Từ khóa: Giáo dục nghề nghiệp xanh, kỹ năng xanh, phát triển bền vững, Trung tâm Xuất sắc, xanh hóa nhà trường.
GREENING TECHNICAL AND VOCATIONAL EDUCATION AND TRAINING AT VCMI: FROM A GREEN COLLEGE TO A CENTRE OF EXCELLENCE FOR GREEN TVET
Abstract
The green transition requires Technical and Vocational Education and Training (TVET) to develop both occupational skills and green competencies among learners. Centres of Excellence for Green TVET play an important role in promoting training, research, innovation, and the dissemination of green practices. The College of Machinery and Irrigation (VCMI) is progressively developing these functions through green skills training, the transfer of training modules, applied research, network development, and the development of assessment tools for green vocational institutions. Adopting a whole-institution approach, VCMI has implemented institutional greening in an integrated manner across governance, curricula, staff development, campus operations, community engagement, and innovation, thereby contributing to the wider dissemination of greening practices in TVET and the development of green human resources in Vietnam.
Keywords: Green TVET, green Skills, sustainable development, Centre of Excellence, institutional greening.
JEL Classifications: Q25, Q54, Q57.
1. Đặt vấn đề
Chuyển đổi xanh đang làm thay đổi không chỉ công nghệ và phương thức sản xuất mà còn yêu cầu đối với nguồn nhân lực. Trong bối cảnh đó, GDNN không chỉ có nhiệm vụ hình thành kỹ năng nghề mà còn phải giúp người học đáp ứng yêu cầu của doanh nghiệp về sử dụng hiệu quả năng lượng, tài nguyên và vật liệu, giảm chất thải, thích ứng với công nghệ xanh. Tuy nhiên, để xanh hóa GDNN ở quy mô rộng hơn, chỉ thay đổi chương trình đào tạo là chưa đủ. Hệ thống cần những cơ sở có năng lực đào tạo chất lượng cao, phát triển và chia sẻ tri thức, đào tạo đội ngũ nòng cốt, hỗ trợ cán bộ quản lý, thúc đẩy đổi mới và nghiên cứu ứng dụng, xây dựng mạng lưới và góp phần bảo đảm chất lượng. Đó là vai trò của Trung tâm Xuất sắc về Giáo dục nghề nghiệp xanh (Center of Excellence for Green TVET - CoE for Green TVET).
Với nền tảng hợp tác quốc tế và định hướng phát triển Trung tâm Xuất sắc về đào tạo nghề xanh, Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi (VCMI) đã từng bước xanh hóa hoạt động đào tạo và môi trường nhà trường, đồng thời thực hiện các chức năng của một Trung tâm Xuất sắc thông qua đào tạo kỹ năng xanh, chia sẻ mô hình và học liệu, hỗ trợ các cơ sở GDNN khác, kết nối mạng lưới, nghiên cứu - đổi mới và xây dựng công cụ đánh giá kết quả chuyển đổi xanh. Quá trình này không phải là một lộ trình tuyến tính có điểm kết thúc mà diễn ra theo vòng xoắn liên tục: năng lực hình thành từ quá trình xanh hóa giúp Nhà trường thực hiện tốt hơn vai trò Trung tâm Xuất sắc; ngược lại, kinh nghiệm, tri thức, phản hồi và quan hệ hợp tác từ vai trò này tiếp tục thúc đẩy những bước xanh hóa tiếp theo.
Bài viết phân tích VCMI không đơn thuần là một “trường xanh”, mà là mô hình đang từng bước hình thành Trung tâm Xuất sắc về GDNN xanh thông qua quá trình cải tiến liên tục. Trong đó, cách tiếp cận toàn diện (whole-college approach) là nền tảng bên trong, còn các chức năng của Trung tâm Xuất sắc là cơ chế chuyển hóa năng lực đó thành tác động đối với cộng đồng và hệ thống GDNN.
