Thúc đẩy quản lý nước thải sinh hoạt phi tập trung tại Việt Nam

Ngày 17/11/2026, tại Hà Nội, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội phối hợp với Bộ Môi trường Nhật Bản tổ chức Hội thảo kỹ thuật “Thúc đẩy quản lý nước thải sinh hoạt phi tập trung tại Việt Nam”. Hội thảo tập trung trao đổi về hoàn thiện quy chuẩn kỹ thuật, kiểm soát chất lượng công trình xử lý nước thải tại chỗ và kinh nghiệm ứng dụng công nghệ Johkasou của Nhật Bản, góp phần nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường nước.

Hoàn thiện hành lang pháp lý về xử lý nước thải tại chỗ
Trong bối cảnh đô thị hóa và phát triển kinh tế - xã hội, việc thu gom, xử lý nước thải sinh hoạt đang đặt ra nhiều thách thức, đặc biệt tại các khu vực ven đô, nông thôn và khu dân cư phân tán. Tại những địa bàn này, việc đầu tư hệ thống xử lý nước thải tập trung còn gặp khó khăn do yêu cầu về nguồn vốn và hạ tầng thu gom đồng bộ.

1794925077262-1839349765085829310-9208258504726065906-134eff3acffa076d39356fdf5a178a8c-1794925183.jpg
TS. Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng phòng Đối ngoại – Hợp tác Quốc tế, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội phát biểu khai mạc Hội thảo

Phát biểu khai mạc Hội thảo, TS. Nguyễn Tiến Dũng, Trưởng phòng Đối ngoại – Hợp tác Quốc tế, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội nhấn mạnh, xử lý nước thải phi tập trung là giải pháp cần thiết nhằm bổ trợ cho hệ thống tập trung, đáp ứng nhu cầu xử lý nước thải tại những khu vực chưa có mạng lưới thu gom. Tuy nhiên, việc phát triển các công trình này cần gắn với quy hoạch hạ tầng, tính đến khả năng đấu nối trong tương lai, đồng thời bảo đảm chất lượng thiết bị và hiệu quả vận hành lâu dài.
Một bước tiến quan trọng trong hoàn thiện hành lang pháp lý là việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường ban hành Thông tư số 53/2025/TT-BNNMT ngày 27/8/2025, ban hành QCVN 98:2025/BNNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về công trình, thiết bị xử lý nước thải tại chỗ, có hiệu lực từ ngày 26/2/2026.
Quy chuẩn quy định các yêu cầu về an toàn kết cấu, chống thấm, chống rò rỉ, kiểm soát mùi, tiếng ồn, độ rung và chất lượng nước thải sau xử lý theo quy mô công suất. Đồng thời, các yêu cầu về thử nghiệm, đánh giá và chứng nhận hợp quy góp phần tăng cường kiểm soát chất lượng thiết bị trước khi đưa ra thị trường. Cùng với TCVN 14396:2025, quy chuẩn này tạo cơ sở để từng bước chuẩn hóa hoạt động thiết kế, sản xuất, lắp đặt và quản lý công trình xử lý nước thải tại chỗ.
Nâng cao hiệu quả xử lý nước thải từ kiểm soát chất lượng và vận hành
Tại Hội thảo, GS. Nguyễn Việt Anh, Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội, Phó Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam, đã phân tích thực trạng và những thách thức trong quản lý nước thải sinh hoạt phi tập trung tại Việt Nam.

1794925077235-1839349765085829310-9208258504726065906-136e9a3dc1841b9618df424b68e92639-1794925183.jpg
GS. Nguyễn Việt Anh, Viện trưởng Viện Khoa học và Kỹ thuật Môi trường, Trường Đại học Xây dựng Hà Nội trình bày tham luận tại Hội thảo

