30/03/2026
Thành lập từ năm 1997 dưới hình thức liên doanh giữa nhà đầu tư Bỉ và UBND thành phố Hải Phòng, Khu công nghiệp Đình Vũ (DEEPC 1) đã dần khẳng định vai trò đầu tàu trong định hướng phát triển khu công nghiệp xanh (KCN), bền vững. Với tầm nhìn chiến lược, các nhà đầu tư châu Âu đã khai phá được tiềm năng phát triển một KCN năng động từ một mảnh đất hoang hóa, sình lầy, ngập sâu trong bùn nước, không có kết nối hạ tầng tiện ích, không có cả kết nối giao thông. Sau hơn 20 năm phát triển, từ một bán đảo hoang hóa ít người biết đến, KCN Đình Vũ đã dần được lấp đầy với hơn 100 Dự án đầu tư thứ cấp, thu hút gần 5 tỷ đô la Mỹ vốn đầu tư nước ngoài và trong nước. Theo thời gian, từ một KCN Đình Vũ các nhà đầu tư đến từ Vương quốc Bỉ đã phát triển thêm 4 KCN khác tại Hải Phòng và Quảng Ninh, đều theo hướng phát triển các KCN bền vững, có trách nhiệm với môi trường, hình thành nên một tổ hợp KCN có chung thương hiệu DEEP C, tính đến nay đã thu hút được hơn 8 tỷ đô la Mỹ vốn đầu tư.
Với chiến lược phát triển bền vững dựa trên 4 trụ cột: Con người (People), Môi trường (Planet), Hiệu quả kinh tế (Profitability) và Hợp tác (Partnership), DEEP C xác định phát triển bền vững không chỉ là cam kết mà còn là lợi thế cạnh tranh lâu dài. Theo đó, mỗi dự án xanh được triển khai đều mang ý nghĩa thử nghiệm, học hỏi và mở đường cho những bước tiến xa hơn. Khởi động bằng các hoạt động tái chế, tái sử dụng rác thải trong KCN với 200m đường đầu tiên tại Việt Nam sử dụng chất thải nhựa thay thế 5% bitumen trong lớp asphalt đã được xây dựng tại KCN Đình Vũ năm 2019, tái sử dụng gần một tấn chất thải nhựa thu gom từ các doanh nghiệp thứ cấp trong KCN. Có thể nói, đây chính là hoạt động cộng sinh công nghiệp đầu tiên tại DEEP C mặc dù thời điểm đó khái niệm về cộng sinh công nghiệp chưa được phổ biến tại Việt Nam.
Tiếp nối tham vọng hướng đến việc đưa chất thải trở thành nguồn tài nguyên mới, DEEP C đã triển khai một sáng kiến khác, góp phần rất lớn trong việc giải quyết bài toán về các tác động đến môi trường biển khi nhấn chìm chất thải nạo vét từ hoạt động nạo vét các tuyến luồng hàng hải tại Hải Phòng. Sử dụng các công nghệ tiên tiến như bấc thấm PVD, DEEP C đã biến chất thải nạo vét thành vật liệu san lấp, vừa giảm phát thải ra môi trường, vừa giảm việc khai thác tài nguyên làm vật liệu san lấp.
Các sáng kiến được triển khai từ trước năm 2019 tại DEEP C mới dừng lại ở những cố gắng đơn lẻ của công ty phát triển hạ tầng mà chưa có sự tham gia, gắn kết của các bên liên quan. Chỉ đến khi Chương trình KCN sinh thái toàn cầu được UNIDO và Bộ Tài chính (trước đây là Bộ Kế hoạch và Đầu tư) giới thiệu và triển khai tại Việt Nam thì các yếu tố về phát triển bền vững trong KCN mới được đặt vào một mô hình cụ thể theo cách thức khoa học và hệ thống hơn. Năm 2019, DEEP C đã được thành phố Hải Phòng tin tưởng đề cử đại diện cho các KCN tại thành phố Hải Phòng tham gia dự án “Triển khai KCN sinh thái theo hướng tiếp cận từ Chương trình KCN sinh thái toàn cầu” do UNIDO và Bộ Kế hoạch và Đầu tư triển khai (nay là Bộ Tài chính).
