Banner trang chủ
Thứ Tư, ngày 10/08/2022

Hiện trạng năng lượng gió biển thế giới và đề xuất phát triển năng lượng gió biển Việt Nam hướng tới mục tiêu giảm thiểu tác động biến đổi khí hậu

07/07/2017

     TÓM TẮT

     Bài báo giới thiệu hiện trạng khai thác tài nguyên năng lượng gió trên thế giới nói chung và gió trên biển (offshore wind) nói riêng. Trong bài cũng giới thiệu cách tính toán mật độ năng lượng gió trên các tầng cao, phương thức phân vùng tài nguyên năng lượng gió biển Việt Nam và đề xuất giải pháp quản lý và phát triển năng lượng gió trên biển, ứng phó với biến đỏi khí hậu... Vùng biển Việt Nam có tiềm năng tài nguyên năng lượng gió biển rất lớn, với vùng biển có độ sâu 30 m nước, diện tích 111 nghìn km2, với công suất là 64.000 GW; từ 30 - 60 m nước, có diện tích là 142 nghìn km2, với công suất tiềm năng đạt 106.000 GW. Vùng có tiềm năng nhất là vùng ven bờ Bình Thuận, Cà Mau với mật độ đạt gần 1000 w/m2 đạt cao nhất Việt Nam và ngang tầm thế giới. Hiện nay, Việt Nam đã triển khai trang trại gió tại Bạc Liêu, Cà Mau công suất tổng là 1GW.

     Từ khóa: Năng lượng tái tạo, năng lượng gió, gió trên biển, giảm thiểu khí nhà kính, biến đổi khí hậu.

STATUS OF THE WORLD’S OFFSHORE WIND ENERGY AND RECOMMENDATIONS FOR THE OFFSHORE WIND ENERGY DEVELOPMENT IN VIET NAM TOWARDS MITIGATING CLIMATE CHANGE IMPACTS

Dư Văn Toán, Nghiêm Thanh Hải

Vietnam Institute of Seas and Islands

    Abstract

    This paper presents the status of wind energy resources exploitation in the world in general and of offshore wind in particular. The paper also introduces wind power density at high layers, methods for zoning of offshore wind energy resources in Viet Nam and proposes solutions for management and development of offshore wind energy responding to climate change. Potential wind energy resources in the Vietnam’s sea are substantial, for 0-30 meter deep seas the area is 111 000 km2 with a water capacity of 64.000 GW, for 30-60 m deep water, the area is 142 000 km2 with a potential capacity of 106.000 GW. The most potential regions are coastal areas in Binh Thuan, Ca Mau with the density can reach nearly 1,000 w/m2 which is the highest level in Viet Nam and equal to the world’s. Currently, Viet Nam has developed the wind power plants in Bac Lieu, Ca Mau with the total productivity of 1GW.

     Key word: Renewable energy, wind energy, offshore wind, greenhouse gas reduction, climate change.

     1. Mở đầu

     Hiện nay, than đá, dầu mỏ, khí đốt còn vài thập niên nữa sẽ cạn kiệt, loài người sẽ lâm vào nguy cơ khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng, nên nhiều nước phát triển tài nguyên năng lượng gió. Hiện nay giá của điện khai thác từ năng lượng gió đã xấp xỉ với giá điện từ các nguồn nhiên liệu hóa thạch truyền thống. Tài nguyên năng lượng gió là nguồn năng lượng mới và phát triển mạnh nhất trên thế giới trong thời đại ngày nay. Năng lượng gió trên biển được chuyển đổi thành điện năng nhờ các tuốc bin gió và được chế tạo với tuổi thọ cao hơn phù hợp với điều kiện khắc nghiệt trên biển. Các tuốc bin này nói chung có kích thước to hơn cùng loại trên đất liền và có công suất rất lớn từ 1 W - 7 W. Các nước có sự gia tăng rất mạnh công suất các tuốc bin gió là Trung Quốc, Ấn Độ, Đan Mạch, Đức, Hà Lan, Na Uy, Thụy Điển, Anh và Mỹ.

     Tài nguyên năng lượng gió được tính dựa theo số liệu trung bình 10 năm liên tục. Bản đồ mật độ gió và mật độ năng lượng gió trung bình nhiều năm đã được nhiều quốc gia xây dựng để làm tiền đề cho việc quy hoạch khai thác, sử dụng tài nguyên mới này. Hiện nay, tổng số các dự án điện gió, với tốc độ gió đạt hơn 6m/s có khoảng 1.500 dự án [8] từ độ sâu 0m - 100 m nước tại các vùng biển trên thế giới, có tổng công suất lên đến 3000 GW. Khu vực biển Việt Nam cũng được đánh giá là nơi có tiềm năng phát triển năng lượng gió biển.