2. Bối cảnh chuyển đổi xanh và nhu cầu hướng đến Trung tâm Xuất sắc về Giáo dục nghề nghiệp xanh
Biến đổi khí hậu, suy giảm tài nguyên, ô nhiễm môi trường và yêu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng đang đặt ra những yêu cầu mới đối với phát triển kinh tế - xã hội. Việt Nam đang thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn, sử dụng hiệu quả tài nguyên, phát triển năng lượng sạch và thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Quá trình này không chỉ làm thay đổi công nghệ sản xuất mà còn làm thay đổi yêu cầu đối với nguồn nhân lực. Doanh nghiệp cần người lao động không chỉ “biết nghề, thạo nghề” mà còn biết sử dụng tiết kiệm năng lượng, nguyên vật liệu và tài nguyên; giảm chất thải; vận hành thiết bị hiệu quả và thích ứng với công nghệ xanh.
GDNN có vị trí đặc biệt trong quá trình này vì trực tiếp cung cấp lực lượng lao động kỹ thuật vận hành máy móc, thiết bị, dây chuyền, hệ thống năng lượng và các quy trình công nghệ. Vì vậy, kỹ năng xanh cần được tích hợp vào năng lực nghề nghiệp của người học, thay vì chỉ được xem là nội dung bổ trợ. Thông tư số 55/2026/TT-BGDĐT ngày 30/6/2026 của Bộ GD&ĐT quy định chuẩn chương trình đào tạo GDNN đã đưa các yêu cầu về sử dụng hiệu quả tài nguyên, tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu chất thải, bảo vệ môi trường và thích ứng với chuyển đổi xanh vào chuẩn đầu ra ở trình độ cao đẳng. Tuy nhiên, xanh hóa GDNN ở cấp hệ thống đòi hỏi nhiều hơn việc từng cơ sở tự điều chỉnh. Cần có những cơ sở vừa trực tiếp đào tạo, vừa có khả năng thử nghiệm, nghiên cứu, chuẩn hóa, chia sẻ, đào tạo đội ngũ nòng cốt, tư vấn và kết nối các bên liên quan.
Một Trung tâm Xuất sắc về GDNN xanh sẽ không đồng nhất với một cơ sở GDNN có cơ sở vật chất xanh. Một trường xanh tập trung trước hết vào việc cải thiện hoạt động của mình; trong khi Trung tâm Xuất sắc vừa phải đạt mức độ xuất sắc trong đào tạo, vừa có khả năng tạo ra, chuẩn hóa và lan tỏa tri thức, năng lực và giải pháp cho các cơ sở, đội ngũ và đối tác bên ngoài.
Theo mô hình được GIZ sử dụng để hỗ trợ các trường xây dựng chiến lược phát triển Trung tâm Xuất sắc về GDNN xanh (CoE for Green TVET). Mô hình này lấy trung tâm CoE for Green TVET làm hạt nhân điều phối, phát triển toàn diện hệ thống đào tạo nghề gắn liền với phát triển bền vững, các chức năng có thể được nhìn nhận theo bốn nhóm liên kết:
(1) Nhóm đào tạo và phát triển kỹ năng xanh: gồm kỹ năng xanh chung, kỹ năng xanh theo đặc thù nghề, chuyên môn về công nghệ xanh và đào tạo ban đầu, đào tạo thường xuyên có chất lượng cao, gắn với việc làm và các chuẩn mực quốc tế.
(2) Nhóm phát triển năng lực và hỗ trợ hệ thống: gồm đào tạo các nhân tố lan tỏa trong giáo dục nghề nghiệp và tư vấn cho cán bộ quản lý về phát triển kỹ năng xanh và xanh hóa cơ sở GDNN.
(3) Nhóm tri thức, nguồn lực và mạng lưới: gồm chức năng trung tâm thông tin và nguồn lực về xanh hóa giáo dục nghề nghiệp và vai trò đầu mối của các mạng lưới trong nước, quốc tế.
(4) Nhóm đổi mới và bảo đảm chất lượng: gồm nghiên cứu ứng dụng và đổi mới trong giáo dục nghề nghiệp, đánh giá và chứng nhận.
