Chia sẻ tại buổi Lễ, Cục trưởng Cục Lâm nghiệp và Kiểm Lâm - Trần Quang Bảo nhận định, cuốn sách “Cảm nhận Vườn quốc gia Việt Nam” là một đóng góp quý báu cho công tác truyền thông về bảo tồn thiên nhiên và phát triển bền vững; đồng thời là món quà tinh thần có ý nghĩa dành cho những người yêu rừng và yêu đất nước. Đồng thời, ông cũng bày tỏ mong muốn giá trị của cuốn sách sẽ được lan toả rộng rãi trong cộng đồng, đặc biệt là đối tượng bạn đọc trẻ tuổi để từ đó lan tỏa mạnh mẽ hơn tình yêu thiên nhiên và trách nhiệm bảo vệ rừng.
Dưới bút danh “Xích Lô”, ông Lê Minh Hoan - Nguyên Phó Chủ tịch Quốc hội, Nguyên Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn - luôn tâm niệm: “Một ý tưởng sáng tạo không xuất hiện từ khoảng trống - nó được nuôi dưỡng từ những gì ta đọc, ta thấy và ta cảm nhận”. Chính từ sự chiêm nghiệm ấy, cuốn sách “Cảm nhận Vườn quốc gia Việt Nam” đã ra đời, không phải như một báo cáo lâm nghiệp khô khan, mà là một “cánh cửa” mở vào thế giới tâm hồn và di sản sinh thái đất nước. Đây là hành trình của một trái tim yêu thiên nhiên, nhìn rừng không chỉ là tài nguyên, mà là một thực thể sống động đang kể về đời mình qua sắc xanh của lá rừng, tiếng ca của các loài động vật và sự nỗ lực của những người giữ rừng và cộng đồng địa phương.
Hành trình qua 36 “viên ngọc quý” của đại ngàn
36 thảm xanh trải dài từ đỉnh Lũng Cú mây mù đến tận mũi bãi bùn Cà Mau không chỉ là những con số trên bản đồ, đó còn là 36 hơi thở của mẹ thiên nhiên đang lồng lộng giữa lòng đất Việt. Qua ngòi bút của tác giả, người đọc như được dấn thân vào một hành trình viễn du đầy nhạc tính.
Đó là một Hoàng Liên trập trùng trong mây phủ, một Cúc Phương trầm mặc với những khu rừng trên đá vôi hàng nghìn năm tuổi, hay Bạch Mã - nơi gió biển và gió núi gặp nhau để thêu dệt nên một thế giới sinh học đặc biệt. Xuôi về phương Nam, ta bắt gặp những vùng đất ngập nước mênh mang của Tràm Chim, Xuân Thủy; những cánh rừng tràm trên than bùn độc đáo của U Minh và cuối cùng là Mũi Cà Mau trù phú, nơi đất liền hội ngộ biển cả.
Tác giả Lê Minh Hoan không đứng ở vị thế một nhà quản lý để quan sát mà đứng giữa đại ngàn để lắng nghe. Với ông, mỗi Vườn quốc gia là một thế giới riêng biệt, một di sản sinh thái không thể thay thế, nơi con người học cách đồng hành thay vì chinh phục, học cách gìn giữ thay vì khai thác cạn kiệt.
Xuyên suốt tác phẩm là một sự chuyển dịch tư duy mạnh mẽ: Bảo vệ rừng bằng lòng dân thay vì bằng mệnh lệnh hành chính. Tác giả khẳng định một triết lý nhân văn sâu sắc: “Rừng không thể được bảo vệ chỉ bằng biển cấm và lực lượng kiểm lâm. Rừng được bảo vệ khi người dân thấy mình là một phần của rừng. Một người Jrai, một người Bahnar sống dưới chân Kon Ka Kinh, nếu có sinh kế bền vững từ du lịch cộng đồng, từ dịch vụ sinh thái... bà con sẽ bảo vệ rừng bằng chính lợi ích của mình”.
