quả. Đặc biệt, Chương trình phải bảo đảm đầy đủ các mục tiêu, chính sách, quyền lợi đã được Quốc hội quyết định, chuyển từ cách tiếp cận coi người dân là đối tượng tiếp nhận hỗ trợ sang xác định người dân là chủ thể tham gia quá trình phát triển.
Tại Hội nghị, các đại biểu tập trung làm rõ những nội dung mới của Nghị quyết số 46/2026/QH16 và Nghị định hướng dẫn của Chính phủ; thảo luận cơ chế chỉ đạo, điều phối giữa Ban Chỉ đạo Trung ương với các bộ, ngành, địa phương, đồng thời đề xuất giải pháp tháo gỡ những khó khăn trong quá trình triển khai.
Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn nhấn mạnh, việc hợp nhất 4 chương trình thành một chương trình thống nhất không có nghĩa là tổ chức thực hiện lại từ đầu, mà trọng tâm là đổi mới cách thức quản lý, điều hành và triển khai. Khuôn khổ mới trao quyền chủ động nhiều hơn cho địa phương, song cũng đặt ra yêu cầu cao hơn về trách nhiệm giải trình, kỷ luật tài chính và hiệu quả sử dụng nguồn lực.
Phát biểu chỉ đạo Hội nghị, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đánh giá cao sự chủ động, trách nhiệm của Bộ Tài chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Văn phòng Chính phủ cùng các cơ quan liên quan trong việc khẩn trương hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, chuẩn bị các điều kiện cần thiết để triển khai Chương trình ngay sau khi Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư.
Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương nghiên cứu kỹ Nghị quyết của Quốc hội, Nghị định của Chính phủ và các phụ lục liên quan; chủ động xác định nhiệm vụ thuộc thẩm quyền, kịp thời giải quyết những vấn đề phát sinh, không chờ đợi, đùn đẩy hoặc để xuất hiện khoảng trống trong tổ chức thực hiện. Các Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan, Chủ tịch UBND cấp tỉnh phải trực tiếp chỉ đạo, chịu trách nhiệm về tiến độ, chất lượng và kết quả thực hiện nhiệm vụ được giao.
Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Thủ tướng giao thực hiện trách nhiệm cơ quan thường trực của Ban Chỉ đạo Trung ương, đồng thời đảm nhiệm vai trò bộ quản lý ngành đối với các mục tiêu, nhiệm vụ thuộc lĩnh vực được phân công. Bộ có trách nhiệm chủ động hướng dẫn, hỗ trợ địa phương tháo gỡ khó khăn; phối hợp xây dựng phần mềm hỏi đáp nhằm giải quyết kịp thời các vướng mắc phát sinh trong quá trình triển khai. Cùng với đó, tăng cường theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, giám sát, đánh giá và tổng hợp tình hình thực hiện Chương trình, báo cáo những vấn đề vượt thẩm quyền để Ban Chỉ đạo Trung ương xem xét, điều phối. Thủ tướng cũng yêu cầu Bộ khẩn trương kiện toàn Văn phòng điều phối Trung ương Chương trình; chủ trì xây dựng, quản lý và khai thác cơ sở dữ liệu phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành. Các bộ, cơ quan liên quan có trách nhiệm bố trí cán bộ đủ năng lực tham gia Văn phòng điều phối, bảo đảm sự phối hợp đồng bộ giữa các ngành, lĩnh vực.
Đối với Bộ Tài chính, nhiệm vụ trọng tâm là tổng hợp nhu cầu, cân đối nguồn lực, tham mưu phân bổ và giao kế hoạch, dự toán ngân sách; hướng dẫn, xử lý kịp thời những khó khăn liên quan đến quản lý, sử dụng, thanh toán và quyết toán vốn ngân sách nhà nước, đầu tư công. Việc phân bổ nguồn lực phải bảo đảm đúng mục tiêu, đúng đối tượng, ưu tiên các địa bàn khó khăn, tránh đầu tư dàn trải, trùng lặp; đồng thời chuẩn bị đầy đủ điều kiện xây dựng kế hoạch và dự toán năm 2027.
Các Bộ: Dân tộc và Tôn giáo, Giáo dục và Đào tạo, Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Y tế chịu trách nhiệm toàn diện đối với những mục tiêu, chỉ tiêu thuộc lĩnh vực quản lý. Việc rà soát, cụ thể hóa mục tiêu giai đoạn 5 năm và hằng năm, hoàn thiện tiêu chuẩn, quy chuẩn, tiêu chí, định mức kinh tế - kỹ thuật và hướng dẫn chuyên môn phải hoàn thành chậm nhất trong tháng 10/2026.
Ưu tiên nguồn lực cho nhiệm vụ thiết yếu, lấy hiệu quả đầu ra làm thước đo
Đối với các địa phương, Thủ tướng yêu cầu tập trung đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân nguồn vốn ngân sách Trung ương của các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021 - 2025 được chuyển sang năm 2026. Theo thông tin tại Hội nghị, tỷ lệ thực hiện, giải ngân nguồn vốn này mới đạt khoảng 39%, còn khoảng 12.000 tỷ đồng chưa được giải ngân. Đây là vấn đề cần khẩn trương tháo gỡ nhằm tránh lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng đến tiến độ thực hiện các mục tiêu phát triển.
UBND các tỉnh, thành phố phải xây dựng kế hoạch triển khai Chương trình theo giai đoạn 5 năm và hằng năm, cụ thể hóa các chỉ tiêu được giao, xác định rõ nhiệm vụ và dự án ưu tiên; đồng thời phân cấp phù hợp với năng lực của chính quyền cấp xã. Việc kiện toàn Ban Chỉ đạo cấp tỉnh theo Quyết định số 1966/QĐ-TTg phải hoàn thành trước ngày 25/10/2026. Trong quá trình thực hiện, các địa phương cần tập trung đầu tư có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên những nhiệm vụ thiết yếu tác động trực tiếp đến đời sống người dân; tăng cường huy động vốn đối ứng, lồng ghép hiệu quả các nguồn lực hợp pháp, phát huy vai trò của tín dụng chính sách, tín dụng thương mại, doanh nghiệp, hợp tác xã và cộng đồng dân cư.
Cùng với yêu cầu công khai, minh bạch trong quản lý và sử dụng vốn, Thủ tướng nhấn mạnh không để xảy ra thất thoát, lãng phí, tiêu cực hoặc đầu tư trùng lặp, thiếu hiệu quả. Đặc biệt, trong năm 2026, kết quả đầu ra, tiến độ triển khai, tỷ lệ giải ngân, hiệu quả sử dụng vốn và mức độ cải thiện đời sống người dân sẽ là những căn cứ chủ yếu để đánh giá kết quả thực hiện, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành trong các năm tiếp theo.
Đặc biệt, Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương cụ thể hóa nhiệm vụ, đẩy mạnh phân cấp gắn với trách nhiệm thực thi; sử dụng hiệu quả nguồn lực và lấy sự cải thiện đời sống người dân làm thước đo kết quả thực hiện Chương trình. “Tiếp tục nâng cao tinh thần trách nhiệm, phối hợp chặt chẽ, triển khai nhiệm vụ quyết liệt, không để người dân phải chờ đợi. Hiệu quả của Chương trình phải được thể hiện bằng những chuyển biến cụ thể tại cơ sở, chất lượng đời sống người dân và kết quả phát triển bền vững, thay vì chỉ dừng lại ở tiến độ thực hiện hay tỷ lệ giải ngân nguồn vốn” - Thủ tướng nhấn mạnh.
