Phát biểu khai mạc Hội thảo, Viện trưởng, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững TS. Nguyễn Song Tùng cho biết: “Việt Nam là quốc gia có tính tổn thương cao do BĐKH, năm 2024, đánh giá tác động thực tế của các hiện tượng thời tiết cực đoan lên con người và kinh tế, thì Việt Nam xếp thứ 10/174 trên toàn thế giới (theo xếp hạng của Germanwatch- một tổ chức của Đức). Trong khi đó, chỉ số tổn thương do ND-GAIN đánh giá, mức độ dễ bị tổn thương trước BĐKH và khả năng sẵn sàng thích ứng của quốc gia thì Việt Nam xếp thứ 49/185. Sự khác biệt này do phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương do BĐKH khác nhau. Điều này cho thấy, lựa chọn phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương do BĐKH có ý nghĩa quan trọng, bởi phương pháp và bộ chỉ tiêu được lựa chọn có thể dẫn đến những kết quả, thứ hạng, nhận định khác nhau về mức độ rủi ro của một quốc gia hoặc địa phương. Kết quả đánh giá này, đồng thời là đầu vào quan trọng cho quá trình nhận diện và xác định mức độ phơi bày, tính nhạy cảm, năng lực thích ứng của các hệ thống tự nhiên, kinh tế - xã hội, sinh kế cộng đồng trước các hiểm họa khí hậu, từ đó xác định các nhóm đối tượng, khu vực, lĩnh vực ưu tiên, cũng như xây dựng, lựa chọn các giải pháp thích ứng và ứng phó với BĐKH phù hợp, có trọng tâm và khả thi.
Trong bối cảnh BĐKH gia tăng cường độ và tần suất các hiện tượng cực đoan tại vùng miền núi phía Bắc, việc xây dựng và áp dụng hệ thống phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương (TDBTT) một cách khoa học, phù hợp khung pháp lý quốc gia (Thông tư 01/2022/TT BTNMT) và đặc thù địa phương trở thành yêu cầu cấp thiết.
Nhận thức rõ tầm quan trọng này, Hội thảo hôm nay sẽ là diễn đàn để các nhà khoa học, chuyên gia, nhà quản lý và các cơ quan liên quan cùng trao đổi kết quả nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm thực tiễn, cập nhật các phương pháp tiếp cận tiên tiến cũng như đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện hệ thống đánh giá tính dễ bị tổn thương trong điều kiện BĐKH tại Việt Nam cho khu vực miền núi phía Bắc”.
Giới thiệu khung khái niệm về tính dễ bị tổn thương sinh kế do BĐKH, TS. Đỗ Xuân Đức, Phó trưởng khoa Kiến trúc đô thị và Khoa học bền vững, Đại học Quốc gia Hà Nội cho biết, tính dễ bị tổn thương (TDBTT) là mức độ nhạy cảm hay không thể chống chịu của một hệ thống/đối tượng trước các tác động bất lợi của BĐKH như: dao động khí hậu và các hiện tượng khí hậu cực đoan. Hiện nay, các nghiên cứu về TDBTT chủ yếu dựa vào khung đánh giá của Ủy ban Liên chính phủ về BĐKH - IPCC, bao gồm độ phơi nhiễm (exposure), độ nhạy cảm (sensitivity) và khả năng thích ứng (adaptive capacity). Độ phơi nhiễm (exposure) được IPCC định nghĩa là bản chất và mức độ đến một hệ thống chịu tác động của các biến đổi thời tiết đặc biệt. Độ phơi nhiễm được hiểu như là mối đe dọa trực tiếp, bao hàm tính chất, mức độ thay đổi các yếu tố cực đoan của khu vực như thiên tai cực đoan, bao gồm: bão, lũ, hạn hán, xâm nhập mặn; các biến đổi về thời tiết như: thay đổi về nhiệt độ, lượng mưa, độ ẩm…; Độ nhạy (sensitivity) là mức độ của một hệ thống chịu tác động (trực tiếp hoặc gián tiếp) có lợi cũng như bất lợi bởi các tác nhân kích thích liên quan đến khí hậu; Khả năng thích ứng (adaptive capacity) là khả năng của một hệ thống nhằm thích nghi với BĐKH (sự thay đổi cực đoan của khí hậu), nhằm giảm thiểu các thiệt hại, khai thác yếu tố có lợi hoặc để phù hợp với tác động của BĐKH…
Hướng dẫn đánh giá tác động, tính dễ bị tổn thương và rủi ro do BĐKH, TS. Nguyễn Thị Liễu, Trung tâm Nghiên cứu BĐKH, Viện Khoa học Khí tượng Thủy văn, Môi trường và Biển cho biết, tại Chương II, Thông tư số 01/2022/TT-BTNMT quy định chi tiết thi hành Luật Bảo vệ môi trường về ứng phó với BĐKH nêu rõ, việc đánh giá tác động, tính dễ bị tổn thương, rủi ro, tổn thất và thiệt hại do BĐKH phải đảm bảo khách quan, có cơ sở khoa học; phản ánh đầy đủ, nhất quán thông tin, phương pháp sử dụng và kết quả đánh giá… Về trình tự thực hiện đánh giá, bao gồm các bước như: Xác định phạm vi đánh giá; đối tượng đánh giá; phân tích kịch bản BĐKH; phân tích dự báo phát triển kinh tế - xã hội; lựa chọn phương pháp đánh giá; đánh giá ảnh hưởng của BĐKH; đánh giá tính dễ bị tổn thương, rủi ro do BĐKH.
Chia sẻ về Dự thảo Bộ tiêu chí đánh giá tính dễ bị tổn thương do BĐKH của cộng đồng dân cư khu vực miền núi phía Bắc, ThS. Nguyễn Thị Huyền Thu, Viện Địa lý nhân văn và Phát triển bền vững cho biết, sẽ dựa trên 4 nhóm căn cứ để xây dựng Bộ tiêu chí, cụ thể: Cơ sở lý thuyết (Khung IPCC AR6); cơ sở pháp lý (hướng dẫn của Bộ Nông nghiệp và Môi trường); kinh nghiệm nghiên cứu; bối cảnh vùng nghiên cứu. Cấu trúc Dự thảo Bộ tiêu chí dự kiến bao gồm 37 chỉ số, thuộc hợp phần của Khung IPCC AR6 (hiểm họa - H; phơi nhiễm - E; nhạy cảm - S; năng lực thích ứng - AC).
Góp ý tại Hội thảo, các đại biểu đánh giá cao kết quả ban đầu của nghiên cứu đã đưa ra được phương pháp đánh giá tính dễ bị tổn thương do BĐKH, nhất là các tiêu chí và chỉ tiêu đánh giá; làm rõ cơ sở khoa học, xây dựng Bộ tiêu chí và hướng dẫn xác định từng chỉ số… Trong thời gian tới, nhiệm vụ cần tập trung vào công tác điều tra, thu thập số liệu; áp dụng thử nghiệm và tiếp tục hoàn thiện Bộ tiêu chí; đề xuất giải pháp giảm tính dễ bị tổn thương và nâng cao năng lực thích ứng, góp phần phát triển bền vững.