Điểm quan trọng là các chức năng này không tồn tại tách rời. Đào tạo tạo ra kinh nghiệm thực tiễn; nghiên cứu và đổi mới tạo ra giải pháp; hoạt động mạng lưới và chuyển giao đưa giải pháp đến các cơ sở khác; đánh giá và chứng nhận góp phần chuẩn hóa chất lượng; phản hồi từ doanh nghiệp và các cơ sở GDNN cung cấp dữ liệu để tiếp tục cải tiến đào tạo và nghiên cứu. Trung tâm Xuất sắc có thể được hiểu như một hệ sinh thái năng lực vận hành theo cơ chế học hỏi và cải tiến liên tục.
3. Nền tảng để VCMI triển khai Trung tâm Xuất sắc về Giáo dục nghề nghiệp xanh
Theo Quyết định số 206/QĐ-TTg ngày 15/02/2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án “Chương trình cải cách giáo dục kỹ thuật và đào tạo nghề - Trung tâm giáo dục kỹ thuật và đào tạo nghề xanh chất lượng cao” sử dụng vốn ODA của Chính phủ Đức, dự án được thực hiện tại VCMI với hỗ trợ kỹ thuật của GIZ nhằm xây dựng Nhà trường trở thành Trung tâm Đào tạo nghề Xanh chất lượng cao của Việt Nam và đầu mối kết nối mạng lưới quốc gia, quốc tế về dạy nghề xanh.
Nền tảng này cùng với thế mạnh đào tạo cơ giới, cơ khí, điện, tự động hóa, thủy lợi, logistics, nông nghiệp công nghệ cao và các ngành nghề kỹ thuật gắn trực tiếp với sản xuất tạo điều kiện để VCMI phát triển cả năng lực đào tạo lẫn năng lực hỗ trợ xanh hóa GDNN.
Phát triển kỹ năng xanh và đào tạo nghề chất lượng cao
Với sự hỗ trợ của CHLB Đức, VCMI đã xây dựng và đào tạo hai chương trình nghề xanh trình độ cao đẳng và trung cấp theo định hướng tiêu chuẩn Đức là “Công nghệ điện tử và năng lượng tòa nhà” và “Công nghệ cơ khí sưởi ấm và điều hòa không khí”. Bên cạnh đó, Nhà trường từng bước tích hợp các kỹ năng xanh cơ bản như bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả năng lượng và tài nguyên, tiết kiệm vật tư, giảm chất thải và công nghệ thân thiện môi trường vào các chương trình đào tạo, gắn lý thuyết với thực hành nghề. Kỹ năng xanh được gắn với đặc thù của từng nghề: người thợ điện vận hành hệ thống tiết kiệm năng lượng; kỹ thuật viên cơ khí sử dụng vật tư hợp lý và giảm phế liệu; kỹ thuật viên thủy lợi vận hành hệ thống tưới tiết kiệm nước và năng lượng; kỹ thuật viên nông nghiệp áp dụng nông nghiệp chính xác, quản lý dịch hại sinh học, giảm phát thải và kinh tế tuần hoàn.
Cách tiếp cận này cho thấy kỹ năng xanh không chỉ là những chương trình đào tạo mới cho “nghề xanh”, mà còn là những năng lực mới được tích hợp vào các nghề hiện có. Môi trường thực hành tại VCMI giúp người học không chỉ hiểu nguyên tắc xanh mà còn hình thành thói quen sử dụng tiết kiệm điện, nước, nguyên vật liệu và thiết bị.
Đào tạo nhân tố lan tỏa và hỗ trợ các cơ sở GDNN
Một chức năng quan trọng của Trung tâm Xuất sắc là không giới hạn tác động ở người học của chính mình. VCMI đã chú trọng chia sẻ và chuyển giao mô-đun xanh, phương pháp tổ chức thực hành và kinh nghiệm xây dựng môi trường học tập xanh cho các cơ sở GDNN. Kinh nghiệm tích lũy từ thực tiễn Nhà trường có thể được chuyển hóa thành năng lực của giáo viên, cán bộ quản lý và các nhân tố lan tỏa trong hệ thống.
