Kiểm soát phát thải từ giao thông và hoạt động xây dựng
Ô nhiễm không khí tiếp tục là một trong những thách thức môi trường lớn của Hà Nội, đặc biệt trong mùa Đông. Từ khoảng tháng 10 năm trước đến tháng 3, tháng 4 năm sau, tình trạng ít mưa, gió yếu, nhiệt độ thấp và hiện tượng nghịch nhiệt có thể hạn chế khả năng khuếch tán chất ô nhiễm, khiến bụi mịn tích tụ ở tầng khí quyển thấp. Trong điều kiện đó, các nguồn phát thải từ giao thông, xây dựng và sản xuất công nghiệp càng tạo áp lực lớn đối với chất lượng không khí và sức khỏe cộng đồng.
Thực tế cho thấy, áp lực phát thải tại Hà Nội gắn liền với mật độ phương tiện lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh và hoạt động thi công nhiều công trình hạ tầng. Bên cạnh đó, chất thải rắn sinh hoạt gia tăng trong khi việc phân loại tại nguồn, thu gom, xử lý và tái chế chưa đồng bộ cũng đặt ra những yêu cầu đối với công tác quản lý môi trường đô thị.
Trong các nguồn gây ô nhiễm, giao thông là lĩnh vực cần được kiểm soát đồng thời bằng giải pháp trước mắt và lộ trình chuyển đổi dài hạn. Hà Nội hiện quản lý hơn 8 triệu phương tiện, gồm khoảng 1,1 triệu ô tô và hơn 6,9 triệu xe máy. Ngoài ra, khoảng 1,2 triệu phương tiện từ các tỉnh, Thành phố khác thường xuyên lưu thông trên địa bàn. Quy mô phương tiện lớn không chỉ làm gia tăng áp lực ùn tắc mà còn khiến việc giảm phát thải giao thông trở thành nhiệm vụ cấp thiết.
Trước yêu cầu này, Thành phố triển khai vùng phát thải thấp trong khu vực Vành đai 1, thúc đẩy chuyển đổi phương tiện sử dụng năng lượng sạch, phát triển xe buýt xanh và xe đạp công cộng, mở rộng hạ tầng sạc và tủ đổi pin. Thành phố cũng chuẩn bị các điều kiện để thực hiện kiểm định khí thải xe mô tô, xe gắn máy từ ngày 1/7/2027.
Từ ngày 1/7/2026, toàn bộ tuyến xe buýt hoạt động trong vùng phát thải thấp sử dụng phương tiện xanh; hơn 45 tuyến xe buýt trong phạm vi Vành đai 1 được miễn phí đến hết tháng 6/2027. Cùng với đó, Hà Nội triển khai vé điện tử, nghiên cứu phát triển xe buýt điện cỡ nhỏ nhằm cải thiện khả năng kết nối chặng đầu và chặng cuối, qua đó khuyến khích người dân sử dụng giao thông công cộng.
Theo lộ trình chuyển đổi, đến năm 2030, toàn bộ mạng lưới xe buýt trên địa bàn Thành phố sẽ sử dụng xe điện hoặc phương tiện chạy động cơ xanh. Để hiện thực hóa mục tiêu này, Hà Nội đang nghiên cứu cơ chế ưu đãi tín dụng, hỗ trợ lãi vay cho doanh nghiệp đầu tư xe buýt điện, trạm sạc và hạ tầng kỹ thuật liên quan; đồng thời từng bước phát triển hệ thống trạm sạc tại các điểm đầu cuối, depot và bến bãi xe buýt. Việc ứng dụng công nghệ trong quản lý vận tải, số hóa dữ liệu và điều hành giao thông thông minh cũng được đẩy mạnh nhằm nâng cao hiệu quả khai thác phương tiện công cộng.
Song song với giao thông, hoạt động xây dựng đang là nguồn phát thải cần được kiểm soát chặt chẽ, nhất là khi nhiều dự án hạ tầng, giao thông và đô thị được đẩy nhanh tiến độ. Từ đầu năm 2026 đến nay, lượng chất thải rắn xây dựng phát sinh trên địa bàn Hà Nội có thời điểm lên tới khoảng 10.000 tấn/ngày, cao hơn nhiều so với mức ước tính 2.550 tấn/ngày của năm 2025. Trong khi đó, năng lực tiếp nhận và xử lý chưa theo kịp tốc độ phát sinh, làm gia tăng nguy cơ ùn ứ, đổ trộm phế thải và phát tán bụi ra môi trường.
Trước tình hình này, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội yêu cầu các sở, ngành, Ban Quản lý dự án và UBND các xã, phường tăng cường biện pháp hạn chế bụi, khí thải tại công trường. Công tác kiểm soát phải được thực hiện xuyên suốt từ khâu phá dỡ, giải phóng mặt bằng, đào đắp, tập kết vật liệu đến vận chuyển đất, cát, phế thải và vệ sinh các tuyến đường xung quanh dự án. Các đơn vị thi công phải thực hiện nghiêm việc che chắn công trường, tưới nước hoặc phun sương, che phủ vật liệu rời tại nơi tập kết và trong quá trình vận chuyển; đồng thời vệ sinh phương tiện, máy móc trước khi ra khỏi công trường. Với những khu vực có nguy cơ phát tán bụi cao, yêu cầu quây kín, phun ẩm thường xuyên và che phủ bề mặt đất trống cần được thực hiện đầy đủ.
