Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Mai Thanh Dung, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường cho biết, Việt Nam là quốc gia tham gia tích cực trong các nỗ lực toàn cầu nhằm bảo vệ môi trường biển, bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển. Chủ trương xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia mạnh về biển được thể hiện nhất quán, đồng thời từng bước được bổ sung và phát triển qua Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 9/2/2007 về Chiến lược biển Việt Nam đến năm 2020; Nghị quyết số 36-NQ/TW ngày 22/10/2018 về Chiến lược phát triển bền vững kinh tế biển Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; và Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 28/7/2026 của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh. Các định hướng này gắn phát triển biển với bảo vệ chủ quyền, tăng cường hợp tác quốc tế và bảo vệ môi trường; ngày càng nhấn mạnh yêu cầu quản trị biển hiện đại, sử dụng bền vững tài nguyên, bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi các hệ sinh thái biển.
Cùng với đó, Việt Nam cũng đã từng bước xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý liên quan đến quản lý biển và bảo tồn đa dạng sinh học. Các luật như Luật Biển Việt Nam (2012), Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (2015), Luật Đa dạng sinh học (2008), và Luật Bảo vệ môi trường (2020) cùng các quy định sửa đổi, bổ sung có hiệu lực, tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho việc bảo vệ môi trường biển, sử dụng bền vững tài nguyên và tăng cường hợp tác quốc tế.
Là một trong các quốc gia ký Hiệp định về bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển tại các vùng nằm ngoài quyền tài phán quốc gia (BBNJ) từ ngày đầu tiên Hiệp định được mở ký (ngày 20/9/2023), TS. Mai Thanh Dung cho rằng, Việt Nam cần chuẩn bị và tổ chức thực thi hiệu quả các nghĩa vụ và chủ động tận dụng những cơ hội hợp tác mà Hiệp định mang lại nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững vươn ra biển lớn của đất nước.
Ông Axel Neubert - Trưởng đại diện Tổ chức Hanns Seidel Foundation (HSF) tại Việt Nam khẳng định, bảo tồn và sử dụng bền vững đa dạng sinh học biển là nhiệm vụ có ý nghĩa lâu dài đối với môi trường và sự phát triển của mỗi quốc gia, trong đó có Việt Nam. Các hệ sinh thái biển ngoài vùng tài phán quốc gia đóng vai trò quan trọng trong duy trì đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu và cung cấp nguồn gen biển, nhưng đang chịu nhiều sức ép từ ô nhiễm, biến đổi khí hậu và khai thác tài nguyên quá mức. Trong bối cảnh đó, việc nội luật hóa thành công các quy định của BBNJ sẽ mang lại thời cơ lớn để Việt Nam chủ động bảo vệ quyền lợi quốc gia trên toàn đại dương thế giới và nâng cao năng lực bảo tồn sinh thái biển. Tổ chức HSF cam kết tiếp tục đồng hành lâu dài cùng ngành Nông nghiệp và Môi trường Việt Nam, tập trung mạnh mẽ vào chiến lược chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, ứng phó với biến đổi khí hậu và và bảo vệ các khu bảo tồn biển.
Theo bà Kim Thị Thúy Ngọc, Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường, Hiệp định BBNJ tập trung vào bốn trụ cột chính, gồm: (i) nguồn gen biển, bao gồm việc chia sẻ công bằng và hợp lý lợi ích từ việc sử dụng nguồn gen biển; (ii) các công cụ quản lý dựa trên khu vực, bao gồm các khu bảo tồn biển; (iii) đánh giá tác động môi trường; (iv) tăng cường năng lực và chuyển giao công nghệ biển, đặc biệt hỗ trợ các quốc gia thành viên đang phát triển thực hiện hiệu quả Hiệp định. Hiệp định được thông qua ngày 19/6/2023 và chính thức có hiệu lực từ ngày 17/1/2026. Việt Nam là một trong các quốc gia ký Hiệp định BBNJ từ ngày đầu tiên Hiệp định được mở ký (ngày 20/9/2023) và nộp văn kiện phê duyệt ngày 9/6/2025. Trước khi ký kết, Việt Nam đã đóng vai trò tích cực và chủ động tham gia vào toàn bộ tiến trình xây dựng văn kiện ngay từ giai đoạn đầu: (i) Giai đoạn Ủy ban trù bị (2016-2017): tham gia nghiên cứu, thảo luận và đề xuất khuyến nghị xây dựng văn kiện; (ii) Giai đoạn Hội nghị Liên Chính phủ (2018-2023): tham gia cả 5 phiên đàm phán chính thức, đưa ra nhiều đóng góp thiết thực bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Việt Nam cũng như các nước đang phát triển, trước khi Hiệp định được đồng thuận thông qua.
Phân tích, xác định những lợi ích mà Hiệp định BBNJ mang lại, PGS.TS Vũ Thanh Ca, Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội nhận định, tham gia BBNJ mang lại cho Việt Nam những thời cơ chiến lược lớn: tạo hành lang pháp lý để bảo vệ quyền tiếp cận và chia sẻ công bằng lợi ích từ nguồn gen biển (MGRs) cùng dữ liệu trình tự số (DSI); tận dụng các cơ chế xây dựng năng lực, chuyển giao công nghệ biển (CBTMT) và hỗ trợ tài chính để nâng cao trình độ khoa học - kỹ thuật biển sâu; đồng thời bổ sung cơ sở pháp lý vững chắc phục vụ đấu tranh bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, giữ vững an ninh môi trường và hòa bình tại Biển Đông. Tuy nhiên, Việt Nam cũng đối mặt với thử thách lớn về thể chế và pháp lý, do hệ thống luật pháp hiện hành (Luật Biển Việt Nam 2012, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2015, Luật ĐDSH năm 2008 (sửa đổi năm 2018), Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025) mới chủ yếu điều chỉnh các vùng biển trong ranh giới tài phán quốc gia, còn thiếu hụt các quy chế cụ thể điều chỉnh hoạt động của các chủ thể trong nước khi vươn ra đại dương. Do vậy, Việt Nam rất cần xây dựng cách tiếp cận và áp dụng công cụ quản lý vùng, các khu bảo tồn biển.
Tại Hội thảo, các đại biểu tập trung tập trung làm rõ các quy định, nhóm nghĩa vụ và công cụ chính của Hiệp định; trao đổi kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam; rà soát pháp luật liên quan; những khó khăn thực tế trong triển khai Hiệp định Việt Nam, nhất là về pháp luật, cơ chế phối hợp, nhân lực, dữ liệu và tài chính. Từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể, khả thi, phù hợp với điều kiện trong nước, đồng thời tận dụng các cơ hội hợp tác khoa học và công nghệ biển… Những ý kiến và khuyến nghị tại Hội thảo sẽ được Viện tổng hợp, là nguồn thông tin quan trọng phục vụ nghiên cứu, tham mưu và đề xuất định hướng thực thi Hiệp định BBNJ tại Việt Nam.