Vai trò này có ý nghĩa quan trọng bởi xanh hóa GDNN cần được thực hiện ở nhiều cấp độ. Khi một cơ sở có kinh nghiệm về chuẩn đầu ra, chương trình, xưởng thực hành hoặc quản lý tài nguyên, giá trị của kinh nghiệm đó được nâng lên khi có thể chuẩn hóa, chia sẻ và thích ứng tại các cơ sở khác.
Trung tâm thông tin, nguồn lực và đầu mối mạng lưới
Hoạt động xanh hóa tạo ra lượng lớn tri thức thực hành như mô-đun đào tạo kỹ năng xanh, quy trình thực hành, tiêu chí đánh giá, mô hình xưởng và giải pháp sử dụng hiệu quả tài nguyên. Tổ chức, chia sẻ và kết nối các nguồn lực này là chức năng cốt lõi của Trung tâm Xuất sắc.
Với nền tảng hợp tác quốc tế với Đức, Úc, Đan Mạch và kinh nghiệm chuyển giao mô hình, VCMI có điều kiện phát huy vai trò kết nối các mạng lưới trong nước và quốc tế về GDNN xanh. Ở cấp độ này, Nhà trường không chỉ “thực hiện một mô hình” mà còn có thể trở thành điểm để các cơ sở GDNN tìm kiếm thông tin, học hỏi kinh nghiệm, tiếp cận học liệu và kết nối với đối tác để thúc đẩy xanh hóa.
Nghiên cứu ứng dụng, đổi mới, đánh giá và chứng nhận
Một Trung tâm Xuất sắc cần có khả năng biến các vấn đề thực tiễn thành hoạt động nghiên cứu, thử nghiệm và đổi mới. VCMI đã và đang tham gia thực hiện khảo sát, nghiên cứu và xây dựng bộ tiêu chí, tiêu chuẩn đánh giá trường nghề xanh. Các nhóm nội dung gồm quản trị và chiến lược xanh; cơ sở vật chất và thiết bị; sử dụng năng lượng, tài nguyên; quản lý chất thải; chương trình và kỹ năng xanh; chuyển đổi số; nghiên cứu và đổi mới sáng tạo; hợp tác doanh nghiệp, cộng đồng và văn hóa xanh.
Bộ tiêu chí có ý nghĩa không chỉ đối với VCMI mà còn đối với chức năng hỗ trợ và bảo đảm chất lượng của Trung tâm Xuất sắc. Khi được gắn với chuẩn đầu ra xanh và sử dụng để tự đánh giá, xác định khoảng cách và xây dựng lộ trình cải tiến, công cụ đánh giá có thể trở thành cầu nối giữa hoạt động xanh hóa, quản trị chất lượng và chuyển giao kinh nghiệm cho các cơ sở GDNN khác.
4. Tiếp tục vòng xoắn xanh hóa: Cách tiếp cận toàn trường là nền tảng để duy trì sự xuất sắc của Trung tâm
Xanh hóa không phải là một đích đến hay một lần “thay áo xanh” cho nhà trường. UNESCO-UNEVOC nhấn mạnh cách tiếp cận toàn diện và hệ thống (whole-institution approach), theo đó phát triển bền vững được tích hợp vào toàn bộ quá trình của cơ sở GDNN, không chỉ trong chương trình mà còn trong quản trị, văn hóa, sự tham gia của cộng đồng và các bên liên quan, hoạch định dài hạn, theo dõi và đánh giá. Hướng dẫn năm 2017 cũng nhấn mạnh rằng xanh hóa được xem là quá trình học tập và cải tiến liên tục, dần trở thành một phần của văn hóa cơ sở.
Hướng dẫn thực hành của UNESCO-UNEVOC và Cedefop cụ thể hóa cách tiếp cận toàn trường thành sáu hướng: (1) xanh hóa hoạch định thể chế và văn hóa; (2) xanh hóa chương trình và phương pháp sư phạm; (3) xanh hóa phát triển chuyên môn của nhà giáo và người đào tạo; (4) xanh hóa khuôn viên và môi trường học tập; (5) xanh hóa vì cộng đồng, nơi làm việc và học tập suốt đời; (6) nghiên cứu, đổi mới và doanh nghiệp xanh.
