Với 4 phiên thảo luận chuyên sâu và hơn 50 tham luận chất lượng cao, Hội thảo đã đánh dấu một bước ngoặt lịch sử trong tư duy quản trị rủi ro thiên tai và phát triển đô thị.
Chấm dứt hoạt động “thích ứng sai”, hướng tới chủ động quản lý ngập
Phát biểu tại Hội thảo, TS. Lê Hải Hòa, Ủy viên dự khuyết BCHTƯĐ, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng cho biết, dưới tác động của biến đổi khí hậu, các hiện tượng thời tiết cực đoan diễn ra với tần suất và cường độ ngày càng gia tăng. Cụ thể, tại Cao Bằng, đỉnh lũ ngày càng đến sớm, dẫn đến tình trạng “người dân sáng ngủ dậy thì nước đã ngập hết nhà, chính quyền cơ sở gặp khó khăn khi triển khai các biện pháp ứng phó”.
Trước thực trạng này, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng chia sẻ, địa phương sẽ chính thức chấm dứt các hoạt động “thích ứng sai”, cụ thể, tỉnh sẽ tiến hành loại bỏ tư duy san gạt, hạ thấp cao độ đồi núi để lấy mặt bằng gây tốn kém và làm mất đi các khu vực trữ nước tự nhiên. Đồng thời, Cao Bằng định hướng không tiếp tục bố trí, mở rộng đô thị xuống những vùng trũng thấp ven sông đã được cảnh báo ngập lụt. Các dự án đô thị từng được quy hoạch tại các khu vực rủi ro này sẽ được xem xét chuyển đổi công năng thành vùng dự trữ, công viên sinh thái.
Để thực hiện được chiến lược này, Cao Bằng phải đối mặt với bài toán hóc búa về việc di dời toàn bộ cư dân khỏi các vùng hạ lưu dễ bị tổn thương. Chia sẻ tại Hội thảo, TS. Lê Hải Hòa nhận định, điều này là “không khả thi” với nguồn lực hiện tại. Do đó, tỉnh đã nghiên cứu và đưa ra một định hướng nghiên cứu mới: Cao Bằng chấp nhận ngập, nhưng là “ngập có kiểm soát”. Trên thực tế, thay vì chống lại thiên nhiên bằng mọi giá, tỉnh sẽ điều chỉnh không gian để “tại một số thời điểm, phạm vi ngập sẽ rộng hơn, nhưng bảo đảm mức nước ngập nông hơn và thời gian rút nhanh hơn”, tránh tình trạng ngập gây thiệt hại đến sinh kế.
Ngoài ra, để giữ vững "cột mốc sống" nơi biên cương, Cao Bằng kiến nghị Trung ương cho phép áp dụng cơ chế đặc thù: Xây dựng các công trình đa năng. Theo đó, các trường học, nhà văn hóa, hay đồn biên phòng tại vùng xung yếu sẽ được thiết kế để phục vụ dân sinh trong điều kiện bình thường, đồng thời có thể nhanh chóng mở rộng công năng, trở thành nơi tạm trú an toàn, kiên cố khi xảy ra thiên tai.
Khơi thông nguồn lực quốc tế: Bước đi "đúng lúc, đúng người"
Để hiện thực hóa những giải pháp đột phá trên đòi hỏi địa phương có sự chuẩn bị kỹ lưỡng nguồn vốn và công nghệ. Đánh giá về tính chiến lược của sự kiện trong việc giải quyết rào cản này, TS. Ngô Anh Tuấn, Giám đốc Học viện Chiến lược, bồi dưỡng cán bộ xây dựng cho rằng: Hội thảo được tổ chức đúng lúc, đúng người, đúng kênh.
Sự hiện diện của hàng loạt định chế tài chính hàng đầu thế giới như ADB, GIZ, UN-Habitat và AFD tại Hội thảo chính là minh chứng rõ rệt nhất cho yếu tố “đúng người, đúng kênh”. TS. Ngô Anh Tuấn chỉ rõ ba vấn đề quyết định để Cao Bằng có thể “hấp thụ” được dòng vốn ngoại: (1) Phải chuẩn bị sẵn sàng nguồn lực đối ứng. (2) Đầu mối kỹ thuật phải được chỉ định cụ thể, trong đó cần làm rõ vai trò, trách nhiệm của từng người, từng khâu thực hiện; (3) Chứng minh năng lực hấp thụ và thực thi để đảm bảo hiệu quả dự án.
Phá vỡ điểm nghẽn thể chế và kiến nghị Chương trình Quốc gia
Bên cạnh rào cản về tài chính, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng Lê Hải Hòa chỉ ra sự chia cắt trong thể chế quản lý. Việc tích hợp các giải pháp hạ tầng xanh và hạ tầng xám hiện đang bị phân mảnh giữa nhiều sở, ngành khác nhau gây khó khăn trong việc giải quyết vấn đề.
Về đầu tư công, TS. Lê Hải Hòa chỉ ra một “vòng lặp” bất cập “thiệt hại - sửa chữa - thiệt hại”. Tỉnh kiến nghị các bộ, ngành Trung ương tháo gỡ quy định, cho phép linh hoạt sử dụng nguồn vốn khắc phục bão lũ để đầu tư xây dựng các “công trình thích ứng” lâu dài thay vì chỉ dùng để khắc phục sự cố tạm thời.
Tại Hội thảo, các đại biểu thống nhất chủ trương thiết lập chương trình cấp quốc gia về phát triển đô thị miền núi thích ứng với biến đổi khí hậu cực đoan. Với sự đồng hành của Bộ Xây dựng và các tổ chức quốc tế, Cao Bằng khẳng định sự sẵn sàng tiên phong thử nghiệm các mô hình quy hoạch mới, làm bài học thực tiễn quý báu cho toàn khu vực miền núi phía Bắc, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững, an toàn và vì hạnh phúc của nhân dân.
