Trong xu thế toàn cầu hiện nay, phát triển nông nghiệp xanh, nông nghiệp tuần hoàn, giảm phát thải, thích ứng với biến đổi khí hậu không còn là sự lựa chọn mà đã trở thành yêu cầu tất yếu. Những cam kết quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính, yêu cầu ngày càng cao của các thị trường nhập khẩu đối với chất lượng, truy xuất nguồn gốc, mã số vùng trồng, phát triển bền vững đã và đang tạo ra cả cơ hội và thách thức đối với ngành nông nghiệp Việt Nam nói chung và tỉnh Điện Biên nói riêng.
Tại Tọa đàm, các đại biểu đã tập trung trao đổi, thảo luận về định hướng phát triển các sản phẩm chủ lực của Điện Biên; thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn; phát triển chuỗi giá trị cà phê, mắc ca, rau quả; đồng thời đề xuất các giải pháp tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân nhằm xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản Điện Biên trên thị trường trong nước và quốc tế.
Theo Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Điện Biên Lê Xuân Cảnh, nông nghiệp vẫn là ngành gắn trực tiếp với sinh kế của phần lớn người dân địa phương. Vì vậy, thay đổi cơ cấu cây trồng không chỉ nhằm tăng sản lượng mà quan trọng hơn là nâng giá trị trên cùng diện tích đất và tạo đầu ra ổn định cho người dân. Điện Biên đang triển khai quyết liệt quá trình chuyển đổi này theo hướng không phát triển dàn trải mà tập trung vào một số cây trồng chủ lực có lợi thế cạnh tranh như cà phê Arabica, mắc ca và dứa. Các vùng sản xuất đều được định hướng phát triển theo quy mô lớn, gắn với doanh nghiệp thu mua và chế biến thay vì sản xuất manh mún như trước.
Hiện tỉnh có khoảng 12.000 ha mắc ca, đứng thứ hai cả nước sau Lâm Đồng; 8.500 ha cà phê Arabica, đứng thứ ba sau Sơn La và Lâm Đồng; cùng khoảng 1.200 ha dứa. Năm 2026, Điện Biên đặt mục tiêu phát triển thêm 6.000 ha mắc ca và 6.000 ha cà phê. Tuy nhiên, theo tính toán của địa phương, diện tích cà phê trồng mới có thể đạt tới khoảng 8.000 ha, tương đương tổng diện tích mở rộng của nhiều năm trước cộng lại. Đặc biệt, tỉnh hướng tới mục tiêu 20.000 ha cà phê Arabica theo Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh.
Theo ông Lê Xuân Cảnh, với các cây công nghiệp dài ngày như cà phê hay mắc ca, yếu tố giống đặc biệt quan trọng vì nếu lựa chọn sai, địa phương có thể phải mất hàng chục năm để khắc phục hậu quả. Việc Bộ Nông nghiệp và Môi trường vừa ban hành Thông tư 12/2026/TT-BNNMT sửa đổi Thông tư 17/2019/TT-BNNPTNT, chỉ giữ lúa và ngô trong danh mục cây trồng chính đã tạo điều kiện để các địa phương chủ động hơn trong việc phát triển các giống cây trồng khác.
ThS. Đinh Thị Tiếu Oanh, Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên đánh giá, Điện Biên có nhiều điều kiện thuận lợi về khí hậu, thổ nhưỡng để phát triển cà phê. Định hướng mở rộng vùng trồng không chỉ góp phần đáp ứng mục tiêu kinh tế mà còn hướng tới xây dựng vùng nguyên liệu chất lượng cao. Để nâng cao kỹ thuật sản xuất, cần tập trung cải tiến giống, từng bước chuyển đổi cơ cấu giống nhằm đa dạng hóa chủng loại, nâng cao khả năng chống chịu sâu bệnh; có sự tham gia của doanh nghiệp trong việc đầu tư các khu chế biến, tổ chức thu mua và sản xuất tập trung, đồng thời giải quyết bài toán nhân công trong giai đoạn thu hoạch; chú trọng đầu tư thâm canh, đặc biệt là quản lý dinh dưỡng hợp lý; tập huấn kỹ thuật thâm canh cà phê cho người dân…
Trao đổi về vấn đề này, TS. Phan Việt Hà, Phó Viện trưởng phụ trách Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên cho biết, các dự báo khoa học trên thế giới cho thấy đến năm 2050, diện tích cà phê tại nhiều quốc gia sản xuất Arabica chủ lực, đặc biệt ở khu vực Trung Mỹ, có thể giảm khoảng 50% do tác động của biến đổi khí hậu. Điều này sẽ mở ra cơ hội để Điện Biên đẩy mạnh phát triển cà phê Arabica - dòng cà phê có giá trị cao và phù hợp với xu hướng thị trường. Tuy nhiên, việc mở rộng diện tích cần dựa trên cơ sở khoa học về điều kiện sinh thái; đánh giá kỹ điều kiện khí hậu để lựa chọn giống và mô hình canh tác phù hợp; xác định sớm các phân khúc sản phẩm như: cà phê đặc sản, cà phê chất lượng cao hay cà phê đại trà để lựa chọn vùng trồng, quy trình canh tác phù hợp, qua đó nâng cao hiệu quả và giá trị của Arabica Điện Biên.
Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê - Ca cao Việt Nam, Chủ tịch Hội đồng thành viên Công ty TNHH MTV Xuất nhập khẩu 2-9 Đắk Lắk (Simexco Daklak) Lê Đức Huy đề xuất, Điện Biên cần đặt mục tiêu trở thành tỉnh đầu tiên của Việt Nam số hóa toàn diện ngành cà phê, coi đây là lợi thế cạnh tranh để xây dựng thương hiệu cà phê đặc sản. Bên cạnh chuyển đổi số, chất lượng phải là yếu tố cốt lõi trong xây dựng thương hiệu và cần được kiểm soát từ vùng nguyên liệu đến chế biến và bảo quản. Đặc biệt, việc mở rộng diện tích cà phê cần gắn với quản lý chặt chẽ vùng trồng để đáp ứng Quy định chống mất rừng của Liên minh châu Âu (EUDR), đồng thời giảm rủi ro trong truy xuất nguồn gốc.
