Khuôn khổ pháp lý mới là kết quả của nhiều năm nghiên cứu khoa học, thảo luận chính sách và đàm phán giữa Nghị viện Châu Âu, Hội đồng Liên minh Châu Âu và Ủy ban Châu Âu, sau hành trình kéo dài gần một thập kỷ. Quy định được đánh giá là một dấu mốc quan trọng trong quá trình hiện đại hóa chính sách nông nghiệp của Châu Âu, tạo điều kiện cho việc ứng dụng công nghệ sinh học và các kỹ thuật chọn tạo giống tiên tiến nhằm nâng cao khả năng chống chịu của cây trồng, củng cố an ninh lương thực và tăng cường năng lực cạnh tranh của ngành nông nghiệp.
Với vị thế là một trong những thị trường nông nghiệp lớn trên thế giới, các quyết định quản lý của Châu Âu thường có ảnh hưởng đáng kể đến xu hướng xây dựng chính sách tại nhiều quốc gia khác. Việc thông qua quy định mới về NGT phản ánh xu hướng ngày càng rõ nét trong việc xây dựng các cơ chế quản lý riêng đối với cây trồng chỉnh sửa gen trên cơ sở khoa học và đánh giá rủi ro phù hợp với đặc tính của sản phẩm. Quyết định này cũng đưa Châu Âu gia nhập nhóm các nền kinh tế lớn đã xây dựng hoặc đang triển khai các cơ chế quản lý riêng đối với cây trồng chỉnh sửa gen như Hoa Kỳ, Anh, Argentina, Brazil và nhiều quốc gia tại Châu Á.
Khung quản lý đối với cây trồng được phát triển bằng Kỹ thuật Di truyền Mới
Quy định mới đánh dấu bước chuyển quan trọng trong cách tiếp cận quản lý của Châu Âu đối với cây trồng được phát triển bằng Kỹ thuật Di truyền mới (NGT). Thay vì chỉ tập trung nhiều hơn vào công nghệ hay phương pháp chọn tạo, Châu Âu sẽ ưu tiên xem xét đặc tính di truyền cuối cùng của cây trồng để xác định cơ chế quản lý phù hợp. Theo đó, cây trồng NGT được phân thành hai nhóm với cách thức quản lý khác nhau.
Nhóm NGT-1 bao gồm các cây trồng có những thay đổi di truyền hạn chế, tương đương với các thay đổi di truyền có thể xuất hiện trong tự nhiên hoặc đạt được thông qua các phương pháp chọn tạo giống truyền thống. Sau khi được xác nhận đáp ứng các tiêu chí của NGT-1, các giống cây này sẽ được quản lý tương tự như cây trồng được tạo ra bằng phương pháp lai truyền thống và không theo quy trình quản lý đối với cây trồng biến đổi gen (BĐG). Tuy nhiên, theo yêu cầu của Nghị viện Châu Âu, các cây trồng được chỉnh sửa để kháng thuốc trừ cỏ hoặc kháng sâu sẽ không được xếp vào nhóm NGT-1.
Nhóm NGT-2 bao gồm các cây trồng có những thay đổi di truyền sâu rộng hoặc phức tạp hơn. Cây trồng thuộc nhóm này tiếp tục thuộc phạm vi quản lý theo quy định đối với cây trồng BĐG tại Châu Âu hiện nay, bao gồm đánh giá rủi ro, cấp phép trước thương mại hóa, truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn bắt buộc.
Cách phân loại và quy định này được áp dụng đối với cả cây trồng được phát triển tại châu Âu và các sản phẩm nhập khẩu vào châu lục này.
Thúc đẩy đổi mới sáng tạo đi đôi với minh bạch và bảo vệ quyền lợi của nông dân
Quy định mới của Châu Âu được thiết kế nhằm thúc đẩy đổi mới trong lai tạo giống cây trồng, đồng thời duy trì các cơ chế bảo đảm minh bạch, an toàn và quyền lợi của nông dân. Theo đó, đối với cây trồng thuộc nhóm NGT-2, việc truy xuất nguồn gốc và ghi nhãn tiếp tục là quy định bắt buộc; các quốc gia thành viên vẫn có quyền hạn chế canh tác trên lãnh thổ của mình ngay cả khi sản phẩm đã được cấp phép ở cấp độ Liên minh Châu Âu. Đối với nhóm NGT-1, các giống cây trồng sẽ được đăng ký trong cơ sở dữ liệu công khai của Châu Âu, đồng thời vật liệu nhân giống và hạt giống phải được ghi nhãn phù hợp nhằm bảo đảm quyền tiếp cận thông tin và quyền lựa chọn của nông dân.