Đối với những dự án quy mô lớn, việc ứng dụng camera, cảm biến và giải pháp công nghệ để giám sát bụi, phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường được khuyến khích tăng cường. Các xã, phường có nhiều công trình đang triển khai cần chủ động xác định công trường, tuyến vận chuyển và điểm tập kết có nguy cơ phát tán bụi cao, phân công lực lượng kiểm tra thường xuyên và yêu cầu khắc phục ngay những tồn tại.
Di dời cơ sở gây ô nhiễm, tăng cường kiểm soát từ sớm
Cùng với giao thông và xây dựng, Hà Nội đang rà soát, đánh giá hiện trạng và xây dựng lộ trình di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi khu đô thị, khu dân cư tập trung. Đây là giải pháp nhằm xử lý các nguồn thải có tính chất kéo dài, giảm áp lực môi trường tại những khu vực dân cư đông đúc.
Trên cơ sở kết quả rà soát, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội đã ban hành Văn bản số 2408/SNNMT-QLMT ngày 6/3/2026, yêu cầu thực hiện di dời đối với 53 cơ sở sản xuất công nghiệp nằm trong khu đô thị, khu dân cư tập trung. Trong số này có 28 cơ sở thuộc khu vực nội thành và 25 cơ sở tại khu vực ngoại thành. Việc phân loại được thực hiện căn cứ vào hiện trạng hoạt động, mức độ tác động đến môi trường, điều kiện sử dụng đất và khả năng tổ chức di dời.
Đối với các cơ sở gây ô nhiễm nghiêm trọng, Thành phố yêu cầu đóng cửa, di dời ngay; các cơ sở có nguy cơ gây ô nhiễm phải triển khai biện pháp khắc phục, giảm thiểu tác động và thực hiện di dời theo lộ trình. Với những cơ sở tự nguyện di dời để đổi mới công nghệ, mở rộng sản xuất, Thành phố nghiên cứu chính sách hỗ trợ phù hợp. Đồng thời, công tác kiểm tra, giám sát việc chấp hành quy định về bảo vệ môi trường và sử dụng đất tiếp tục được tăng cường.
Trong bối cảnh miền Bắc bước vào mùa ô nhiễm không khí, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng đề nghị UBND các tỉnh, Thành phố chủ động tổ chức kiểm tra, giám sát việc thực hiện các biện pháp kiểm soát bụi tại công trường xây dựng. Chủ đầu tư và nhà thầu phải tuân thủ nghiêm các yêu cầu về che chắn, che phủ vật liệu, tưới nước, vệ sinh công trường và phương tiện vận chuyển, không để đất, cát, vật liệu xây dựng phát tán ra môi trường xung quanh.
Nhấn mạnh mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao cùng với việc đẩy mạnh đầu tư kết cấu hạ tầng, phát triển đô thị và triển khai các dự án trong những tháng cuối năm có thể làm gia tăng hoạt động đào đắp, san lấp mặt bằng, phá dỡ công trình và vận chuyển vật liệu. Nếu không được kiểm soát hiệu quả, các hoạt động này sẽ làm tăng nguy cơ phát tán bụi tại đô thị, khu dân cư và các tuyến đường có mật độ giao thông cao. Do đó, Bộ đề nghị các địa phương ưu tiên nguồn lực cho công tác kiểm soát ô nhiễm không khí tại đô thị và những khu vực thường xuyên xảy ra ô nhiễm; đồng thời rà soát, xác định các nguồn phát thải lớn để xây dựng lộ trình kiểm soát phù hợp.
Việc chủ động kiểm soát nguồn thải trước mùa ô nhiễm có ý nghĩa quan trọng, bởi hiệu quả cải thiện chất lượng không khí không thể chỉ dựa vào các biện pháp ứng phó khi chỉ số ô nhiễm tăng cao. Những giải pháp như giảm phát thải giao thông, kiểm soát bụi xây dựng, di dời cơ sở gây ô nhiễm và giám sát các nguồn thải lớn cần được triển khai đồng bộ, thường xuyên, gắn với trách nhiệm cụ thể của từng cơ quan, đơn vị. Để các giải pháp phát huy hiệu quả, yêu cầu đặt ra đối với Hà Nội là duy trì kiểm tra thực chất, xử lý kịp thời những vi phạm và theo dõi kết quả giảm phát thải tại từng khu vực. Sự phối hợp giữa chính quyền Thành phố, các cơ quan chuyên môn, chủ đầu tư, nhà thầu và người dân sẽ quyết định khả năng hạn chế bụi, cải thiện chất lượng không khí và bảo vệ sức khỏe cộng đồng trong mùa ô nhiễm sắp tới.
