Nhiên liệu sinh học - Giải pháp bảo đảm an ninh năng lượng, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế xanh
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam Phạm Mạnh Hùng cho biết, trong những năm gần đây, chuyển dịch năng lượng xanh đã trở thành xu thế tất yếu trên phạm vi toàn cầu. Các quốc gia đang nỗ lực xây dựng mô hình tăng trưởng mới theo hướng phát triển bền vững, giảm phát thải khí nhà kính và hướng tới nền kinh tế các-bon thấp. Trong tiến trình đó, nhiên liệu sinh học ngày càng được khẳng định là một giải pháp quan trọng nhằm thay thế một phần nhiên liệu hóa thạch, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng, bảo vệ môi trường và thúc đẩy phát triển kinh tế xanh. Đối với Việt Nam, phát triển nhiên liệu sinh học không chỉ là yêu cầu khách quan của quá trình chuyển đổi năng lượng mà còn là nhiệm vụ quan trọng nhằm thực hiện các cam kết quốc tế về ứng phó với biến đổi khí hậu, giảm phát thải khí nhà kính và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để phát triển các ngành công nghiệp mới, nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, thúc đẩy đổi mới công nghệ và tăng cường tính tự chủ của nền kinh tế.
Thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, định hướng lớn về phát triển năng lượng sạch, kinh tế tuần hoàn, tăng trưởng xanh và chuyển đổi năng lượng bền vững. Nghị quyết số 55-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia nhấn mạnh việc phát triển đồng bộ, hợp lý và đa dạng hoá các loại hình năng lượng; ưu tiên khai thác, sử dụng triệt để và hiệu quả các nguồn năng lượng tái tạo, năng lượng mới, năng lượng sạch…; sử dụng năng lượng tiết kiệm, hiệu quả, bảo vệ môi trường phải được xem là quốc sách quan trọng và trách nhiệm của toàn xã hội. Đặc biệt, trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai đồng thời nhiều cải cách chiến lược nhằm nâng hạng thị trường vốn, thúc đẩy phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, xây dựng Trung tâm Tài chính quốc tế Việt Nam, việc phát triển các ngành kinh tế xanh, trong đó có nhiên liệu sinh học đang trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm tạo động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế.
Cũng theo Phó Tổng Giám đốc Phạm Mạnh Hùng, năm 2026 được xem là thời điểm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong lộ trình phát triển nhiên liệu sinh học của Việt Nam. Đặc biệt, từ ngày 1/6/2026, toàn bộ hệ thống cửa hàng xăng dầu trên cả nước đã chính thức triển khai kinh doanh xăng sinh học E10 theo lộ trình được Bộ Công Thương ban hành. Đây không chỉ là dấu mốc quan trọng trong quá trình hiện thực hóa các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước về chuyển dịch năng lượng xanh, mà còn thể hiện quyết tâm mạnh mẽ của các cơ quan quản lý, doanh nghiệp cũng như toàn xã hội trong việc thúc đẩy tiêu dùng nhiên liệu thân thiện với môi trường. Việc triển khai đồng bộ xăng E10 trên phạm vi toàn quốc mở ra cơ hội lớn để giảm phát thải khí nhà kính trong lĩnh vực giao thông vận tải, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia và thúc đẩy phát triển các chuỗi giá trị kinh tế xanh. Tuy nhiên, đây cũng là giai đoạn đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, doanh nghiệp sản xuất, phân phối nhiên liệu, các nhà khoa học và người tiêu dùng nhằm bảo đảm nguồn cung ổn định, nâng cao chất lượng sản phẩm, hoàn thiện cơ chế chính sách và tăng cường truyền thông để tạo sự đồng thuận xã hội. Vì vậy, Diễn đàn phát triển nhiên liệu sinh học 2026 được tổ chức vào thời điểm này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đây không chỉ là dịp để đánh giá thực trạng triển khai nhiên liệu sinh học tại Việt Nam và kết quả bước đầu của việc đưa xăng E10 vào lưu thông trên toàn quốc, mà còn là diễn đàn để các cơ quan quản lý, doanh nghiệp, chuyên gia, nhà khoa học cùng trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm, đề xuất giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển thị trường nhiên liệu sinh học theo hướng hiện đại, hiệu quả, bền vững.
