Ưu tiên hoàn thiện hạ tầng xử lý nước thải
Theo Bộ Công Thương, thời gian qua, hệ thống cụm công nghiệp tại các địa phương đã góp phần thúc đẩy sản xuất, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giải quyết việc làm và nâng cao thu nhập cho người lao động. Tuy nhiên, quá trình phát triển vẫn bộc lộ một số hạn chế, nhất là tình trạng hạ tầng kỹ thuật thiếu đồng bộ, dự án triển khai chậm, hiệu quả sử dụng đất chưa cao và công tác bảo vệ môi trường tại một số cụm công nghiệp chưa đáp ứng yêu cầu.
Để khắc phục những bất cập này, Chỉ thị số 11/CT-BCT yêu cầu UBND các tỉnh, thành phố tăng cường chỉ đạo, huy động nguồn lực đầu tư hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật cụm công nghiệp, đặc biệt là các công trình thu gom, xử lý nước thải. Đây được xác định là nhiệm vụ trọng tâm nhằm bảo đảm hoạt động sản xuất công nghiệp đi đôi với kiểm soát ô nhiễm, hướng tới mục tiêu 100% cụm công nghiệp có nước thải được xử lý đạt quy chuẩn môi trường trong giai đoạn 2026 - 2030 theo Kết luận số 75-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương.
Cùng với đầu tư hạ tầng, các địa phương cần thường xuyên rà soát tiến độ thực hiện dự án, kịp thời tháo gỡ khó khăn, đồng thời xử lý dứt điểm những trường hợp chậm triển khai, sử dụng đất kém hiệu quả hoặc không đáp ứng yêu cầu về bảo vệ môi trường. Hoạt động thanh tra, kiểm tra và xử lý vi phạm cũng cần được tăng cường nhằm nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, hạn chế nguy cơ phát sinh ô nhiễm trong quá trình vận hành.
Yêu cầu này càng trở nên cần thiết khi quy mô phát triển cụm công nghiệp tiếp tục mở rộng. Theo phương án phát triển giai đoạn 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050, dự kiến đến năm 2030, cả nước có 2.148 cụm công nghiệp với tổng diện tích hơn 94.600 ha.
Đến cuối năm 2024, cả nước đã thành lập khoảng 1.070 cụm công nghiệp, diện tích 40.400 ha; trong đó, 725 cụm đi vào hoạt động, thu hút hơn 14.000 dự án đầu tư, tạo việc làm cho khoảng 690.000 lao động, tỷ lệ lấp đầy bình quân đạt 67%. Tuy nhiên, mới có hơn 225 cụm công nghiệp đầu tư, vận hành hệ thống xử lý nước thải tập trung. Thực tế này cho thấy việc hoàn thiện hạ tầng môi trường cần được quan tâm tương xứng với tốc độ phát triển sản xuất.
Thúc đẩy thu hút đầu tư xanh, phát triển cụm công nghiệp sinh thái
Bên cạnh giải quyết những tồn tại về hạ tầng, Chỉ thị số 11/CT-BCT định hướng nâng cao chất lượng thu hút đầu tư, chú trọng hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường thay vì chỉ tập trung mở rộng diện tích hoặc tăng tỷ lệ lấp đầy.
Theo đó, việc lựa chọn chủ đầu tư hạ tầng phải căn cứ vào năng lực triển khai, đồng thời phù hợp với lợi thế về nguyên liệu, lao động, hạ tầng và thị trường của từng địa phương. Ưu tiên thu hút các dự án ứng dụng công nghệ cao, công nghệ sạch, có giá trị gia tăng lớn, thân thiện với môi trường và khả năng liên kết chuỗi sản xuất.
Bộ Công Thương cũng khuyến khích phát triển cụm công nghiệp sinh thái, cụm công nghiệp công nghệ cao, cụm công nghiệp chuyên ngành, công nghiệp hỗ trợ và cụm công nghiệp làng nghề gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn và kinh tế carbon thấp.
Để tạo điều kiện triển khai, UBND các tỉnh, thành phố được yêu cầu rà soát, sửa đổi hoặc ban hành quy chế quản lý cụm công nghiệp, hoàn thiện quy định hỗ trợ đầu tư hạ tầng từ ngân sách địa phương. Đồng thời, xác định diện tích đất trong từng cụm công nghiệp dành cho doanh nghiệp công nghệ cao thuộc khu vực kinh tế tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo theo Nghị quyết số 198/2025/QH15 của Quốc hội.
Về tổ chức thực hiện, Cục Công nghiệp được giao làm đầu mối tham mưu, giúp Bộ trưởng Bộ Công Thương quản lý nhà nước về cụm công nghiệp trên phạm vi cả nước; phối hợp hướng dẫn, kiểm tra và tháo gỡ khó khăn cho địa phương. Cục cũng có nhiệm vụ hoàn thiện dự thảo thông tư sửa đổi, bổ sung Thông tư số 14/2024/TT-BCT về chế độ báo cáo, cơ sở dữ liệu cụm công nghiệp và mẫu văn bản; đồng thời xây dựng thông tư hướng dẫn tiêu chí đánh giá, công nhận cụm công nghiệp sinh thái.
Việc triển khai Chỉ thị số 11/CT-BCT được kỳ vọng tạo chuyển biến trong quản lý và phát triển cụm công nghiệp, từng bước khắc phục những bất cập về hạ tầng, nâng cao chất lượng thu hút đầu tư. Trong đó, hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải và thúc đẩy các mô hình sản xuất xanh không chỉ là yêu cầu bảo vệ môi trường mà còn là nền tảng nâng cao năng lực cạnh tranh, hướng tới phát triển công nghiệp bền vững.