Quy định cũng yêu cầu theo dõi các tác động về tính bền vững của cây trồng NGT nhằm bảo đảm công nghệ được định hướng phục vụ các mục tiêu môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu và phát triển nông nghiệp bền vững. Bên cạnh đó, Châu Âu thiết lập các quy định liên quan đến quyền sở hữu trí tuệ nhằm cân bằng giữa khuyến khích đổi mới và bảo đảm khả năng tiếp cận công nghệ. Công nghệ NGT có thể được bảo hộ bằng sáng chế, ngoại trừ những đặc tính hoặc trình tự gen tồn tại trong tự nhiên hoặc được tạo ra bằng các quá trình sinh học tự nhiên.
Tiếng nói ủng hộ từ Nghị viện Châu Âu và ngành nông nghiệp
Phát biểu sau phiên bỏ phiếu, bà Jessica Polfjärd, báo cáo viên của Nghị viện Châu Âu về hồ sơ NGT, nhấn mạnh: “Đây là một chiến thắng mang tính lịch sử đối với nông dân châu Âu và tương lai của châu Âu. Thông qua việc chấp thuận ứng dụng các Kỹ thuật Di truyền Mới (NGT), chúng ta đã lựa chọn đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh và an ninh lương thực. Nông dân châu Âu từ lâu đã mong muốn được tiếp cận những công cụ chọn tạo giống hiện đại này để phát triển các giống cây trồng có khả năng chống chịu tốt hơn và giảm sự phụ thuộc vào thuốc bảo vệ thực vật. Bằng việc tạo điều kiện cho các công nghệ chọn tạo giống an toàn, dựa trên cơ sở khoa học được đưa vào thực tiễn, Nghị viện Châu Âu đang đáp ứng nhu cầu của nông dân, góp phần bảo đảm an ninh lương thực và xây dựng một châu Âu cạnh tranh, đổi mới sáng tạo hơn.”
Quyết định này cũng nhận được sự ủng hộ từ hơn 30 tổ chức đại diện cho chuỗi giá trị nông nghiệp - thực phẩm châu Âu. Trong tuyên bố chung công bố ngày 17/6/2026, các tổ chức cho rằng quy định mới về NGT đã thiết lập một khuôn khổ cân bằng, dựa trên cơ sở khoa học, tạo điều kiện thúc đẩy đổi mới trong chọn tạo giống cây trồng đồng thời bảo đảm tính minh bạch, an toàn và sự rõ ràng về mặt pháp lý. Theo liên minh, khuôn khổ mới sẽ hỗ trợ phát triển các giống cây trồng có khả năng ứng phó tốt hơn với biến đổi khí hậu, sâu bệnh và dịch hại, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và góp phần tăng cường an ninh lương thực.
CropLife Quốc tế bày tỏ sự ủng hộ và hoan nghênh quyết định mới này của Châu Âu, đồng thời đánh giá đây là một dấu mốc quan trọng đối với nông nghiệp, hệ thống lương thực và hoạt động đổi mới trong chọn tạo giống cây trồng. Trong tuyên bố chính thức, CropLife Quốc tế nhấn mạnh rằng quyết định này thể hiện bước tiến đáng kể của Châu Âu trong việc tạo điều kiện cho các công nghệ chọn tạo giống tiên tiến phát huy vai trò trong phát triển nông nghiệp bền vững, đồng thời củng cố mục tiêu xây dựng một ngành nông nghiệp - thực phẩm có khả năng chống chịu cao, cạnh tranh và thích ứng tốt hơn trước các thách thức trong tương lai. CropLife cũng cho rằng việc hoàn tất quá trình xây dựng khung pháp lý mới không phải là điểm kết thúc, mà là khởi đầu cho giai đoạn triển khai thực thi. Trong giai đoạn này, việc tiếp tục tăng cường đối thoại, truyền thông và nâng cao nhận thức về lợi ích của các công nghệ chọn tạo giống thế hệ mới sẽ đóng vai trò quan trọng để đưa những đổi mới khoa học vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp.