VCMI đã thực hiện chiến lược xanh hóa nhà trường từ năm 2015 và tiếp tục các bước xanh hóa toàn diện, cải tiến nhằm trở thành cơ sở GDNN bền vững hơn. Đây là nền tảng nội tại để Nhà trường phát triển năng lực Trung tâm Xuất sắc. Những thay đổi trong nhà trường tạo ra năng lực mới cho các chức năng Trung tâm; đồng thời việc thực hiện các chức năng này tạo ra phản hồi, tri thức và quan hệ hợp tác mới để tiếp tục cải tiến nhà trường. Vì vậy, mối quan hệ giữa xanh hóa và Trung tâm Xuất sắc có tính vòng xoắn, không tuyến tính.
Xanh hóa hoạch định thể chế, quản trị và văn hóa
Bước phát triển tiếp theo là chuyển các hoạt động xanh từ những sáng kiến riêng lẻ thành hệ thống quản trị có mục tiêu, trách nhiệm, dữ liệu và khả năng theo dõi. Điều này bao gồm tích hợp mục tiêu xanh vào chiến lược và kế hoạch của Nhà trường, huy động sự tham gia của lãnh đạo, nhà giáo, người học và bộ phận quản lý, đồng thời hình thành văn hóa sử dụng hiệu quả tài nguyên và trách nhiệm với môi trường.
Với vai trò Trung tâm Xuất sắc, năng lực quản trị và văn hóa này tạo cơ sở để VCMI tư vấn cho cán bộ quản lý và hỗ trợ các cơ sở GDNN khác xây dựng lộ trình xanh hóa. Cách tiếp cận toàn trường vì vậy vừa là quá trình tự cải tiến, vừa là nguồn kinh nghiệm cho chức năng tư vấn và lan tỏa của Trung tâm.
Xanh hóa chương trình, phương pháp sư phạm và phát triển đội ngũ
Xanh hóa chương trình cần gắn với chuẩn đầu ra, nội dung, thực hành và đánh giá năng lực. Người học phải có cơ hội thể hiện khả năng sử dụng hiệu quả năng lượng, nước, nguyên vật liệu, giảm chất thải và áp dụng công nghệ phù hợp với yêu cầu nghề. Đồng thời, nhà giáo và người đào tạo cần được phát triển năng lực để tích hợp kỹ năng xanh vào chuyên môn nghề thay vì tách thành một nội dung độc lập.
Đối với Trung tâm Xuất sắc, đây là mối liên hệ trực tiếp giữa năng lực nội tại và chức năng đào tạo nhân tố lan tỏa. Khi VCMI phát triển được mô hình chương trình, phương pháp sư phạm và năng lực nhà giáo, những kinh nghiệm này có thể trở thành học liệu, mô-đun và nội dung tập huấn cho các cơ sở GDNN khác.
Xanh hóa khuôn viên, xưởng thực hành và môi trường học tập
Xanh hóa cơ sở vật chất không chỉ là tăng diện tích cây xanh mà còn là quản lý hiệu quả năng lượng, nước, nguyên vật liệu và chất thải; sử dụng thiết bị hợp lý; xây dựng xưởng thực hành và môi trường học tập phản ánh các nguyên tắc xanh. VCMI có thể tiếp tục thu thập dữ liệu điện, nước, nhiên liệu và chất thải, xác định các điểm tiêu hao chưa hiệu quả và từng bước tiếp cận kiểm kê khí nhà kính. Quá trình này đồng thời tạo ra “phòng thực hành xanh” cho người học.
Ở cấp Trung tâm Xuất sắc, khuôn viên và xưởng thực hành được xanh hóa còn có chức năng trình diễn và chia sẻ. Các cơ sở GDNN, nhà giáo và đối tác có thể quan sát, thử nghiệm và học hỏi từ các giải pháp thực tế. Như vậy, khuôn viên vừa là đối tượng xanh hóa, vừa là nguồn lực cho đào tạo, thông tin và chuyển giao.
