Phát biểu khai mạc Hội nghị, Thứ trưởng Lê Trọng Yên khẳng định, khí tượng thủy văn là lĩnh vực có vai trò đặc biệt quan trọng trong công tác phòng, chống thiên tai, thích ứng với biến đổi khí hậu, bảo đảm an ninh nguồn nước, phát triển kinh tế-xã hội, quốc phòng, an ninh và phục vụ đời sống nhân dân. Đặc biệt, trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp như hiện nay, thiên tai cực đoan gia tăng cả về tần suất và cường độ, yêu cầu đối với công tác khí tượng thủy văn ngày càng cao. Điều này đòi hỏi hệ thống pháp luật tiếp tục được hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Theo Thứ trưởng, Luật Khí tượng thủy văn năm 2015 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng cho hoạt động khí tượng thủy văn, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; tăng cường công tác dự báo, cảnh báo, phục vụ phòng, chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, thực tiễn triển khai bộc lộ một số khó khăn, vướng mắc. Đặc biệt, quá trình hoàn thiện thể chế, đổi mới tư duy xây dựng pháp luật phục vụ yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội đặt ra yêu cầu mới về chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, công nghệ viễn thám, quan trắc tự động; đồng thời đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế và tiếp cận các xu thế hiện đại của Tổ chức Khí tượng thế giới (WMO) về dự báo tác động, dự báo rủi ro và cảnh báo sớm đa thiên tai. Trong khi đó, nhiều quy định pháp luật có liên quan đã được sửa đổi, bổ sung trong thời gian qua, đòi hỏi phải nghiên cứu sửa đổi Luật Khí tượng thủy văn nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật, phù hợp với yêu cầu thực tiễn quản lý nhà nước và phát triển ngành khí tượng thủy văn trong giai đoạn mới.
Trên cơ sở đó, Thứ trưởng đề nghị các đại biểu tập trung trao đổi, làm rõ những vấn đề thực tiễn chưa được quy định đầy đủ, đồng thời cho ý kiến về sự cần thiết, phạm vi, đối tượng điều chỉnh, các nhóm chính sách và giải pháp được đề xuất trong Hồ sơ chính sách, nhằm bảo đảm các quy định sau khi được ban hành có tính khả thi và đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước trong tình hình mới.
Đồng tình với ý kiến của Thứ trưởng Lê Trọng Yên, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Tạ Đình Thi đánh giá cao việc tổ chức tham vấn chính sách từ sớm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, qua đó tăng cường sự phối hợp giữa cơ quan xây dựng chính sách và cơ quan thẩm tra. Theo ông Tạ Đình Thi, quá trình sửa đổi Luật cần tiếp tục đổi mới tư duy, hiện đại hóa lĩnh vực khí tượng thủy văn, đồng thời khai thác tốt hơn giá trị của dữ liệu, thông tin khí tượng thủy văn phục vụ công tác quản lý, điều hành và phát triển kinh tế - xã hội. Về tiến độ, ông Tạ Đình Thi đề xuất hai cơ quan cần duy trì cơ chế phối hợp chặt chẽ, đồng hành khảo sát và tổ chức hội thảo lấy ý kiến hoàn thiện dự thảo luật nhằm tối ưu hóa nguồn lực, khẩn trương hoàn thiện hồ sơ trình Chính phủ ngay trong năm 2026 hoặc đầu năm 2027 để bảo đảm tiến độ trình Quốc hội thông qua vào tháng 5/2027.
Góp ý cho Dự thảo, ông Nguyễn Trung Thắng, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường đề xuất định vị thông tin, dữ liệu khí tượng thủy văn là hạ tầng kỹ thuật thiết yếu, mang tính chất hàng hóa công cộng, qua đó tạo cơ sở pháp lý để Nhà nước bảo đảm nguồn lực đầu tư. Ông cũng kiến nghị xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đa thiên tai lấy người dân làm trung tâm, quy định trách nhiệm tiếp nhận, truyền tải thông tin của chính quyền cấp xã và có phương thức truyền tin phù hợp với vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
Ông Tạ Đức Mai, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Quốc phòng và An ninh của Quốc hội đánh giá, Dự thảo đã nhìn nhận những hạn chế của công tác dự báo và gắn kết với các quy định liên quan. Ông cho rằng, việc luật hóa cơ chế phối hợp giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường với các bộ, ngành và địa phương sẽ góp phần nâng cao năng lực nhận diện sớm khu vực nguy cơ, triển khai giải pháp phòng ngừa từ sớm, từ xa.
