31/03/2026
Mở đầu:
Đa dạng sinh học là nền tảng của cân bằng sinh thái, phát triển bền vững và an ninh môi trường. Trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, bên cạnh những giá trị đặc sắc về hệ sinh thái rừng, biển và vùng đất ngập nước, tình hình vi phạm pháp luật về đa dạng sinh học vẫn diễn biến phức tạp, tập trung chủ yếu tại khu vực miền núi phía Tây, ven biển và một số tuyến giao thông trọng điểm. Trong bối cảnh đó, công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về đa dạng sinh học cho quần chúng nhân dân theo chức năng của lực lượng Công an cấp xã có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong phòng ngừa vi phạm từ sớm, từ xa. Bài viết phân tích thực trạng vi phạm pháp luật về đa dạng sinh học và thực trạng công tác tuyên truyền của lực lượng Công an cấp xã tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2022 - 2025; chỉ ra những kết quả, hạn chế và nguyên nhân; đồng thời đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác này trong thời gian tới.
1. Thực trạng vi phạm pháp luật về đa dạng sinh học trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh
Theo báo cáo của Công an tỉnh Hà Tĩnh, trong giai đoạn 2022 - 2025 trên địa bàn tỉnh đã phát hiện 363 vụ vi phạm pháp luật trong lĩnh vực bảo vệ đa dạng sinh học với 421 đối tượng liên quan, trong đó có 40 vụ xử lý hình sự và 323 vụ xử lý hành chính. Các hành vi vi phạm chủ yếu tập trung vào hai nhóm chính là xâm hại rừng và xâm hại động vật hoang dã, chưa phát hiện vụ việc cụ thể liên quan đến nguồn gen. Xét theo không gian địa lý, vi phạm phân bố không đồng đều mà tập trung chủ yếu tại khu vực miền núi phía Tây với 198 vụ, tiếp đến là khu vực ven biển và cửa sông với 109 vụ, và khu vực đô thị, trung tâm dịch vụ với 56 vụ, phản ánh rõ đặc điểm sinh thái và cơ cấu kinh tế của địa phương, đồng thời cho thấy nguy cơ xâm hại đa dạng sinh học cao nhất tại các khu vực giáp rừng, vùng đệm khu bảo tồn, vùng khai thác thủy sản và các điểm tiêu thụ, trung chuyển hàng hóa. Xét theo tuyến, các hành vi vi phạm chủ yếu diễn ra trên các trục giao thông trọng điểm như Quốc lộ 8A - Cửa khẩu quốc tế Cầu Treo, Quốc lộ 1A, tuyến ven biển, Quốc lộ 12C, cùng các tuyến liên xã vùng rừng và tuyến thủy nội địa; trong đó, nhiều đối tượng lợi dụng hoạt động sản xuất, kinh doanh hợp pháp, dịch vụ vận chuyển, giao hàng và không gian mạng để che giấu hành vi vi phạm, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải gắn nội dung và hình thức tuyên truyền với đặc điểm địa bàn và phương thức hoạt động của đối tượng.
2. Thực trạng công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về đa dạng sinh học của lực lượng Công an cấp xã, tỉnh Hà Tĩnh
Trong giai đoạn 2022 - 2025, lực lượng Công an cấp xã tỉnh Hà Tĩnh đã triển khai tương đối đồng bộ nhiều nội dung tuyên truyền, giáo dục pháp luật về đa dạng sinh học. Về tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và Bộ Công an, toàn tỉnh đã tổ chức 1.440 lượt tuyên truyền. Về phổ biến các quy định pháp luật cơ bản về bảo vệ đa dạng sinh học, lực lượng Công an cấp xã và Công an tỉnh đã thực hiện hơn 1.850 lượt tuyên truyền, thu hút khoảng 145.000 lượt người tham gia. Đối với nội dung tuyên truyền về phương thức, thủ đoạn vi phạm pháp luật, toàn tỉnh tổ chức hơn 950 buổi tuyên truyền chuyên đề, thu hút trên 82.000 lượt người tham gia. Nội dung về hậu quả, tác hại của suy giảm đa dạng sinh học được triển khai qua hơn 1.200 lượt tuyên truyền với gần 110.000 lượt người tham gia. Nội dung về quyền, nghĩa vụ của công dân trong bảo vệ đa dạng sinh học được triển khai qua hơn 1.000 buổi tuyên truyền, sinh hoạt chuyên đề, thu hút khoảng 90.000 lượt người tham gia. Nội dung tuyên truyền về vai trò của lực lượng Công an và cơ chế phối hợp trong bảo vệ đa dạng sinh học được thực hiện qua hơn 800 buổi với trên 75.000 lượt người tham gia.
