Tham dự Diễn đàn có đại diện các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; lãnh đạo UBND tỉnh Điện Biên; đại diện các Sở, ban, ngành của tỉnh; nguyên lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Môi trường; lãnh đạo Hội Làm vườn Việt Nam; các viện nghiên cứu, trường đại học; các chuyên gia, nhà khoa học; đại diện các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản; cùng đông đảo cơ quan thông tấn, báo chí Trung ương và địa phương.
Là tỉnh miền núi biên giới nằm ở cực Tây của Tổ quốc, Điện Biên có nhiều tiềm năng, lợi thế về đất đai, thổ nhưỡng, khí hậu, tài nguyên sinh thái và bản sắc văn hóa để phát triển nông nghiệp hàng hóa, nông nghiệp xanh và nông nghiệp hữu cơ, bền vững. Với diện tích tự nhiên trên 954 nghìn ha, trong đó đất nông nghiệp và lâm nghiệp chiếm khoảng 93% diện tích tự nhiên, tỉnh có nhiều điều kiện thuận lợi để phát triển các vùng nguyên liệu tập trung gắn với chế biến và tiêu thụ sản phẩm.
Những năm qua, với sự quan tâm của Trung ương, các Bộ, ngành, đặc biệt là Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng với sự đồng hành của cộng đồng doanh nghiệp và sự nỗ lực của các cấp, các ngành, ngành nông nghiệp tỉnh Điện Biên đã có nhiều chuyển biến tích cực. Tỉnh đang tập trung, quyết liệt triển khai thực hiện Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa tập trung, xanh, thông minh và bền vững; lấy phát triển vùng nguyên liệu gắn với chế biến, xây dựng thương hiệu, ứng dụng khoa học công nghệ và liên kết chuỗi giá trị làm trọng tâm để nâng cao giá trị gia tăng và thu nhập cho người dân.
Đến nay, nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung tại tỉnh từng bước được hình thành; toàn tỉnh hiện nay có trên 10.000 ha diện tích canh tác lúa chất lượng cao, trên 10.800 ha cà phê, 12.400 ha mắc ca, gần 5.000 ha cây ăn quả các loại. Công tác xây dựng thương hiệu nông sản được quan tâm với 2 chỉ dẫn địa lý và 9 nhãn hiệu tập thể, nhãn hiệu chứng nhận được bảo hộ; công tác xúc tiến, thu hút đầu tư trong lĩnh vực nông nghiệp đạt nhiều kết quả. Tại Hội nghị Xúc tiến đầu tư năm 2026, tỉnh đã ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác với 8 nhà đầu tư, doanh nghiệp để nghiên cứu, đầu tư phát triển vùng nguyên liệu, trang trại chăn nuôi tập trung và chế biến nông sản; nhiều dự án hiện đang được tích cực triển khai.
Tuy nhiên, quá trình phát triển nông nghiệp của tỉnh vẫn còn nhiều khó khăn, thách thức như: Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ; liên kết chuỗi giá trị chưa thực sự bền vững; tỷ lệ chế biến sâu còn hạn chế; việc thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp chưa tương xứng với tiềm năng; yêu cầu về chuyển đổi xanh, giảm phát thải, đáp ứng các tiêu chuẩn của thị trường trong nước và quốc tế đang đặt ra những nhiệm vụ mới cần có sự chung tay của các cấp, các ngành, các nhà khoa học, sự vào cuộc cộng đồng doanh nghiệp và đặc biệt là sự tích cực, chủ động tham gia của người dân.
Phát biểu khai mạc Diễn đàn, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên Lò Văn Cương nhấn mạnh, việc tổ chức Diễn đàn hôm nay có ý nghĩa hết sức quan trọng. Đây không chỉ là Diễn đàn để trao đổi những chủ trương, định hướng mới về phát triển nông nghiệp bền vững gắn với chuyển đổi xanh, mà còn là cơ hội để tỉnh Điện Biên lắng nghe những ý kiến tư vấn, hiến kế của các chuyên gia, nhà khoa học, cộng đồng doanh nghiệp và các địa phương; đồng thời tăng cường kết nối hợp tác, xúc tiến đầu tư, phát triển thị trường, nâng cao chuỗi giá trị đối với các sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh. Ông Lò Văn Cương tin tưởng rằng, với sự quan tâm của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, sự đồng hành của các Bộ, ngành Trung ương, các địa phương, cộng đồng doanh nghiệp, các nhà khoa học và tổ chức phát triển sẽ mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới, hình thành nhiều sáng kiến, nhiều chương trình liên kết và nhiều dự án thiết thực, góp phần đưa nông nghiệp Điện Biên phát triển, có sức cạnh tranh và bền vững.