Đóng góp ý kiến tại Hội nghị, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thục, đại diện Hội Khí tượng Thủy văn Việt Nam thống nhất với 3 nhóm chính sách do cơ quan soạn thảo đề xuất, đồng thời đề nghị nghiên cứu cách tiếp cận Luật theo toàn bộ chuỗi hoạt động khí tượng thủy văn, từ quan trắc, truyền nhận và quản trị dữ liệu, phân tích và giám sát biến đổi khí hậu, dự báo và cảnh báo đến cung cấp thông tin, dịch vụ khí tượng thủy văn, dịch vụ khí hậu và hỗ trợ ra quyết định.
Đối với hoạt động quan trắc, Giáo sư, Tiến sĩ Trần Thục cho rằng, cần tiếp tục hiện đại hóa, tự động hóa và huy động các nguồn lực xã hội; đồng thời phân biệt giữa mạng lưới trạm khí tượng thủy văn quốc gia với hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn quốc gia. Trong đó, mạng lưới quốc gia giữ vai trò nền tảng, tham chiếu; hệ thống quan trắc có thể tích hợp các mạng lưới chuyên ngành, địa phương, doanh nghiệp và các nguồn quan trắc khác nếu đáp ứng yêu cầu về chất lượng.
Từ góc nhìn địa phương, đại diện các Sở Nông nghiệp và Môi trường kiến nghị Dự thảo cần phân định rõ trách nhiệm, bảo đảm nguồn lực cho địa phương trong xây dựng, duy trì mạng lưới quan trắc và cơ sở dữ liệu chuyên dùng; đồng thời bổ sung cơ chế kiểm tra, giám sát chất lượng quan trắc tại các công trình xây dựng, hồ chứa thủy điện, thủy lợi…
Kết luận Hội nghị, Thứ trưởng Lê Trọng Yên yêu cầu Cục Khí tượng Thủy văn, Vụ Pháp chế và các đơn vị liên quan tiếp tục nghiên cứu, tiếp thu đầy đủ các ý kiến tại Hội nghị; rà soát các định hướng của Đảng, cơ sở pháp lý và thực tiễn, kết quả đánh giá việc thi hành Luật Khí tượng thủy văn năm 2015 để tiếp tục hoàn thiện Hồ sơ chính sách. Trong quá trình hoàn thiện, cần bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với các luật và chính sách có liên quan, không để xảy ra chồng chéo. Cùng với đó, tiếp tục nghiên cứu các vấn đề về tổ chức, nguồn lực, dữ liệu, năng lực hoạt động khí tượng thủy văn, quốc phòng, an ninh và các yêu cầu mới đặt ra trong thực tiễn. Các quy định mới cần tháo gỡ kịp thời những khó khăn vướng mắc trong thực tiễn, đẩy mạnh chuyển đổi số, tự động hóa, huy động hiệu quả nguồn lực xã hội cho phát triển lĩnh vực khí tượng thủy văn. Đồng thời, tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm người đứng đầu địa phương và nghiên cứu quy định rõ nguồn kinh phí, cơ chế thu hút nguồn lực xã hội hóa.
|
Dự thảo Luật Khí tượng thủy văn (sửa đổi) tập trung giải quyết ba nhóm chính sách trọng tâm: Nhóm thứ nhất hoàn thiện quy định về quản lý, khai thác mạng lưới trạm khí tượng thủy văn theo hướng hiện đại, đồng bộ, chuyển từ quan trắc truyền thống sang tự động hóa và xã hội hóa nguồn lực đầu tư. Dự thảo định hướng kết nối dữ liệu thời gian thực thông qua Internet vạn vật (IoT), trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số; đồng thời mở rộng phương thức đầu tư, thuê dịch vụ, thiết bị, mua số liệu và tích hợp hệ thống trạm của các thành phần kinh tế tư nhân đáp ứng chuẩn kỹ thuật. Các quy định về bảo vệ hành lang an toàn công trình khí tượng thủy văn cũng được tăng cường. Nhóm thứ hai tập trung hoàn thiện quy định về dự báo, cảnh báo khí tượng thủy văn phục vụ dự báo tác động và tài nguyên khí hậu. Hoạt động khí tượng thủy văn được định hướng chuyển từ dự báo hiện tượng sang dự báo tác động tới từng địa bàn, hạ tầng và cộng đồng. Dự thảo cũng quy định cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan khí tượng thủy văn với các ngành giao thông, nông nghiệp, thủy điện và chính quyền địa phương, đồng thời thiết lập khung pháp lý về tài nguyên khí hậu. Nhóm thứ ba tập trung hoàn thiện thể chế huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho hoạt động khí tượng thủy văn phục vụ phòng, chống thiên tai và phát triển kinh tế - xã hội. Dự thảo đề xuất phân định trách nhiệm chi giữa ngân sách Trung ương và địa phương, khuyến khích nguồn vốn ngoài ngân sách và mở đường cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (Sandbox) đối với các công nghệ như AI, thiết bị bay không người lái (UAV), vệ tinh viễn thám. |
