Từ nền tảng hợp tác đến hệ sinh thái tuần hoàn nhựa
Trong 5 năm qua (2020-2025), mô hình hợp tác công – tư nhằm thúc đẩy kinh tế tuần hoàn nhựa tại Việt Nam đã góp phần thu gom và tái chế hơn 60.000 tấn rác thải nhựa thành bao bì và các vật dụng hữu ích; đồng thời thúc đẩy các sáng kiến phân loại, tái chế và hỗ trợ thực thi trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Tại Unilever Việt Nam, 70% bao bì hiện có khả năng tái chế, với tỷ lệ nhựa tái chế trong bao bì đạt trung bình 50%.
Phát biểu tại Lễ phát động, Cục trưởng Cục Môi trường Tăng Thế Cường nhấn mạnh rằng bảo vệ môi trường, sử dụng hiệu quả tài nguyên và phát triển kinh tế tuần hoàn đang trở thành xu thế tất yếu trên thế giới. Đối với Việt Nam, đây là một trong những định hướng lớn nhằm hướng tới tăng trưởng xanh, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và phát triển bền vững. Theo ông Tăng Thế Cường, bên cạnh việc hoàn thiện chính sách, cần xây dựng môi trường thuận lợi để huy động sự tham gia của doanh nghiệp, viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng đổi mới sáng tạo nhằm phát triển các giải pháp tuần hoàn có khả năng ứng dụng thực tiễn.
Chia sẻ những góc nhìn đồng thuận, Bà Nguyễn Thị Bích Vân - Tổng Giám đốc Quốc gia, Unilever Việt Nam nhấn mạnh: “Hành trình chuyển đổi xanh của đất nước bắt đầu từ việc nhìn nhận nhựa không phải là rác mà là tài nguyên. Đây là luận điểm mấu chốt của hành trình chuyển đổi cho nhựa để chúng tuần hoàn quay lại phục vụ đời sống. Với Cuộc thi “Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa 2026”, Unilever Việt Nam mong muốn cùng Cục Môi trường và các đối tác thúc đẩy một cơ chế hợp tác công - tư hiệu quả, để những sáng kiến có tiềm năng được kết nối với nhu cầu thực tế, được thử nghiệm trong chuỗi giá trị và từng bước nhân rộng, đóng góp vào tiến trình chuyển đổi kép xanh - số và tăng trưởng bền vững của Việt Nam, cũng như vươn ra thị trường toàn cầu.”
Tháo gỡ các điểm nghẽn của kinh tế tuần hoàn nhựa
Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, kinh tế tuần hoàn nhựa tại Việt Nam vẫn đang đối mặt với nhiều thách thức như tỷ lệ phân loại rác tại nguồn còn thấp, chi phí thu gom và tái chế cao, thị trường vật liệu tái sinh chưa phát triển tương xứng và thiếu các mô hình kinh doanh đủ sức nhân rộng.
Đây cũng là lý do cuộc thi “Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa 2026” được thiết kế theo hướng khác biệt so với nhiều chương trình đổi mới sáng tạo trước đây. Thay vì chỉ tìm kiếm ý tưởng mới, chương trình tập trung vào việc kết nối các giải pháp với nhu cầu thực tế của thị trường. Các sáng kiến tham gia sẽ có cơ hội tiếp cận mạng lưới chuyên gia, cơ quan quản lý, doanh nghiệp, nhà đầu tư và các tổ chức hỗ trợ phát triển để hoàn thiện mô hình, thử nghiệm thực tế và từng bước mở rộng quy mô.
Ban Tổ chức cho biết cuộc thi tập trung vào các lĩnh vực như thiết kế bao bì tuần hoàn, vật liệu thay thế, công nghệ tái chế, mô hình thu gom - phân loại, kinh doanh tuần hoàn và các giải pháp thúc đẩy tiêu dùng bền vững. Đáng chú ý, chương trình hướng tới ba mục tiêu trọng tâm gồm: kết nối cung - cầu giữa các nhà đổi mới sáng tạo với doanh nghiệp; thúc đẩy dòng vốn cho đổi mới xanh; và tăng tốc quá trình chuyển đổi kép xanh - số trong lĩnh vực quản lý chất thải và kinh tế tuần hoàn.