Xanh hóa vì cộng đồng, nơi làm việc và học tập suốt đời
GDNN xanh chỉ có ý nghĩa đầy đủ khi năng lực được hình thành trong nhà trường được chuyển hóa thành thực hành tại nơi làm việc và cộng đồng. VCMI cần tiếp tục củng cố quan hệ với doanh nghiệp, cộng đồng và các cơ sở GDNN khác; mở rộng đào tạo thường xuyên, cập nhật và nâng cao kỹ năng; đồng thời sử dụng phản hồi từ thị trường lao động để cải tiến chương trình và phương pháp đào tạo.
Đây cũng là nơi thể hiện rõ chức năng Trung tâm Xuất sắc ở cấp hệ thống. Đào tạo nhân tố lan tỏa, tư vấn cán bộ quản lý, kết nối doanh nghiệp, chia sẻ mô hình và phát triển mạng lưới giúp đưa năng lực xanh vượt ra ngoài phạm vi VCMI. Những phản hồi thu được từ đối tác và nơi làm việc lại quay trở lại quá trình cải tiến của Nhà trường, tạo thêm một vòng của quá trình xoắn ốc.
Nghiên cứu, đổi mới và doanh nghiệp xanh
Năng lực Trung tâm Xuất sắc không thể duy trì nếu chỉ dựa trên những giải pháp đã có. VCMI cần tiếp tục sử dụng các vấn đề phát sinh từ đào tạo, sản xuất, sử dụng năng lượng và tài nguyên làm cơ sở cho nghiên cứu ứng dụng và đổi mới. Các mô hình nông nghiệp xanh, nông nghiệp công nghệ cao, sử dụng hiệu quả tài nguyên cùng các giải pháp kỹ thuật trong cơ giới, cơ khí, điện, tự động hóa và thủy lợi có thể trở thành môi trường thử nghiệm và hoàn thiện giải pháp.
Kết quả nghiên cứu và đổi mới sau đó được tích hợp trở lại chương trình, xưởng thực hành và hoạt động tư vấn, đào tạo, chuyển giao. Mỗi kết quả mới có thể tạo ra chuẩn thực hành, nhu cầu đào tạo hoặc câu hỏi nghiên cứu mới, qua đó hình thành vòng cải tiến tiếp theo.
Liên kết các chiều cạnh thành vòng xoắn phát triển
Năm hướng tiếp cận được nhấn mạnh trong hướng dẫn năm 2017 của UNESCO-UNEVOC gồm xanh hóa khuôn viên; xanh hóa chương trình và đào tạo; nghiên cứu xanh; xanh hóa cộng đồng và nơi làm việc; văn hóa thể chế. Hướng dẫn gần đây cụ thể hóa hơn bằng cách tách phát triển chuyên môn của nhà giáo và người đào tạo, đồng thời nhấn mạnh hoạch định thể chế và văn hóa. (UNESCO-UNEVOC & Cedefop, 2024). Hai cách trình bày có thể được xem là sự phát triển và chi tiết hóa của cùng một nguyên tắc: xanh hóa phải được thực hiện ở cấp toàn trường.
Đối với VCMI, các chiều cạnh này cần được kết nối với các chức năng Trung tâm Xuất sắc thay vì triển khai như những “mảng xanh” độc lập: Xanh hóa chương trình và phát triển nhà giáo củng cố chức năng đào tạo kỹ năng xanh và đào tạo nhân tố lan tỏa; xanh hóa khuôn viên tạo môi trường trình diễn và nguồn lực cho đào tạo; nghiên cứu và đổi mới củng cố chức năng nghiên cứu ứng dụng; hợp tác với cộng đồng và doanh nghiệp củng cố mạng lưới và học tập suốt đời; quản trị và văn hóa xanh tạo nền tảng cho tư vấn, đánh giá và nhân rộng mô hình.