Theo số liệu của Bộ Xây dựng được trình bày tại Hội thảo, đến tháng 10/2026, Việt Nam có 83 nhà máy xử lý nước thải đô thị với tổng công suất thiết kế khoảng 2,064 triệu m³/ngày. Tuy nhiên, công suất vận hành thực tế chỉ đạt khoảng 1,063 triệu m³/ngày, tương đương 51,5% công suất thiết kế. Khoảng cách này cho thấy những hạn chế trong phát triển đồng bộ hệ thống thu gom, đấu nối và xử lý nước thải, đồng thời đặt ra yêu cầu phát triển các giải pháp xử lý phi tập trung phù hợp với điều kiện thực tế.
Theo GS. Nguyễn Việt Anh, chất lượng công trình, thiết bị xử lý nước thải phi tập trung hiện chưa đồng đều; một số hệ thống chưa được kiểm chứng đầy đủ về hiệu suất xử lý. Bên cạnh đó, công tác vận hành và bảo dưỡng tại nhiều công trình chưa được quan tâm đúng mức. Việc đầu tư chủ yếu tập trung vào xây dựng, lắp đặt thiết bị mà chưa chú trọng bố trí kinh phí thường xuyên cho điện năng, thay thế vật tư, kiểm tra định kỳ và hút bùn, ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động lâu dài.
Trước thực trạng này, các chuyên gia đề xuất tăng cường năng lực thử nghiệm, đánh giá độc lập chất lượng thiết bị, xây dựng quy trình kiểm chứng hiệu suất xử lý và phát triển hệ thống dịch vụ vận hành, bảo dưỡng chuyên nghiệp. Đồng thời, cần xác định rõ trách nhiệm của chủ sở hữu, đơn vị cung cấp thiết bị và tổ chức dịch vụ nhằm bảo đảm các công trình hoạt động ổn định, đáp ứng yêu cầu bảo vệ môi trường.
Kinh nghiệm Nhật Bản và định hướng phát triển tại Việt Nam
Một trong những nội dung trọng tâm của Hội thảo là chia sẻ kinh nghiệm Nhật Bản trong phát triển và quản lý hệ thống Johkasou – công nghệ xử lý nước thải sinh hoạt tại chỗ được ứng dụng tại những khu vực chưa có điều kiện kết nối với hệ thống thu gom, xử lý nước thải tập trung.

Ông Fujitani Minoru, chuyên gia môi trường cao cấp Nhật Bản chia sẻ kinh nghiệm tại Hội thảo


Ông Fujitani Minoru, chuyên gia môi trường cấp cao thuộc Văn phòng Thúc đẩy Johkasou, Bộ Môi trường Nhật Bản, giới thiệu kinh nghiệm quản lý hệ thống Johkasou, trong đó nhấn mạnh sự kết hợp giữa công nghệ xử lý với hệ thống pháp lý, tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế vận hành, bảo dưỡng. Việc kiểm soát chất lượng được thực hiện từ khâu sản xuất, lắp đặt đến kiểm tra định kỳ và quản lý bùn thải nhằm duy trì hiệu quả xử lý lâu dài.
Về công nghệ, Johkasou có khả năng xử lý kết hợp nước thải từ nhà vệ sinh và các hoạt động sinh hoạt khác thông qua các công đoạn xử lý sinh học, tách bùn và khử trùng. Tùy theo cấu hình, hệ thống có thể tăng cường xử lý chất hữu cơ, nitơ, phốt pho hoặc ứng dụng công nghệ màng lọc nhằm nâng cao chất lượng nước sau xử lý.
Hội thảo cũng trao đổi về những thách thức và triển vọng ứng dụng Johkasou tại Việt Nam thông qua tham luận của TS. Ikuro Kasuga, Phó Giáo sư thuộc Đại học Tokyo, cùng nội dung giới thiệu công nghệ của ông Seiichiro Ohishi, đại diện Công ty Nikko.
Từ kinh nghiệm Nhật Bản, các chuyên gia cho rằng, việc phát triển hệ thống xử lý nước thải phi tập trung tại Việt Nam cần được thực hiện đồng bộ giữa lựa chọn công nghệ, kiểm soát chất lượng thiết bị và tổ chức dịch vụ vận hành. Bên cạnh đó, cần tăng cường thử nghiệm, đánh giá hiệu suất thực tế, xây dựng cơ sở dữ liệu và nghiên cứu ứng dụng chuyển đổi số thông qua định danh thiết bị, nhật ký vận hành điện tử và giám sát tình trạng hoạt động.

Các đại biểu chụp ảnh kỷ niệm tại Hội thảo

Hội thảo góp phần tăng cường trao đổi chuyên môn, thúc đẩy hợp tác nghiên cứu, đào tạo và chuyển giao công nghệ giữa Việt Nam và Nhật Bản. Những kinh nghiệm được chia sẻ là cơ sở tham khảo quan trọng để Việt Nam tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý, nâng cao chất lượng công trình xử lý nước thải tại chỗ, đồng thời phát triển các giải pháp phù hợp với điều kiện hạ tầng và năng lực quản lý của từng địa phương.
Việc kết hợp hài hòa giữa hệ thống xử lý nước thải tập trung và phi tập trung, gắn ứng dụng công nghệ với quản lý vận hành bền vững sẽ góp phần nâng cao hiệu quả kiểm soát ô nhiễm, bảo vệ nguồn nước và cải thiện chất lượng môi trường sống tại Việt Nam.

Nguyễn Hằng

Đặt mua Tạp chí Môi trường