Cần quyết liệt hành động, chuyển đổi tư duy tiêu dùng, sinh hoạt gắn với sử dụng tiết kiệm năng lượng
Tại diễn đàn, các diễn giả tập trung phân tích những vấn đề trọng tâm về phát triển nhiên liệu sinh học tại Việt Nam, như: Định hướng phát triển nhiên liệu sinh học trong chiến lược chuyển dịch năng lượng quốc gia; kinh nghiệm quốc tế về phát triển xăng sinh học và bài học cho Việt Nam; cơ chế tài chính xanh và huy động nguồn lực đầu tư cho ngành nhiên liệu sinh học; phát triển vùng nguyên liệu ethanol bền vững; góc nhìn thực tiễn của doanh nghiệp vận tải đối với lộ trình chuyển đổi E10-nhiên liệu sinh học…
Theo ông Đào Duy Anh, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công, phát triển năng lượng tái tạo trong đó có nhiên liệu sinh học đang là xu hướng phát triển xanh và bền vững không chỉ riêng của Việt Nam mà của toàn nhân loại. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, nguồn cung nhiên liệu khoáng ngày càng cạn kiệt, luôn tiềm ẩn nguy cơ đứt gãy nguồn cung do các nguyên nhân xung đột địa chính trị và chiến tranh thì năng lượng tái tạo, nhiên liệu sinh học càng trở nên đặc biệt có ý nghĩa không chỉ bởi cho môi trường mà còn vì an ninh năng lượng của mỗi quốc gia.
Ngày nay, chuyển dịch năng lượng xanh, phát triển bền vững đã trở thành nhu cầu nội tại của quốc gia, là động lực phát triển và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh sản phẩm hàng hóa phải được sản xuất từ nguyên, nhiên liệu gắn với yếu tố bảo vệ môi trường, giảm phát thải đã trở thành bắt buộc khi đi vào một số quốc gia, vùng lãnh thổ. Đồng thời, phát triển năng lượng tái tạo dựa trên tiềm lực các nguồn nguyên liệu, điều kiện tự nhiên của quốc gia sẽ gia tăng khả năng tự chủ về năng lượng, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng cho quốc gia, đây là nền tảng, đồng thời là tiền đề quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội một cách chủ động và linh hoạt. Những yêu cầu đó đòi hỏi chúng ta phải hành động, hành động quyết liệt ngay từ bây giờ để phát triển các nguồn năng lượng xanh, sử dụng các loại nhiên liệu xanh hơn, sạch hơn, có khả năng tái tạo để phát triển bền vững, từng bước hình thành tư duy mọi hoạt động từ sản xuất đến tiêu dùng, sinh hoạt đều gắn với mục tiêu sử dụng tiết kiệm năng lượng, sử dụng các nguồn năng lượng, các loại nhiên liệu xanh, sạch vì một xã hội phát triển, người dân có thu nhập cao và được sống trong môi trường trong lành.
Phó Cục trưởng Đào Duy Anh nhấn mạnh, nhiên liệu sinh học có khả năng tái tạo, đáp ứng tiêu chí xanh hơn, sạch hơn, phát triển bền vững và nâng cao khả năng tự chủ, góp phần đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Sáng kiến của VOV tổ chức Diễn đàn “Nhiên liệu sinh học- Từ chủ trương của Đảng đến hành động quốc gia” rất đáng hoan nghênh khi đất nước chúng ta vừa chính thức chuyển đổi từ sử dụng xăng khoáng sang xăng sinh học E10 cho các phương tiện sử dụng động cơ xăng trên toàn quốc, đây chính là một hành động cụ thể về chuyển đổi xanh mà chúng ta đã và đang thực hiện.
Bài học từ Brazil - hình mẫu hàng đầu thế giới về phát triển ethanol sinh học
Chia sẻ những bài học thực tiễn từ quốc gia được xem là hình mẫu hàng đầu thế giới về phát triển ethanol sinh học, Ngài Marco Farani - Đại sứ Brazil tại Việt Nam cho rằng hành trình gần 50 năm xây dựng ngành nhiên liệu sinh học của Brazil cho thấy đây không chỉ là giải pháp giảm phát thải các-bon trong giao thông vận tải mà còn là động lực thúc đẩy phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập cho khu vực nông thôn và tăng cường tự chủ năng lượng quốc gia. Khác với nhiều quốc gia chỉ xem ethanol là nhiên liệu thay thế, Brazil đã xây dựng được một hệ sinh thái hoàn chỉnh, kết nối chặt chẽ từ sản xuất nguyên liệu nông nghiệp, chế biến công nghiệp, phân phối nhiên liệu đến công nghệ phương tiện và hệ thống chính sách quản lý. Nhờ đó, ethanol sinh học không chỉ góp phần giảm phát thải mà còn tạo động lực phát triển kinh tế và nâng cao giá trị gia tăng cho khu vực nông thôn.