Nguồn: Công an Hà Tĩnh
Về hình thức tuyên truyền, lực lượng Công an cấp xã đã vận dụng tương đối đa dạng. Tuyên truyền trực tiếp tiếp tục là hình thức chủ đạo, với trên 1.250 lượt tuyên truyền trực tiếp, thu hút khoảng 75.000 lượt người dân tham gia. Tuyên truyền gián tiếp qua hệ thống phát thanh, báo chí, mạng xã hội, cổng thông tin điện tử được triển khai với khoảng 2.345 lượt nội dung. Hình thức lồng ghép trong các phong trào quần chúng, các chương trình cộng đồng được triển khai khoảng 1.180 lượt, thu hút hơn 95.000 lượt người tham gia. Ngoài ra, tuyên truyền thông qua công tác tiếp dân, xử lý vi phạm, giải quyết tin báo và theo nhóm đối tượng, vùng sinh thái cũng đã được thực hiện, bước đầu tạo sự lan tỏa trong cộng đồng.
Về phối hợp, lực lượng Công an cấp xã đã có quan hệ phối hợp với chính quyền địa phương, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị – xã hội, lực lượng kiểm lâm, thủy sản, ngành môi trường, các cơ sở giáo dục và hệ thống thông tin cơ sở. Một số địa bàn miền núi phát huy tốt vai trò của già làng, trưởng bản, người có uy tín; một số địa bàn ven biển gắn tuyên truyền với tổ đội nghề cá, hoạt động cộng đồng tại bến cá; một số địa bàn đô thị bước đầu kết hợp tuyên truyền trên không gian mạng.
3. Kết quả đạt được và những vấn đề đặt ra
Công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về đa dạng sinh học của lực lượng Công an cấp xã tỉnh Hà Tĩnh thời gian qua đã đạt được một số kết quả đáng ghi nhận. Trước hết, nhận thức của người dân về vai trò của đa dạng sinh học, các hành vi bị nghiêm cấm và trách nhiệm của cộng đồng trong bảo vệ tài nguyên sinh học đã từng bước được nâng lên. Thông qua các hoạt động tuyên truyền, nhiều người dân đã cung cấp thông tin, tố giác vi phạm; một số mô hình tự quản, tổ tự quản bảo vệ rừng, bảo vệ môi trường, bảo vệ nguồn lợi thủy sản đã được hình thành và phát huy hiệu quả.
Tuy nhiên, bên cạnh kết quả đạt được, công tác này vẫn còn nhiều hạn chế. Nội dung tuyên truyền tuy đã có sự đa dạng hóa bước đầu nhưng nhìn chung còn dàn trải, chưa thực sự bám sát các hành vi vi phạm cụ thể tại từng địa bàn; việc sử dụng các tình huống thực tế, vụ việc điển hình để minh họa còn hạn chế. Hình thức tuyên truyền vẫn chủ yếu dựa vào các phương thức truyền thống như họp dân, phát thanh cơ sở, phát tờ rơi; việc ứng dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội và các phương thức truyền thông số còn hạn chế, đặc biệt tại địa bàn miền núi, vùng sâu, vùng xa. Lực lượng thực hiện còn kiêm nhiệm nhiều nhiệm vụ, trong khi phần lớn chưa được đào tạo chuyên sâu về đa dạng sinh học và kỹ năng truyền thông cộng đồng. Trang thiết bị, tài liệu phục vụ tuyên truyền chưa đồng bộ; cơ chế phối hợp liên ngành còn thiếu chặt chẽ và chưa thường xuyên; việc đánh giá hiệu quả tuyên truyền còn mang tính hình thức, chủ yếu dựa vào số lượng hoạt động hơn là kết quả tác động thực chất.
4. Giải pháp nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về đa dạng sinh học
Để nâng cao hiệu quả công tác tuyên truyền, giáo dục pháp luật về đa dạng sinh học cho quần chúng nhân dân theo chức năng của lực lượng Công an cấp xã trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh, cần tập trung vào một số giải pháp trọng tâm sau:
Thứ nhất, tái cơ cấu và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ Công an cấp xã theo hướng bám địa bàn, bám đối tượng, bám nhóm nguy cơ vi phạm. Tại các xã miền núi như Hương Liên, Sơn Kim 1, Quang Thọ cần bố trí cán bộ am hiểu địa bàn, tập quán dân cư, trực tiếp phụ trách khu vực giáp rừng, vùng đệm khu bảo tồn. Tại các xã ven biển như Kỳ Hà, Cẩm Nhượng, Xuân Hội cần phân công cán bộ nắm chắc địa bàn bến cá, khu nuôi trồng thủy sản, khu dân cư ven biển. Tại khu vực đô thị như Bắc Hà, Kỳ Trinh cần phát huy cán bộ có khả năng sử dụng công nghệ thông tin, mạng xã hội trong tuyên truyền. Cùng với đó, cần tăng cường đào tạo chuyên đề, bồi dưỡng kỹ năng truyền thông, kỹ năng vận động quần chúng, kỹ năng nhận diện hành vi vi phạm pháp luật về đa dạng sinh học.