Đổi mới sáng tạo phải gắn với nhu cầu thực tế
Từ góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Bích Vân, Tổng Giám đốc Quốc gia Unilever Việt Nam cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay không nằm ở nhận thức mà ở việc đưa các giải pháp tuần hoàn vào vận hành thực tế. Theo bà Vân, Việt Nam cần những giải pháp giúp người dân phân loại rác dễ dàng hơn, giúp địa phương thu gom hiệu quả hơn, đồng thời tạo ra các công nghệ có thể tái chế được những loại nhựa khó xử lý như nhựa mềm và nhựa nhiều lớp.
Bên cạnh đó, việc xây dựng thị trường ổn định cho vật liệu tái sinh cũng là điều kiện quan trọng để thúc đẩy tuần hoàn nhựa. Khi nhựa tái chế có thể cạnh tranh về chất lượng và giá thành với nhựa nguyên sinh, kinh tế tuần hoàn mới thực sự vận hành hiệu quả.
Một ví dụ thực tiễn được nhắc đến tại sự kiện là mô hình trạm phân loại rác thải ứng dụng công nghệ do Công ty Cổ phần Công nghệ GRAC – đơn vị đạt giải tại cuộc thi năm 2024 – phối hợp với Unilever Việt Nam và chính quyền địa phương triển khai tại TP. Hồ Chí Minh. Mô hình cho thấy các ý tưởng đổi mới sáng tạo hoàn toàn có thể đi từ cuộc thi đến thực tiễn nếu được kết nối đúng với nhu cầu thị trường.
Kỳ vọng tạo động lực cho chuyển đổi xanh
Kết quả của mùa giải năm 2024 cho thấy tiềm năng lớn của cộng đồng đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực môi trường. Chương trình đã thu hút hơn 350 dự án, kết nối trên 500 cá nhân và tổ chức, quy tụ 42 chuyên gia đầu ngành, đồng thời tạo ra hàng chục giải pháp có tiềm năng ứng dụng.
Trên nền tảng đó, Biên bản ghi nhớ hợp tác giữa Cục Môi trường và Unilever Việt Nam trong giai đoạn 2026 - 2030 hướng tới tăng cường kết nối giữa chính sách, công nghệ, doanh nghiệp, nguồn vốn và cộng đồng đổi mới sáng tạo, nhằm đưa các giải pháp tuần hoàn nhựa từ cam kết vào triển khai thực tế. Đây cũng là trọng tâm của cuộc thi “Giải pháp Đổi mới Tuần hoàn Nhựa 2026”, tập trung hỗ trợ các sáng kiến có tiềm năng được kiểm chứng, hoàn thiện và từng bước nhân rộng, qua đó góp phần tháo gỡ các điểm nghẽn trong phân loại, thu gom, tái chế và đưa vật liệu tái sinh trở lại sản xuất. Giai đoạn hợp tác mới giữa Cục Môi trường và Unilever Việt Nam được kỳ vọng sẽ không chỉ thúc đẩy các sáng kiến riêng lẻ mà còn góp phần hình thành hệ sinh thái đổi mới sáng tạo về kinh tế tuần hoàn nhựa tại Việt Nam.
Trong bối cảnh Việt Nam đang thực hiện các cam kết về tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và phát thải ròng bằng “0”, việc kết nối chính sách, công nghệ, doanh nghiệp và nguồn vốn để giải quyết bài toán ô nhiễm nhựa được xem là một trong những hướng đi quan trọng. Thành công của chương trình sẽ không chỉ được đo bằng số lượng ý tưởng tham gia mà bằng khả năng đưa các giải pháp vào cuộc sống, góp phần xây dựng một nền kinh tế tuần hoàn thực chất và bền vững.