Thực tế tại Kon Ka Kinh, Bến En hay Bidoup - Núi Bà đã chứng minh rằng: Khi người dân hiểu mất rừng là mất nguồn nước, mất mùa màng, họ sẽ trở thành lực lượng bảo vệ bền vững nhất. Thậm chí, những luật tục mộc mạc như kiêng chặt cây đầu nguồn, giữ rừng thiêng của làng hay việc coi làm đục nước suối là có lỗi với tổ tiên đã giúp giữ màu xanh hàng trăm năm qua. Đó chính là “hàng rào” vô hình nhưng vững chãi nhất, nơi văn hóa bản địa hòa quyện cùng trách nhiệm bảo tồn.
Những bài học nhân sinh từ sự cộng sinh của tự nhiên
“Cảm nhận Vườn quốc gia Việt Nam” không chỉ là một cuốn sách để đọc, nó là lời hiệu triệu tinh tế gửi đến cộng đồng, nhất là thế hệ trẻ. Tác giả đau đáu với nỗi trăn trở: làm sao để người trẻ vẫn còn biết rung động trước tiếng chim hót, biết thổn thức trước một con suối đầu nguồn hay say đắm mùi đất nồng nàn sau cơn mưa rừng. Bởi nếu những cảm xúc ấy mất đi, tình yêu dành cho xứ sở cũng sẽ dần cạn kiệt.
Dưới tán đại ngàn, tác giả mượn “phần hồn” của rừng xanh để soi chiếu vào xã hội loài người. Hệ sinh thái rừng, dưới nhãn quan của một cây viết kỳ cựu, hiện lên như một xã hội thu nhỏ đầy tinh tế: (1) Sự khiêm nhường: Càng đi sâu vào rừng, con người càng thấy mình nhỏ bé trước tự nhiên, từ đó học cách tiết chế cái tôi và sống hòa hợp hơn. (2) Sự cộng sinh và sẻ chia: Một cây cổ thụ dù vươn cao đến đâu cũng không thể đứng vững trước bão tố nếu thiếu tầng cây thấp giữ đất, thiếu thảm cỏ giữ nước hay nấm mục nuôi dưỡng. Tác giả dẫn chứng những nghiên cứu về việc cây rừng biết “giao tiếp”, phát tín hiệu cảnh báo khi bị tấn công và chia sẻ dinh dưỡng qua hệ rễ để nâng đỡ những cá thể yếu hơn. (3) Sự kết nối vĩnh cửu: Thiên nhiên có thể tồn tại mà không cần con người, nhưng con người thì tuyệt đối không thể tồn tại nếu tách rời thiên nhiên.
Sự tinh tế của tác giả đạt đến độ chín muồi khi mô tả Tràm Chim vào mùa khô - lúc “đất nứt ra như những dòng chữ cổ”, đợi chờ mùa nước lên mang theo hạt giống và ký ức dòng Mê Kông. Hay tại Lò Gò - Xa Mát, nơi hội tụ cái khô của miền Đông, cái cao của Tây Nguyên và cái mềm của đồng bằng, tạo nên một “bản hòa âm” mà ở đó không nốt nhạc nào lấn át nhau. Rừng dạy ta rằng không cá thể nào là vô nghĩa, và sự tồn tại bền vững nhất luôn nằm ở sự nương tựa lẫn nhau.
Tác giả Lê Minh Hoan ký và tặng sách cho các đại biểu tham dự buổi lễ
Khép lại hành trình hơn 100 trang sách, ta thấm thía rằng: “Nếu mỗi Vườn quốc gia là một cuốn sách mở của thiên nhiên, thì cuốn sách này chính là cánh cửa để bước vào thế giới ấy”. Khi mỗi người sẵn lòng bước qua cánh cửa này bằng tình yêu và trách nhiệm, chúng ta hoàn toàn có quyền tin vào một tương lai xanh, nơi những cánh rừng Việt Nam sẽ mãi là nguồn sống, là ký ức và là linh hồn của dân tộc.