Đại sứ Marco Farani nhấn mạnh, một trong những yếu tố quan trọng làm nên thành công của Brazil là sự ổn định và nhất quán trong chính sách. Từ năm 1975, quốc gia này đã triển khai Chương trình Proalcool nhằm thúc đẩy sản xuất và sử dụng ethanol trên quy mô lớn. Trong nhiều thập kỷ, các chính sách hỗ trợ được duy trì liên tục, tạo niềm tin cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và người tiêu dùng. Đây là bài học đặc biệt quan trọng đối với Việt Nam. Ngành nhiên liệu sinh học không thể phát triển bền vững nếu chỉ dựa trên các biện pháp ngắn hạn, mà cần một chiến lược dài hạn với các tiêu chuẩn kỹ thuật rõ ràng, cơ chế đầu tư ổn định và sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý.
Thành công của Brazil còn được thể hiện ở quy mô thị trường, với việc quy định pha trộn bắt buộc 27% ethanol vào xăng và đang hướng tới nâng tỷ lệ lên 30% - 32%. Đáng chú ý, kể từ khi các dòng xe sử dụng nhiên liệu linh hoạt (flex-fuel) xuất hiện vào năm 2003, ethanol đã trở thành nhiên liệu phổ biến trong đời sống hằng ngày. Hiện nay, khoảng 85% số xe hạng nhẹ tại Brazil, tương đương gần 34 triệu phương tiện, có thể sử dụng ethanol nguyên chất hoặc xăng pha ethanol. Kinh nghiệm này cho thấy, mục tiêu tăng tỷ lệ pha trộn nhiên liệu chỉ là một phần của bài toán. Điều quan trọng không kém là sự tương thích của phương tiện và tính thuận tiện đối với người sử dụng. Muốn phát triển thị trường nhiên liệu sinh học hiệu quả, chính sách về nhiên liệu cần được triển khai song song với chiến lược phát triển ngành công nghiệp ô tô và các phương tiện giao thông phù hợp.
Về môi trường, ethanol sinh học của Brazil được đánh giá có hiệu quả giảm phát thải rất cao. Ethanol sản xuất từ mía đường và ngô vụ hai có thể giúp giảm từ 70 - 82% lượng phát thải các-bon so với xăng truyền thống, thậm chí trong điều kiện tối ưu có thể đạt tới 90%. Kể từ năm 2003, việc sử dụng ethanol đã giúp Brazil tránh phát thải khoảng 600 triệu tấn CO₂. Đối với Việt Nam, đây là một lợi thế đáng chú ý khi lượng phát thải từ giao thông vận tải đang gia tăng nhanh cùng quá trình đô thị hóa. Trong khi việc thay thế hoàn toàn phương tiện chạy xăng bằng xe điện cần nhiều thời gian và nguồn lực, ethanol sinh học có thể trở thành giải pháp chuyển tiếp hiệu quả, giúp giảm phát thải ngay trong ngắn và trung hạn.
Không chỉ mang lại lợi ích về môi trường, ngành nhiên liệu sinh học còn tạo động lực phát triển kinh tế. Theo số liệu của Brazil, ngành này tạo ra số lượng việc làm cao gấp gần 6 lần so với ngành nhiên liệu hóa thạch trên cùng một đơn vị năng lượng. Điều đó mở ra cơ hội phát triển nông nghiệp, logistics, dịch vụ kỹ thuật, nghiên cứu và nhiều ngành công nghiệp phụ trợ khác. Do đó, việc Việt Nam đang triển khai lộ trình sử dụng xăng E10 và thúc đẩy điện khí hóa giao thông, kinh nghiệm của Brazil cho thấy hai hướng đi này hoàn toàn có thể bổ trợ cho nhau. Nhiên liệu sinh học không phải là đối thủ của xe điện mà là giải pháp đồng hành trong quá trình chuyển đổi năng lượng. Từ thực tiễn của Brazil, Việt Nam có thể rút ra nhiều bài học quan trọng như duy trì chính sách ổn định trong dài hạn, từng bước nâng tỷ lệ pha trộn nhiên liệu, xây dựng hệ thống tiêu chuẩn phát triển bền vững, gắn nhiên liệu sinh học với mục tiêu phát triển nông thôn và thúc đẩy hợp tác giữa Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và người nông dân.