       2. Hiện trạng phát triển năng lượng điện gió biển trên thế giới

     Theo báo cáo thống kê [11] của Hiệp hội năng lượng tái tạo toàn cầu (IREN), năm 2016, tỷ trọng công suất điện gió mới nhất toàn cầu hiện chiếm 9% trong tổng các nguồn điện hiện có. Tại các quốc gia thì tỷ trọng năng lượng gió đứng đầu là Trung Quốc (chiếm 34%), Mỹ (17%), Đức (10%), sau đó đến Ấn Độ (6%), Tây Ban Nha (5%), Vương quốc Anh, Canada (3%), còn Pháp, Italia, Brazil (2%), Thụy điển, Đan Mạch, Thổ Nhĩ kỳ, Ba Lan (1%) (Hình 1).

 

Hình 1. Tỷ trọng Công suất điện gió toàn cầu tính đến hết năm 2015 [11]

 

     Các dự án điện gió biển ngoài khơi đầu tiên được lắp đặt ngoài khơi bờ biển của Đan Mạch vào năm 1991. Kể từ đó, quy mô thương mại các trang trại gió ngoài khơi đã được hoạt động trong vùng nước nông trên toàn thế giới, chủ yếu là châu Âu. Gần đây sự tiến bộ về công nghệ và giá thành đầu tư giảm đã tạo ra sự phát triển mạnh mẽ thị trường điện gió biển toàn cầu, làm cho tài nguyên năng lượng gió biển trở nên quý giá hơn rất nhiều, đặc biệt từ năm 2013 trở lại đây khi nguồn lực toàn cầu dành ưu tiên cho khai thác tài nguyên năng lượng gió biển nhiều quốc gia, với độ sâu từ 0 m nước đến hàng trăm m nước biển [8].

    Hiệp hội năng lượng gió châu Âu (EWEA),  [9] đã thống kê năng lượng gió biển toàn cầu (Hình 2), 6 tháng đầu năm 2016 đạt hơn 12,7 GW, năm 2015 (12,1 GW), năm 2014 (8,7 GW), năm 2013 (7,45 GW). 

 

Hình 2. Công suất điện gió biển lắp đặt hàng năm 2013-2016 [9]

 

Hình 3. Hiện trạng phân bố các trang trại gió biển toàn cầu [9]

 

     Hình 3 cho thấy, các trang trại gió tập trung mạnh tại các nước Tây Âu, kế đến là khu vực biển Đông và châu Mỹ. Tại Biển Đông có khu vực phái bắc xung quanh eo Đài Loan có dự án đã triển khai và nhiều dự án đang được triển khai. Phía Nam biển Đông có dự án điện gió biển của Việt Nam. Với tiềm năng tài nguyên năng lượng gió biển, Việt Nam có thể sớm trở thành quốc gia điện gió biển. Theo số liệu thiết kế trang trại gió lớn [9] của gần 1.500 trang trại gió đã và đang xây dựng thì tốc độ gió trung bình năm 10 năm liên tục tầng 100 m cho thấy, khoảng tốc độ gió từ 7 m/s - 12,5 m/s có tính hữu ích và thương mại cao. Sự phát triển tài nguyên năng lượng gió cũng phụ thuộc vào chính sách giá mua điện, đấu nối lưới điện quốc gia, và đặc biệt chính sách thuê mặt biển, chính sách thuế các bon của quốc gia.

 

Hình 4. Hiện trạng tỷ trọng Công suất điện gió biển toàn cầu [9]

 

     Theo Hình 4, hiện nay Anh đứng thứ nhất về điện gió biển và chiếm 40% toàn cầu, tiếp theo là Đức (27%), Đan Mạch (10,5%), Trung Quốc (8,4%), Bỉ (6%).

 

Hình 5. Dự báo tăng trưởng điện gió trên biển và đất liền 2030 [9]

 

     Theo dự tính (Hình 5) của các chuyên gia điện gió thì tới năm 2030 điện gió biển sẽ liên tục gia tăng mạnh cùng với gió trên đất liền, có thể đạt tới hơn 100 GW và có xu hướng tăng mạnh.

     Theo EWEA, thêm 3 GW công suất điện gió ngoài khơi đã được đưa trực tiếp biến đổi thành điện năng trong năm 2015, nâng tổng công suất gió ngoài khơi của châu Âu được sử dụng trực tiếp làm điện năng là hơn 11 GW. 