Liên đoàn Hạt giống Quốc tế (ISF) cũng hoan nghênh việc Nghị viện Châu Âu chính thức thông qua Quy định về NGT. Ông Michael Keller, Tổng Thư ký ISF, nhận định: “Đây là một tín hiệu tích cực đối với đổi mới sáng tạo và tiến bộ khoa học. Quyết định này đưa Châu Âu gia nhập nhóm các quốc gia và vùng lãnh thổ đã tạo điều kiện cho đổi mới trong chọn tạo giống, giúp các nhà chọn tạo giống đẩy nhanh quá trình phát triển các giống cây trồng có khả năng chống chịu cao, năng suất tốt và bền vững hơn. Chúng tôi mong muốn Châu Âu tiếp tục đóng góp vào nỗ lực chung nhằm xây dựng một nền nông nghiệp toàn cầu có khả năng chống chịu tốt hơn trong tương lai.”
Từ thỏa thuận chính trị năm 2025 đến lộ trình triển khai
Việc Nghị viện Châu Âu thông qua Quy định NGT là bước hoàn tất của tiến trình lập pháp được thúc đẩy mạnh mẽ trong năm 2025. Tháng 12/2025, Nghị viện Châu Âu và Hội đồng Liên minh Châu Âu đã đạt được thỏa thuận chính trị về nội dung cốt lõi của khuôn khổ pháp lý mới đối với cây trồng NGT. Khi đó, Ủy ban Châu Âu đánh giá đây là bước đột phá nhằm thúc đẩy đổi mới trong chọn tạo giống cây trồng, đồng thời duy trì các tiêu chuẩn cao về an toàn sức khỏe và môi trường. Thỏa thuận này đã đặt nền móng cho cơ chế quản lý mới, cho phép phân loại cây trồng NGT theo mức độ thay đổi di truyền và đặc tính cuối cùng của sản phẩm. Những nguyên tắc đó hiện đã được chính thức hóa trong Quy định vừa được thông qua.
Quy định sẽ có hiệu lực sau 20 ngày kể từ khi được công bố trên Công báo chính thức của Liên minh Châu Âu và sẽ được áp dụng sau đó hai năm. Quá trình triển khai sẽ đi kèm các cơ chế giám sát nhằm đánh giá tác động kinh tế, môi trường và xã hội của cây trồng NGT, qua đó bảo đảm mục tiêu thúc đẩy đổi mới đi đôi với phát triển nông nghiệp bền vững và an toàn.
Hiện nay, nhiều sản phẩm từ cây trồng NGT đã được thương mại hóa hoặc đang ở giai đoạn phát triển cuối tại nhiều quốc gia ngoài Châu Âu, bao gồm lúa mì ít gluten, khoai tây kháng bệnh và ngô chịu hạn.
Tài liệu tham tham khảo
1. Thông cáo báo chí số 20260611IPR45215 (17.06.2026) của Nghị Viện Châu Âu: Công nghệ di truyền mới mở đường cho đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp bền vững: https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20260611IPR45215/new-genomic-techniques-for-plants-to-boost-innovation-in-sustainable-agriculture
2. Họp báo sau khi phê duyệt quy định của nghị viện Châu Âu: https://multimedia.europarl.europa.eu/en/webstreaming/press-conference-by-jessica-polfjard-epp-se-rapporteur-on-plants-obtained-by-certain-new-genomic-tec_20260617-1400-SPECIAL-PRESSER
3. Tuyên bố chung của liên minh Nông nghiệp – Thực phẩm Châu Âu hoan nghênh việc thông qua quy định về NGT của Nghị Viện Châu Âu phát hành ngày 17/6/2026: https://croplifeeurope.eu/wp-content/uploads/2026/06/26.0374-European-agri-food-coalition-welcomes-adoption-of-NGT-Regulation.pdf
