Hội thảo được tổ chức nhằm đánh giá tổng thể hiện trạng phát sinh, quản lý và kiểm soát các nguồn thải từ đất liền ra biển, các nguồn thải ven biển, trên đảo và các hoạt động phát triển kinh tế biển có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường biển. Đồng thời, là diễn đàn để các cơ quan quản lý, nhà khoa học, chuyên gia và địa phương trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, cập nhật các xu hướng quản trị biển hiện đại, ứng dụng khoa học công nghệ, chuyển đổi số và các giải pháp kiểm soát ô nhiễm môi trường biển theo hướng tổng hợp, liên ngành và bền vững.
Phát biểu tại Hội thảo, TS. Nguyễn Quốc Toản, Cục trưởng Cục Biển và Hải đảo Việt Nam khẳng định: Với việc đánh giá một cách toàn diện, khách quan hiện trạng phát sinh và quản lý các nguồn thải; nhận diện rõ những tồn tại, khó khăn; từ đó trao đổi và đề xuất các giải pháp mang tính đột phá về chính sách, kỹ thuật và công nghệ. Kết quả và các ý kiến đóng góp trí tuệ tại Hội thảo này sẽ là cơ sở thực tiễn vô cùng quý báu để xây dựng, hoàn thiện Đề án kiểm soát chặt chẽ các nguồn thải ở khu vực ven biển, trên đảo của Việt Nam.
Những thách thức từ quản lý nguồn thải ven biển, hải đảo
Việt Nam là một quốc gia biển với bờ biển dài hơn 3.260 km, hàng nghìn đảo, quần đảo. Biển không chỉ là không gian sinh tồn, mà còn là động lực cốt lõi cho sự phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và hội nhập quốc tế. Những năm qua, bám sát chủ trương phát triển kinh tế biển bền vững theo Nghị quyết số 36-NQ/TW của Trung ương, các ngành kinh tế biển từ hệ thống cảng biển, vận tải, du lịch đến nuôi trồng thủy sản và năng lượng tái tạo đã có những bước bứt phá mạnh mẽ, đóng góp to lớn vào sự phồn vinh của đất nước.
Bên cạnh những thành tựu kinh tế, chúng ta đang phải đối mặt với một thách thức vô cùng lớn áp lực lên tài nguyên và môi trường biển ngày càng gia tăng. Tình trạng ô nhiễm môi trường biển, đặc biệt là nguồn thải từ đất liền, từ các hoạt động trên biển và hải đảo đang diễn biến hết sức phức tạp. Các áp lực môi trường biển và ven biển đang phải ảnh hưởng từ các hoạt động như: Gia tăng dân số và phát triển đô thị vùng ven biển; Các hoạt động giao thông vận tải; Hoạt động khai thác khoáng sản; Hệ thống sông lớn vẫn liên tục vận chuyển chất thải từ nội địa ra vùng ven bờ…
Với các thách thức nêu trên, nếu chúng ta không có các biện pháp kiểm soát các chất thải ngay tại nguồn thì sẽ dẫn đến hệ quả là tại nhiều khu vực ven biển và hải đảo, chất lượng môi trường sẽ bị suy giảm cục bộ; các hệ sinh thái biển quan trọng như rạn san hô, cỏ biển, rừng ngập mặn sẽ bị tổn thương, từ đó đe dọa trực tiếp đến sinh kế bền vững của cộng đồng cư dân ven biển.
Mặc dù hệ thống chính sách, pháp luật đã từng bước được hoàn thiện với các cột mốc quan trọng như Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo, hay Luật Bảo vệ môi trường, thực tiễn công tác kiểm soát nguồn thải ra biển vẫn còn những khoảng trống và hạn chế. Việc quản lý nguồn thải hiện nay còn phân tán theo ngành, lĩnh vực; thiếu cơ chế kiểm soát tổng hợp liên vùng từ đất liền ra biển; đồng thời ứng dụng chuyển đổi số và công nghệ giám sát, cảnh báo sớm còn rất hạn chế.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến khó lường và yêu cầu quản trị biển hiện đại ngày càng cấp thiết, đòi hỏi phải có một cách tiếp cận mới: quản lý tổng hợp, liên ngành, liên vùng và dựa trên cơ sở khoa học.
Tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường biển ở Việt Nam
Tại Hội thảo, cơ quan quản lý, nhà khoa học, chuyên gia trong và ngoài nước đã cung cấp kết quả nghiên cứu từ nhiều góc độ như: Công tác quản lý, cấp phép và kiểm tra giám sát hoạt động nhận chìm ở biển; Xây dựng và vận hành các khu vực có biện pháp bảo tồn hiệu quả khác (OECM)…; Mô hình phân loại, thu gom, tái sử dụng và xử lý chất thải tại đặc khu Phú Quốc, tỉnh An Giang; Công tác bảo vệ môi trường trong hoạt động hàng hải; Mô hình kinh tế biển xanh đóng góp tăng trưởng hai con số tại địa phương; Thực trạng quản lý rác thải nhựa đại dương, kinh nghiệm thế giới và thực tiễn ở Việt Nam…
Để đảm bảo được mục tiêu kiểm soát, phòng ngừa, hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra sự cố, ô nhiễm môi trường lớn, diễn ra trên diện rộng, tác động đến nhiều mặt, nhiều đối tượng từ các dự án, cơ sở sản xuất công nghiệp nhằm góp phần bảo vệ môi trường, thúc đẩy quá trình phát triển bền vững của đất nước, các đại biểu đã tập trung thảo luận các nhóm nội dung trọng tâm: (1) Phân tích thực trạng quản lý, chia sẻ các mô hình kiểm soát nguồn thải lớn, quản lý rác thải nhựa đại dương thành công từ kinh nghiệm trong nước và quốc tế; (2) Đánh giá đúng hiện trạng môi trường biển, thực trạng nhận chìm và công tác bảo vệ môi trường trong hoạt động hàng hải; (3) Đề xuất các giải pháp công nghệ, chuyển đổi số trong giám sát tài nguyên và các mô hình kinh tế biển xanh đóng góp cho sự tăng trưởng bền vững.
Theo các đại biểu, phát triển kinh tế - xã hội và khai thác tài nguyên, môi trường biển là hai mặt của vấn đề. Phát triển kinh tế - xã hội quá “nóng” không chú ý đến khía cạnh bảo vệ môi trường biển sẽ dẫn đến ô nhiễm môi trường biển và ngược lại, ô nhiễm môi trường biển sẽ gây hệ lụy cho phát triển kinh tế - xã hội. Chính vì vậy, cần có những giải pháp nhằm tăng cường kiểm soát ô nhiễm môi trường biển, góp phần giảm những hệ lụy ô nhiễm môi trường biển đưa lại đối với kinh tế - xã hội. Để đạt mục tiêu này, ngoài việc hoàn thiện thể chế, cần huy động sự tham gia của toàn xã hội, cộng đồng doanh nghiệp và cư dân ven biển trong công tác bảo vệ môi trường, giữ gìn tài nguyên biển.