 

   

Hình  6. Phân bố các trang trại gió một khu vực biển Yorkshire, UK, với công suất 1,8 GW và xa bờ đến 89 km [9]

 

     Theo EWEA, châu Âu sẽ lắp đặt xong 20 GW công suất điện gió ngoài khơi vào năm 2020. Tương tự tại châu Mỹ, châu Á đang phát triển mạnh điện gió biển, sự phát triển mạnh mẽ điện gió trên biển toàn cầu (Hình 6) cho thấy, thời kỳ phát triển bùng nổ điện gió trên biển bắt đầu từ 2015 và 2016 và đạt đỉnh cao vào năm 2030, với tổng công suất lên tới 60 GW.

     Các dự án điện gió trên biển Việt Nam cũng thuộc các trang trại gió lớn được xếp hạng, với tổng 2 đại dự án (nhiều pha) là 1000 MW, thời gian hoàn thành dự kiến 2020; Trang trại Bạc Liêu; Khai Long (Cà Mau) dự kiến thời gian hàn thành vào năm 2025. Theo thống kê, các dự án trang trại gió công suất hơn 1,2 - 3,5 GW đang được thiết kế tương đối nhiều tại Hà Lan, Thụy Điển, Hàn Quốc, Anh.

     Về xu hướng giá cả điện gió biển

     Theo số liệu của các nhà khoa học Đức [8] (Hình 7) cho thấy, giá điện gió biển còn khá cao từ 0,12 - 18 cent. Nghiên cứu đánh giá của các nhà khoa học Mỹ [8]  cho thấy, tiềm năng 2030 giá điện gió biển xuống còn 7 cent với tốc độ gió trung bình năm lớn hơn 7m/s, cho thấy cơ hội sản xuất gió điện tại các trang trại điện gió biển rất khả quan.

 

Hình 7. Giá thành (Euro) đầu tư điện trên 1kWh các dạng tài nguyên khác nhau [8]

 

     3. Đánh giá tiềm năng năng lượng gió biển Việt Nam 

     Năng lượng tức thời của luồng gió có vận tốc V trên diện tích S được đặt thẳng góc với luồng gió chính là động năng của khối không khí và được tính bằng công thức sau:                                  

                 (1)

     Trong đó:

     E: năng lượng tức thời của khối không khí trên diện tích S, (đơn vị: J/m2/s)

     V: vận tốc của luồng gió (đơn vị: m/s)

     m: khối lượng các phân tử không khí qua diện tích S trong 1 đơn vị thời gian, (đơn vị: kg/m2/s).

     Mật độ không khí ρ tăng hoặc giảm làm cho mật độ năng lượng gió E thay đổi theo với tỷ lệ tương ứng. Tuy nhiên, tại cùng một điểm mức biến thiên của ρ nhỏ hơn nhiều mức biến thiên của V3. Để đơn giản trong việc tính toán, với độ chính xác cho phép có thể coi ρ là một hằng số và lấy giá trị bằng 1,2 kg/m3. Do đó biểu thức (3.7) có thể viết thành:

 (2)

     Công thức tính mật độ năng lượng gió trung bình như sau:                       

 (3)

     Theo phân bố tốc độ gió trung bình/ năm ở biển Đông, có 2 khu vực có tốc độ gió rất mạnh, khu vực Đông Bắc rộng lớn gồm cả eo Đài Loan và khu vực phía Tây, giáp ranh với Nam bộ của Việt Nam có tốc độ gió đạt tới 10 - 11 m/s,  đây cũng chính là những vùng có tiềm năng công suất điện gió biển lớn. Tại vùng biển Việt Nam có khu vực từ Bình Thuận đến Cà Mau, khoảng cách từ bờ ra đến 300 km là nơi có tốc độ gió đạt từ 7 - 11 m/s, cũng là nơi tiềm năng công suất năng lượng gió lớn nhất trên thế giới. Khu vực ven bờ vịnh Bắc bộ phía Bắc từ Quảng Ninh đến Quảng Trị có tốc độ gió chủ yếu thấp hơn 6 m/s.

 

Hình 8. Bản đồ phân bố gió trung bình 10 năm tầng 100 m ở Biển Đông từ 2000-2009 [8])

 

Hình 9. Bản đồ tiềm năng năng lượng gió trên Biển Đông và biển ven bờ Việt Nam, độ cao 100m [4}

 

     Trên bản đồ phân bố tiềm năng gió trung bình ở độ cao 80m [4] cho thấy, trên Biển Đông, vùng kéo dài dọc theo hướng Đông Bắc - Tây Nam từ eo biển Đài Loan tới vùng biển khu vực Đông Nam bộ nước ta có tiềm năng năng lượng khá cao đạt 600 - 800 W/m2/năm (MW/km2/năm). Trong đó khu vực ven biển cực Nam Trung bộ có mật độ năng lượng 400 - 700W/m2. Ngoài ra, khu vực vịnh Bắc bộ cũng hình thành một trung tâm có mật độ năng lượng đạt 400 - 500 W/m2.

