Hội thảo diễn ra dưới sự chủ trì của Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Công Thành; Phó Chủ nhiệm Ủy ban KH,CN&MT của Quốc hội Tạ Đình Thi; Phó Chủ tịch VCCI Nguyễn Quang Vinh; cùng với sự tham dự của đại diện các cơ quan ban ngành, Ủy ban nhân dân các tỉnh, thành phố khu vực miền Bắc; các chuyên gia, nhà khoa học và đại diện các doanh nghiệp.
Phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường phải là trung tâm
Phát biểu khai mạc Hội thảo, Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Công Thành cho biết, Việt Nam đang đứng trước một giai đoạn phát triển mang tính bước ngoặt. Những xu hướng toàn cầu như chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường các-bon đang tái định hình lại luật chơi thương mại quốc tế. Đây vừa là cơ hội vươn lên, vừa là thách thức rất lớn đối với Việt Nam. Thực tiễn đã cho thấy một bài học sâu sắc: Mọi sự phát triển bỏ qua yếu tố môi trường đều phải trả một cái giá đắt đỏ hơn gấp nhiều lần lợi ích kinh tế thu được.
Thứ trưởng Bộ NN&MT Lê Công Thành cũng nhấn mạnh, Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã đặt ra mục tiêu phát triển mạnh mẽ với khát vọng tăng trưởng hai con số, nhưng đi kèm với đó là yêu cầu kiên quyết: “Phát triển kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường phải là trung tâm”. Chúng ta phải cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ điểm nghẽn thể chế cho doanh nghiệp, nhưng tuyệt đối không được buông lỏng quản lý môi trường. Tinh thần phân cấp, phân quyền “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm” đang được đẩy mạnh hơn bao giờ hết. Chính vì những đòi hỏi cấp bách đó, việc sửa đổi Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 là một yêu cầu tất yếu.
Dự thảo Luật lần này được xây dựng trên một tư duy lập pháp mới: Luật chỉ quy định khung và nguyên tắc để bảo đảm tính linh hoạt, các vấn đề kỹ thuật sẽ giao cho Chính phủ và các cấp có thẩm quyền quy định. Dự thảo Luật sẽ tập trung vào 5 định hướng chiến lược: Cải cách thực chất thủ tục hành chính và đẩy mạnh phân cấp; đổi mới tư duy về chất thải; tiên phong chuyển đổi số; chuyển từ “bị động khắc phục” sang “chủ động phòng ngừa”; vận hành hiệu quả các công cụ kinh tế.
Theo đó, Dự thảo cắt giảm đáng kể đối tượng phải đánh giá tác động môi trường và giấy phép môi trường, chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm”, tăng quyền chủ động cho doanh nghiệp và phân quyền tới địa phương. Song song, Dự thảo Luật bổ sung các quy định về quản lý chất thải theo hướng coi chất thải là nguồn tài nguyên, thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất; đẩy mạnh chuyển đổi số với hệ thống quản lý dữ liệu môi trường theo thời gian thực. Về quản lý chất lượng môi trường, Dự thảo tăng trách nhiệm của chính quyền địa phương, hoàn thiện cơ chế bảo vệ nước, không khí, đất và chuyển sang cách tiếp cận dự báo – phòng ngừa ô nhiễm. Ngoài ra, Dự thảo Luật cập nhật các chính sách ứng phó biến đổi khí hậu, phát triển thị trường các-bon, khuyến khích công nghiệp môi trường và tích hợp báo cáo quản lý, qua đó hướng tới mục tiêu phát triển kinh tế xanh, bền vững.
Hoàn thiện Dự thảo Luật trên tinh thần cầu thị
Tại Hội thảo, các đại biểu trao đổi, thảo luận và đi đến thống nhất với quan điểm Dự thảo Luật cần tiếp tục cải cách mạnh mẽ thủ tục hành chính, đặc biệt trong đánh giá tác động môi trường và cấp giấy phép môi trường, theo hướng đơn giản nhưng vẫn bảo đảm kiểm soát chặt chẽ các dự án có nguy cơ gây ô nhiễm cao. Đồng thời, quản lý môi trường phải được số hóa, vận hành trên nền tảng dữ liệu liên thông, qua đó cho phép cơ quan quản lý dự báo sớm, phòng ngừa và xử lý ô nhiễm một cách chủ động thay vì bị động như trước.
Bên cạnh đó, các đại biểu cũng cho rằng cần đổi mới cách tiếp cận đối với chất thải, coi đây là nguồn tài nguyên để thúc đẩy tái chế, tái sử dụng và phát triển kinh tế tuần hoàn; việc phân loại rác giao cho địa phương thực hiện nhưng phải có lộ trình rõ ràng. Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, hỗ trợ tiếp cận công nghệ và chuyển đổi xanh, song không thay thế trách nhiệm của doanh nghiệp và cá nhân trong việc tuân thủ các tiêu chuẩn môi trường. Chính sách môi trường vì vậy cần chuyển từ tư duy “ứng phó” sang “chủ động và kiến tạo”, gắn bảo vệ môi trường với phát triển kinh tế - xã hội.
Tuy nhiên, để các quy định đi vào thực tiễn, vấn đề then chốt là năng lực tổ chức thực thi, đặc biệt ở cấp địa phương trong bối cảnh phân cấp mạnh và tinh gọn bộ máy. Việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm phải dựa trên quản trị số, giám sát thông minh và cơ chế kiểm soát hiệu quả. Thách thức đặt ra là vừa đảm bảo mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao, vừa kiên định nguyên tắc không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế, qua đó xây dựng một đạo luật có tính khả thi, đủ mạnh và trở thành nền tảng cho phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
Kết thúc Hội thảo, Ban soạn thảo đã ghi nhận nhiều ý kiến sâu sắc, tâm huyết từ các chuyên gia, nhà khoa học, cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp. Các góp ý tập trung vào việc hoàn thiện cơ chế chính sách theo hướng vừa cải cách mạnh mẽ, vừa bảo đảm tính khả thi và hiệu quả thực thi. Đại diện cơ quan soạn thảo khẳng định sẽ nghiêm túc tiếp thu, rà soát và hoàn thiện Dự thảo Luật trên tinh thần cầu thị, hướng tới xây dựng một hành lang pháp lý đủ mạnh, góp phần hài hòa giữa mục tiêu tăng trưởng kinh tế và bảo vệ môi trường, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững trong giai đoạn mới.