Tại Diễn đàn, TS. Lê Văn Đức, Hội Làm vườn Việt Nam cho biết, để phát triển kinh tế vườn tuần hoàn tại vùng trung du và miền núi phía Bắc, cần triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp nhằm khai thác hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao giá trị sản xuất. Trọng tâm là xây dựng các mô hình sản xuất khép kín theo hướng VAC tuần hoàn, kết hợp đa dạng cây trồng, vật nuôi và thủy sản để hình thành hệ sinh thái nông nghiệp bền vững. Chất thải trong chăn nuôi và trồng trọt cần được xử lý bằng biogas, ủ phân hữu cơ, nuôi giun quế, đệm lót sinh học và các chế phẩm vi sinh để tái sử dụng làm phân bón hoặc thức ăn, giảm ô nhiễm môi trường. Đồng thời, lựa chọn giống cây trồng, vật nuôi và công nghệ phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng từng địa phương; thiết kế quy trình sản xuất tiết kiệm nước, năng lượng và kiểm soát phát thải khí nhà kính. Để các mô hình phát huy hiệu quả, cần tăng cường chuyển giao khoa học công nghệ, hỗ trợ vốn, thúc đẩy liên kết sản xuất - tiêu thụ và nhân rộng các mô hình kinh tế vườn tuần hoàn đã chứng minh hiệu quả tại Phú Thọ, Tuyên Quang và một số địa phương khác.
Trong khi đó, ThS. Đinh Thị Tiếu Oanh, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên cho rằng, vùng Tây Bắc có nhiều lợi thế để phát triển cà phê chè nhờ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả sản xuất, cần chú trọng đổi mới cơ cấu giống theo hướng sử dụng các giống mới có năng suất, chất lượng cao và khả năng chống chịu tốt, thay thế dần những giống đã bộc lộ hạn chế. Kết quả nghiên cứu của Viện cho thấy các giống mới như: TN1, TN2, TN6, TN7, TN9 và đặc biệt là THA1 đều có năng suất khoảng 3 tấn nhân/ha, kháng bệnh gỉ sắt tốt, chất lượng hạt và chất lượng thử nếm cao hơn giống Catimor đang được trồng phổ biến.
Theo PGS.TS Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, Điện Biên có nhiều lợi thế phát triển nông nghiệp với quỹ đất nông - lâm nghiệp chiếm trên 90% diện tích tự nhiên, nhiều vùng nguyên liệu tập trung và các sản phẩm chủ lực như gạo, cà phê Arabica, mắc ca, chè, rau an toàn, cây ăn quả và dược liệu. Tuy nhiên để nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, Điện Biên cần ưu tiên ứng dụng công nghệ bảo quản, chế biến sau thu hoạch phù hợp với từng ngành hàng. Đối với lúa gạo, cần đẩy mạnh công nghệ sấy, bảo quản silo và chế biến gạo chất lượng cao; với cà phê, chè tập trung vào chế biến đặc sản, rang xay, lên men có kiểm soát và chiết xuất hoạt chất…
Điểm nhấn của Diễn đàn là phiên Tọa đàm với chủ đề “Kết nối chuỗi giá trị nông sản Điện Biên theo hướng xanh, bền vững”. Tại Tọa đàm, các đại biểu đã tập trung trao đổi về định hướng phát triển các sản phẩm chủ lực của Điện Biên; thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn; phát triển chuỗi giá trị cà phê, mắc ca, rau quả; đồng thời đề xuất các giải pháp tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân nhằm xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản Điện Biên trên thị trường trong nước và quốc tế.
Có thể nói, Diễn đàn đã mang đến nhiều góc nhìn và giải pháp thiết thực nhằm phát triển nông nghiệp Điện Biên theo hướng xanh, hiện đại và bền vững. Các tham luận và phiên tọa đàm tập trung làm rõ những giải pháp về phát triển vùng nguyên liệu, đổi mới giống, ứng dụng khoa học công nghệ, chế biến sâu, kinh tế tuần hoàn và liên kết chuỗi giá trị. Đây là cơ sở quan trọng để Điện Biên khai thác hiệu quả tiềm năng, nâng cao giá trị các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và từng bước khẳng định vị thế nông sản Tây Bắc trên thị trường trong nước và quốc tế.