     4. Phân vùng tài nguyên năng lượng gió biển ven bờ

     4.1. Phương pháp phân vùng điện gió biển của Mỹ

 

Hình 10. Tiêu chí phân chia khu vực điện gió theo trụ cột trên các khu vực biển [8]

 

     Trong các quốc gia đã phát triển tài nguyên năng lượng gió biển thì phương pháp phân vùng của Mỹ là rõ nhất. Nhằm quản lý, quy hoạch năng lượng biển, Mỹ có Cục quản lý năng lượng biển (BOEM - Bureau of Ocean Energy Management), trong đó có năng lượng gió biển. Mỹ, năm 2011 đã phê duyệt Chiến lược quốc gia về gió biển [6]. Bộ nội vụ (DOI) Mỹ đã thiết lập dự án điện gió được xây dựng ngoài khơi. Tuốc bin và trụ, móng cột gió biển mới đang được phát triển để các dự án điện gió có thể được xây dựng ở các vùng nước biển sâu và xa bờ. Áp dụng phương pháp phân loại khu vực điện gió biển của Mỹ sẽ phân loại làm 3 đới khu vực theo độ sâu (Hình 10) : 1, 0 - 30 m; 2,30 - 60 m; 3 >60 m   

     4.2. Phân vùng gió biển Việt Nam

     Theo độ sâu, địa hình và tốc độ gió trung bình năm (3 mức cao, vừa, thấp) dựa theo chuỗi 10 năm (đo đạc gió vệ tinh NOAA) khu vực biển ven bờ Việt Nam được chia thành 5 khu vực như sau (theo đường bờ):

     Quảng Ninh - Quảng Trị (biển thoải, nông, mật độ năng lượng gió vừa)

     Quảng Bình - Quảng Ngãi (biển thoải, hẹp, mật độ năng lượng gió thấp)

     Bình Định - Ninh Thuận (biển nông hẹp, mật độ  năng lượng gió thấp)

     Bình Thuận - Mũi Cà Mau (biển thoải, nông, mật độ năng lượng gió cao)

     Mũi Cà Mau - Kiên Giang (biển nông, mật độ năng lượng gió vừa)

     Vùng ven biển nước ta, đặc biệt vùng phía Nam có diện tích rộng khoảng 112.000 km2, khu vực có độ sâu từ 30 m đến 60 m có diện tích rộng khoảng 142.000 km2 có tiềm năng phát triển tốt điện gió biển rất tốt. Đặc biệt khu vực biển có độ sâu 0 - 30 m từ Bình Thuận đến Cà Mau rộng khoảng 44.000 km2,  vì theo số liệu gió Phú Quý, Côn Đảo thì vùng này đạt tốc độ gió trung bình ở độ cáo 100 m đạt hơn 5-8m/s.  Hiện nay, trang trại gió biển đầu tiên với công suất gần 100 MW đã hoạt động và đang nghiên cứu triển khai các giai đoạn tới năm 2025  lên tới 1.000 MW tức gấp 10 lần.

 

Bảng 1. Công suất tiềm năng tài nguyên năng lượng gió biển khu vực độ sâu 0-30 m

Khu vực

Diện tích (km2)

Mật độ năng lượng gió MW/Km2

Công suất tiềm năng (GW)

Vịnh Bắc bộ

30.770

400

12.308

Quảng Bình - Quảng Ngãi

4.660

500

2.330

Bình Định - Ninh Thuận

2.483

500

1.242

Bình Thuận - Mũi Cà Mau

43.770

850

37.205

Mũi Cà Mau - Kiên Giang

29.390

400

11.756

Tổng

111.073

 

64.841

 

Bảng 2. Công suất tiềm năng tài nguyên năng lượng gió biển khu vực độ sâu 30-60 m

Khu vực

Diện tích (km2)

Mật độ NLG MW/Km2

Công suất tiềm năng (GW)

Vịnh Bắc bộ

29.240

550

16.082

Quảng Bình - Quảng Ngãi

7.100

500

3.550

Bình Định - Ninh Thuận

2.111

500

1.056

Bình Thuận - Mũi Cà Mau

67.980

1000

67.980

Mũi Cà Mau - Kiên Giang

35.980

500

17.990

Tổng

142.411

 

106.658

 