Do đó, cách tiếp cận toàn trường có thể được xem là “động cơ bên trong” của Trung tâm Xuất sắc, còn các chức năng Trung tâm là “cơ chế lan tỏa ra bên ngoài”. Hai thành phần liên tục tác động qua lại và tạo thành vòng xoắn phát triển của VCMI.
Năm 2025, VCMI lần đầu tham gia xếp hạng toàn cầu về “Trường đại học xanh” theo UI GreenMetric World Green University Ranking và đứng thứ 932 trong tổng số 1.745 trường đại học và cao đẳng tham gia. Đây là một trong những kết quả phản ánh quá trình xanh hóa toàn diện của Nhà trường.
5. Từ VCMI đến hệ sinh thái giáo dục nghề nghiệp xanh
Giá trị của một Trung tâm Xuất sắc không nằm ở số lượng hoạt động xanh của một trường, mà ở khả năng biến kinh nghiệm của mình thành năng lực có thể chia sẻ, thích ứng và nhân rộng. VCMI đã có nền tảng để thực hiện quá trình này thông qua đào tạo xanh, chuyển giao mô-đun và phương pháp thực hành, nghiên cứu và xây dựng tiêu chí, cũng như hỗ trợ các cơ sở GDNN khác.
Trong giai đoạn tiếp theo, VCMI có thể tiếp tục củng cố vai trò hạt nhân trong hệ sinh thái GDNN xanh bằng cách hệ thống hóa tri thức và học liệu; phát triển chương trình đào tạo cho nhà giáo, cán bộ quản lý và các nhân tố lan tỏa; hỗ trợ các cơ sở GDNN tự đánh giá và xây dựng lộ trình xanh hóa; mở rộng hợp tác doanh nghiệp và mạng lưới; tăng cường nghiên cứu ứng dụng và đổi mới; đồng thời hoàn thiện các công cụ đánh giá và bảo đảm chất lượng.
Những hoạt động này không thay thế quá trình xanh hóa nội bộ mà làm cho quá trình đó sâu hơn, có dữ liệu hơn và có khả năng tạo ảnh hưởng rộng hơn. Khi làm việc với nhiều cơ sở GDNN và doanh nghiệp, VCMI có thêm thông tin về nhu cầu kỹ năng, công nghệ và quản trị; khi đào tạo nhân tố lan tỏa, Nhà trường phải chuẩn hóa phương pháp và học liệu; khi nghiên cứu và đánh giá, Nhà trường phải liên tục kiểm nghiệm các công cụ và giải pháp. Những đầu vào đó tạo ra các vòng cải tiến tiếp theo cho VCMI, đồng thời nâng cao chất lượng các chức năng Trung tâm Xuất sắc.
Kết luận
Xanh hóa GDNN là một quá trình liên tục, không phải trạng thái đạt được một lần. Đối với Trung tâm Xuất sắc về GDNN xanh, yêu cầu này càng rõ nét: Nhà trường phải thường xuyên xanh hóa chính mình để duy trì năng lực xuất sắc, đồng thời chia sẻ tri thức, nghiên cứu, đổi mới và hỗ trợ hệ thống để thực hiện vai trò dẫn dắt.
Thực tiễn tại VCMI cho thấy một mô hình phát triển theo vòng xoắn. Từ nền tảng hợp tác quốc tế và đào tạo nghề xanh, Nhà trường từng bước tích hợp kỹ năng xanh vào chương trình, xây dựng môi trường học tập và thực hành xanh, chuyển giao kinh nghiệm, tham gia xây dựng tiêu chí đánh giá và hỗ trợ các cơ sở GDNN khác. Qua đó, các chức năng cốt lõi của Trung tâm Xuất sắc được hình thành và phát triển, gồm: đào tạo chất lượng cao; phát triển kỹ năng xanh; đào tạo nhân tố lan tỏa; tư vấn; cung cấp thông tin và nguồn lực; kết nối mạng lưới; nghiên cứu, đổi mới và đánh giá.