Thứ hai, hoàn thiện và sử dụng hiệu quả trang thiết bị, phương tiện phục vụ công tác tuyên truyền. Việc đầu tư cần theo hướng có trọng điểm, phù hợp từng địa bàn. Đối với xã miền núi cần ưu tiên phương tiện tuyên truyền trực tiếp, lưu động và tài liệu trực quan dễ hiểu. Đối với xã ven biển cần tận dụng hệ thống loa truyền thanh, điểm tuyên truyền tại bến cá, khu neo đậu tàu thuyền. Đối với khu vực đô thị cần khai thác hiệu quả các phương tiện truyền thông số, các nền tảng cộng đồng, mạng xã hội và hệ thống thông tin cơ sở.
Thứ ba, đổi mới phương thức nghiên cứu, lựa chọn nội dung tuyên truyền theo hướng bám địa bàn, bám tuyến, bám đối tượng và bám diễn biến thực tiễn. Nội dung tuyên truyền tại miền núi phải tập trung vào bảo vệ rừng, động vật hoang dã, hành vi săn bắt, vận chuyển, mua bán trái phép; tại ven biển cần tập trung vào bảo vệ nguồn lợi thủy sản, đa dạng sinh học biển, chống khai thác hủy diệt; tại đô thị, khu kinh tế cần tập trung vào hành vi tiêu thụ, kinh doanh động, thực vật hoang dã và giao dịch trên không gian mạng. Nội dung cần được cập nhật từ các vụ việc thực tế, các tuyến trọng điểm như Quốc lộ 8A, Quốc lộ 1A, tuyến ven biển, các tuyến liên xã vùng rừng.
Thứ tư, vận dụng linh hoạt các hình thức tuyên truyền phù hợp với từng nội dung, từng địa bàn và từng nhóm đối tượng. Đối với miền núi, hình thức trực tiếp, bám thôn, bản, lồng ghép sinh hoạt cộng đồng vẫn là trọng tâm. Đối với ven biển, cần gắn tuyên truyền với không gian sản xuất, sinh hoạt của ngư dân. Đối với đô thị, cần tăng cường tuyên truyền gián tiếp, tuyên truyền số và kết hợp với cơ sở giáo dục, khu dân cư, cơ sở kinh doanh. Đồng thời, cần gắn nội dung tuyên truyền với các thời điểm cao điểm, mùa vụ, đợt ra quân, hoạt động kiểm tra, xử lý vi phạm để nâng cao hiệu quả tác động.
Thứ năm, phát huy hiệu quả quan hệ phối hợp với các lực lượng trong và ngoài ngành. Trong ngành Công an, cần có cơ chế cung cấp, cập nhật thông tin từ lực lượng chuyên trách để Công an cấp xã chuyển hóa thành nội dung tuyên truyền phù hợp. Ngoài ngành, cần tăng cường phối hợp với chính quyền địa phương, kiểm lâm, thủy sản, Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức đoàn thể, người có uy tín, cơ sở giáo dục và hệ thống thông tin cơ sở. Việc phối hợp cần theo hướng rõ đầu mối, rõ trách nhiệm, gắn với từng nội dung, từng địa bàn, từng đợt công tác cụ thể.
Nguyễn Đức Tuấn Anh
Học viện Cảnh sát nhân dân
Tài liệu tham khảo:
1. Quốc hội (2008), Luật Đa dạng sinh học.
2. Quốc hội (2020), Luật Bảo vệ môi trường.
3. Thủ tướng Chính phủ (2022), Quyết định số 149/QĐ-TTg phê duyệt Chiến lược quốc gia về đa dạng sinh học đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050.
4. Công an tỉnh Hà Tĩnh, báo cáo tổng kết và số liệu thực tiễn giai đoạn 2022–2025.
5.https://congan.hatinh.gov.vn/tin-tuc-su-kien/tin-tong-hop/cong-an-xa-cam-trung-tiep-tuc-ra-quan-xu-ly-hanh-vi-danh-bat-chim-troi-trai-phep-1765431625.caht