     Tổng công suất tiềm năng tầng 100 m toàn thể 5 khu vực biển Việt Nam với độ sâu 0 - 30 m đạt 64.841 GW, khu vực 30 - 60 m là 106.658 GW. Tổng diện tích biển Việt Nam có độ sâu từ 0 - 60 m là (111.072+142 411=253.483 km2) và công suất là 151.509 GW. Đặc biệt, khu vực Bình Thuận - Cà Mau (0m - 30m, 30m -  60 m) tầng 100m có công suất lần lượt là 26.262 GW và 67.980 GW (tổng bằng 94.242 GW) là vùng có tiềm năng gió cao nhất, và thực tế các tuốc bin gió tại đảo Phú Quý và Bạc Liêu đã hoạt động tốt và mang lại hiệu quả kinh tế cao.

 

Hình 11. Bản đồ phân vùng tiềm năng năng lượng gió trên Biển Đông và biển ven bờ Việt Nam (các đường đẳng sâu 30m (đường chấm) và 60 m (đường liền))

 

     5. Kết Luận

     Việt Nam có tiềm năng năng lượng gió trên biển ở tầng cao 100 m đạt mức rất cao so với thế giới. Tổng công suất tiềm năng tầng 100 m toàn thể 5 khu vực biển Việt Nam với độ sâu 0-30 m đạt 64.841 GW, khu vực 30 - 60 m là 106.658 GW. Tổng diện tích biển VN từ 0 đến 60 m là (111072+142411=253.483) km2 và công suất là 151.509 GW. Đặc biệt, khu vực Bình Thuận – Cà Mau (0m - 30m, 30m - 60 m) tầng 100m có công suất lần lượt là 26.262 GW và 67.980 GW (tổng bằng 94.242 GW) là vùng có tiềm năng gió cao nhất và hầu như không có bão biển.

     Các trang trại tuabin gió tại đảo Phú Quý và Bạc Liêu đã hoạt động tốt và mang lại hiệu quả kinh tế cao, cơ hội thu hồi vốn khoảng hơn 10 năm, so với tuổi thọ tuốc bin 20 năm. Trang trại gió biển Khai Long, Cà Mau đang bắt đầu xây dựng từ tháng 1/2016, với công suất giai đoạn 1 là 100 MW.

     Trang trại gió biển đóng góp ngân sách cho các địa phương nguồn thu ổn định, mới và rất lớn, như tỉnh Bạc Liêu hiện được tới 76 tỷ đồng năm, khi hoàn thành trang trại gió 400 MW thì số tiền sẽ lên tới gần 300 tỷ đồng 1 năm. Tỉnh Cà Mau với 300 MW cũng sẽ thu được hơn 200 tỷ đồng 1 năm.

     Cần sớm xây dựng Chiến lược chính sách phát triển điện gió biển Việt Nam. Các công trình năng lượng gió trên biển Việt Nam nếu được sủ dụng đồng thời các phương án giải pháp kết hợp với các nguồn khác như mặt trời, sóng biển, năng lượng sinh khối, nuôi trồng thủy sản, bảo tồn thủy sinh sẽ mang lại hiệu quả kinh tế hơn, giúp ngăn ngừa xói sạt lở bờ biển và là những điểm tham quan, du lịch học tập tuyệt vời, là mắt thần quan sát biển giúp tăng cường bảo vệ an ninh chủ quyền trên biển.

     Tài liệu tham khảo

.     Kịch bản phát triển năng lượng tái tạo trên thế giới và Việt Nam. HNKH QT “Phát triển Năng lượng bền vững”, Viện KHCNVN.

.     Trần Thị Bé, 2013. Đánh giá tiềm năng năng lượng gió vùng biển ven bờ Việt Nam : Luận văn ThS. Khoa học môi trường và BVMT, ĐHQG Hà Nội, 78 tr.

.     Vietnam Offshore wind farm, 2016. Global Offshore wind farm database. http://www.4coffshore.com/offshorewind/

.     Offshore Wind Energy 2016 Market Report. Planeta OS, 44 pp.

.     IRENA, 2016.  Renewable Capacity Statistics 2016.

.     Susan Kraemer, 14/9/2016. How DONG Energy Bid Offshore Wind at Just 8 Cents.

      .     http://www.renewableenergyworld.com/articles/2016/09/how-dong-energy-bid-offshore-wind-at-just-8-cents.html

 

 

Dư Văn Toán

Nghiêm Thanh Hải

1Viện Nghiên cứu biển và hải đảo

(Tạp chí Môi trường số chuyên đề I năm 2017)

 
 
Ý kiến của bạn