Thiết lập cơ sở pháp lý cho công tác bảo tồn loài nguy cấp
Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng được thành lập theo Quyết định số 3343/QĐ-UBND ngày 10/9/2026 của Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình, với tổng diện tích quy hoạch 3.182 ha, thuộc địa bàn các phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy.
Khu vực bảo tồn bao gồm hệ thống núi đá vôi có giá trị sinh thái đặc biệt, là sinh cảnh tự nhiên quan trọng của Voọc mông trắng (Trachypithecus delacouri). Việc xác lập khu bảo tồn với ranh giới, diện tích và mô hình quản lý cụ thể tạo cơ sở pháp lý quan trọng để tổ chức quản lý, bảo vệ rừng, duy trì sinh cảnh và triển khai các chương trình bảo tồn loài một cách đồng bộ, lâu dài.
Theo các tài liệu bảo tồn, Voọc mông trắng là loài linh trưởng đặc hữu của Việt Nam, được phát hiện lần đầu vào năm 1930. Loài này hiện được xếp hạng Cực kỳ nguy cấp trong Sách đỏ Việt Nam và Danh lục Đỏ của Liên minh Bảo tồn thiên nhiên quốc tế (IUCN), đồng thời nằm trong nhóm 25 loài linh trưởng có nguy cơ tuyệt chủng cao nhất thế giới.
Quần thể Voọc mông trắng đang chịu sức ép lớn từ sự suy giảm và phân mảnh sinh cảnh. Trong những năm 1990, loài này được ghi nhận có khoảng 16 quần thể biệt lập với tổng số khoảng 300 cá thể. Đến nay, số quần thể còn tồn tại trong tự nhiên được ước tính chỉ còn 5, với tổng số khoảng 500 cá thể.
Đáng chú ý, Ninh Bình hiện là địa bàn sinh sống của hơn 90% số cá thể Voọc mông trắng còn lại ngoài tự nhiên trên thế giới. Điều này cho thấy vai trò đặc biệt quan trọng của địa phương trong bảo tồn loài linh trưởng đặc hữu này, đồng thời đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo vệ sinh cảnh, kiểm soát các tác động tiêu cực và duy trì tính kết nối của hệ sinh thái rừng núi đá vôi.
Bảo tồn hệ sinh thái gắn với phát triển bền vững
Việc thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng không chỉ hướng tới bảo vệ một loài động vật nguy cấp mà còn góp phần bảo tồn tổng thể hệ sinh thái rừng núi đá vôi, nơi lưu giữ nhiều loài động, thực vật đặc hữu, quý, hiếm và có giá trị khoa học cao.
Theo mục tiêu được xác định, Khu bảo tồn sẽ tập trung bảo tồn, phục hồi và phát triển hệ sinh thái rừng núi đá vôi; bảo vệ quần thể Voọc mông trắng cùng các loài động, thực vật nguy cấp, quý, hiếm; duy trì chức năng sinh thái và góp phần nâng cao chất lượng môi trường tự nhiên khu vực.
Phát biểu tại buổi Lễ, ông Trần Anh Dũng, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Ninh Bình nhấn mạnh, Khu bảo tồn được thành lập tạo cơ sở pháp lý để quản lý, bảo vệ rừng và sinh cảnh một cách thống nhất, lâu dài; bảo vệ quần thể Voọc mông trắng cùng nhiều loài động, thực vật quý hiếm; mở ra điều kiện thuận lợi cho nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường, phục hồi hệ sinh thái và phát triển du lịch sinh thái bền vững. Đây cũng là một bước cụ thể để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Ninh Bình trở thành đô thị xanh gắn với di sản mà Nghị quyết Đại hội đã đề ra.
Để Khu bảo tồn sớm đi vào hoạt động ổn định, thực chất và hiệu quả, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh đề nghị, Sở Nông nghiệp và Môi trường chỉ đạo Ban Quản lý rừng phòng hộ, đặc dụng Ninh Bình - đơn vị được giao trực tiếp quản lý Khu bảo tồn bắt tay ngay vào việc: Bố trí lực lượng tuần tra, bảo vệ thường xuyên tại những nơi Voọc sinh sống, kiên quyết không để xảy ra săn bắt, cháy rừng, xâm hại sinh cảnh; sớm kiện toàn bộ máy, ban hành quy chế quản lý và triển khai các chương trình bảo vệ, phục hồi rừng giám sát quần thể Voọc theo phương án đã được phê duyệt; đưa khoa học, công nghệ vào quản lý để nắm chắc từng đàn Voọc, từng diễn biến của rừng.
UBND các phường Lý Thường Kiệt, Tam Chúc và Nguyễn Úy được đề nghị tăng cường phối hợp với lực lượng kiểm lâm và Ban Quản lý Khu bảo tồn trong công tác tuần tra, bảo vệ rừng, phát hiện và xử lý vi phạm; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng, khuyến khích người dân tham gia bảo tồn và phát triển các mô hình sinh kế bền vững gắn với bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.
Hướng tới nâng tầm giá trị đa dạng sinh học của khu vực
Một trong những định hướng có ý nghĩa lâu dài của việc thành lập khu bảo tồn là tạo tiền đề để tỉnh Ninh Bình phối hợp với các bộ, ngành Trung ương nghiên cứu, xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO xem xét công nhận khu vực vào Danh mục Di sản thế giới.
Việc xác lập ranh giới, diện tích, cơ sở pháp lý và mô hình quản lý chuyên trách là những yếu tố quan trọng nhằm tăng cường hiệu quả bảo vệ khu vực có giá trị đa dạng sinh học đặc biệt. Tuy nhiên, để đáp ứng các yêu cầu của Công ước về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới, cần tiếp tục hoàn thiện các nghiên cứu khoa học, làm rõ giá trị nổi bật toàn cầu, tính toàn vẹn sinh thái, cũng như năng lực và hiệu quả của hệ thống quản lý, bảo vệ khu bảo tồn.
Trong bối cảnh đa dạng sinh học toàn cầu đang suy giảm, việc thành lập Khu bảo tồn loài - sinh cảnh Voọc mông trắng Kim Bảng thể hiện nỗ lực của tỉnh Ninh Bình trong thực hiện các mục tiêu bảo tồn thiên nhiên, bảo vệ các loài nguy cấp và sử dụng bền vững tài nguyên sinh học.
Đây không chỉ là giải pháp bảo vệ một loài linh trưởng đặc hữu trước nguy cơ tuyệt chủng mà còn là bước đi quan trọng trong bảo tồn hệ sinh thái núi đá vôi, phát huy giá trị di sản thiên nhiên và thúc đẩy mô hình phát triển hài hòa giữa bảo tồn đa dạng sinh học với phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