Cách tiếp cận toàn trường là nền tảng để duy trì sự xuất sắc. Quản trị và văn hóa xanh, chương trình và phương pháp sư phạm, phát triển đội ngũ, khuôn viên, môi trường học tập, cộng đồng, nghiên cứu và đổi mới cần được liên kết thành một hệ thống thống nhất. Mỗi vòng xanh hóa vừa nâng cao năng lực Trung tâm, vừa tạo ra tri thức, kinh nghiệm và động lực cho vòng tiếp theo.
Vì vậy, giá trị của VCMI không chỉ ở hành trình xanh hóa, mà còn ở khả năng chuyển hóa kinh nghiệm thành năng lực xuất sắc để phục vụ, hỗ trợ và lan tỏa xanh hóa trong hệ thống GDNN. Đây là nền tảng để VCMI tiếp tục phát huy vai trò Trung tâm Xuất sắc về Giáo dục nghề nghiệp xanh và đóng góp vào quá trình hình thành nguồn nhân lực xanh, doanh nghiệp xanh và nền kinh tế xanh của Việt Nam.
Nguyễn Văn Chương1, Lê Minh Nguyệt1
1Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường
(Nguồn: Bài đăng trên Tạp chí Môi trường, số 7/2026)
Tài liệu tham khảo
1. UNESCO-UNEVOC International Centre for Technical and Vocational Education and Training. (2017). *Greening technical and vocational education and training: A practical guide for institutions*. UNESCO. https://unevoc.unesco.org/up/gtg.pdf.
2.UNESCO-UNEVOC International Centre for Technical and Vocational Education and Training, & European Centre for the Development of Vocational Training. (2024). *Meeting skill needs for the green transition: Greening TVET for a greener future*. UNESCO-UNEVOC. https://connect.unevoc.unesco.org/home/Meeting+skill+needs+for+the+green+transition.
3. Bộ Giáo dục và Đào tạo. (2026). *Thông tư số 55/2026/TT-BGDĐT ngày 30 tháng 6 năm 2026 quy định chuẩn chương trình đào tạo giáo dục nghề nghiệp*. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. https://congbao.chinhphu.vn/van-ban/thong-tu-so-55-2026-tt-bgddt-470128.htm.
4. Thủ tướng Chính phủ. (2017). *Quyết định số 206/QĐ-TTg ngày 15 tháng 02 năm 2017 về việc phê duyệt chủ trương đầu tư Dự án “Chương trình cải cách giáo dục kỹ thuật và đào tạo nghề - Trung tâm giáo dục kỹ thuật và đào tạo nghề xanh chất lượng cao” sử dụng vốn ODA của Chính phủ Đức*.
5.Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi. (2017). Dự án “chương trình cải cách giáo dục kỹ thuật và đào tạo nghề -trung tâm giáo dục kỹ thuật và đào tạo nghề xanh chất lượng cao. https://vcmi.edu.vn/chuong-trinh-cai-cach-giao-duc-ky-thuat-va-dao-tao-nghe-trung-tam-giao-duc-ky-thuat-va-dao-tao-nghe-xanh-chat-luong-cao/.
6.Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi. (2017). *Giới thiệu thông tin về khóa học “Xanh hóa cơ sở đào tạo nghề” của đoàn cán bộ, giáo viên Trường Cao đẳng Cơ giới và Thủy lợi tại CHLB Đức*. https://vcmi.edu.vn/gioi-thieu-thong-tin-ve-khoa-hoc-xanh-hoa-co-so-dao-tao-nghe-cua-doan-can-bo-giao-vien-truong-cao-dang-co-gioi-va-thuy-loi-tai-chlb-duc/.
7. Klaus-DieterMertineit, Đặng Thị Huyền.(2018). Xanh hóa Đào tạo nghề ở Việt Nam.(NXB Hồng Đức).
8. Trần Quốc Huy, Phạm Vũ Minh, Nguyễn Thành Công, Lưu Hoài Anh, Britta van Erckelens, Klaus-Dieter Mertineit, Nguyễn Thị Kim Chi, Vũ Minh Huyền (2018). Xanh hóa giáo dục nghề nghiệp.(NXB Hà Nội).