Toàn cảnh Khu công nghiệp Đình Vũ (DEEP C1)
KCN Đình Vũ (DEEP C1) được lựa chọn tham gia vào chương trình KCN sinh thái toàn cầu, giai đoạn từ 2020 đến 2024, tập trung vào cộng sinh công nghiệp và hiệu quả tài nguyên và sản xuất sạch hơn. Tại thời điểm tham gia, Chương trình KCN sinh thái toàn cầu, KCN DEEP C1 đã lấp đầy được 90% diện tích đất công nghiệp, với tổng số 131 nhà đầu tư thứ cấp. Với số lượng khách hàng khá đông, thuộc nhiều lĩnh vực khác nhau, dường như cơ hội thực hiện cộng sinh công nghiệp là rất lớn.
Tuy nhiên, thực tế triển khai các mô hình cộng sinh công nghiệp và các giải pháp hiệu quả tài nguyên và sản xuất sạch hơn gặp rất nhiều thách thức. Khó khăn từ nhận thức về trách nhiệm bảo vệ môi trường của nhà đầu tư, vướng mắc về quy định pháp luật trong hoạt động cộng sinh công nghiệp, lo lắng về việc lộ bí mật công nghệ sản xuất trở thành rào cản rất lớn. Cụ thể, hoạt động cộng sinh công nghiệp theo mô hình: một doanh nghiệp tái sử dụng chất thải của một doanh nghiệp khác làm nguyên liệu đầu vào, đòi hỏi cả hai doanh nghiệp phải thực hiện các thủ tục hành chính khá phức tạp: điều chỉnh giấy phép môi trường để được chuyển giao và tiếp nhận chất thải, đơn vị tiếp nhận phải chứng minh công nghệ đã đầu tư có khả năng sử dụng chất thải làm nguyên liệu đầu vào mà không tiềm ẩn các rủi ro ô nhiễm môi trường. Quá trình này thường tiêu tốn của doanh nghiệp khá nhiều nguồn lực, từ thời gian xin điều chỉnh giấy phép kéo dài, đến nhân sự thực hiện các thủ tục, và có thể cả việc điều chỉnh công nghệ. Một ví dụ khác: việc thuyết phục các nhà đầu tư cho phép đơn vị tư vấn tiếp cận, nghiên cứu các hoạt động sản xuất kinh doanh để đưa ra các giải pháp sản xuất sạch hơn hay tối ưu hóa nguồn tài nguyên động chạm đến vấn đề bảo mật thông tin về công nghệ. Điều này thường dẫn đến tâm lý e ngại, chần chừ, và có những nhà đầu tư từ chối thẳng thừng do quy định về bảo mật thông tin của công ty mẹ hay tập đoàn.
Khó khăn không có nghĩa là không thể thực hiện. Bằng những cố gắng, nỗ lực và sự hợp tác chặt chẽ giữa UNIDO, tư vấn VNCPC và đặc biệt sự hỗ trợ tích cực của Ban quản lý khu kinh tế Hải Phòng, đã có 15 nhà đầu tư trong KCN Đình Vũ đồng ý tham gia Chương trình Hiệu quả tài nguyên và sản xuất sạch hơn. Trong số 138 giải pháp được đề xuất, dù chỉ 65 giải pháp đã được triển khai, các doanh nghiệp đã tiết kiệm được 4.821.243 kWh điện/năm, 1.978.000kg LPG/năm, 299.500kg củi đốt/năm, 79.417m3 nước/năm và giảm được hơn 3.000 tấn CO2tđ/năm. Các con số này mặc dù còn khiêm tốn nhưng cho thấy tiềm năng sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên là rất lớn nếu cả 138 giải pháp được hiện thực hóa, nếu tất cả các doanh nghiệp trong KCN đều tham gia tích cực vào chương trình KCN sinh thái. Với các kết quả đạt được, DEEP C đã dần đáp ứng được các tiêu chí về KCN sinh thái theo khung quốc tế sau chặng đường 4 năm chuyển đổi, từ năm 2020 (mới chỉ đạt 25 tiêu chí) đến năm 2024 (đã đạt 52 tiêu chí).
Hành trình hoàn thiện 12 tiêu chí còn lại của KCN sinh thái theo khung quốc tế vẫn còn nhiều gian nan và thử thách, đặc biệt có những tiêu chí gần như không thể trong bối cảnh của Việt Nam hiện nay. Ví dụ, tiêu chí phải bố trí ít nhất 90% ngân sách mua sắm của doanh nghiệp hạ tầng cho việc mua hàng hóa từ các nhà cung cấp trong vòng bán kính 100km. Trong vòng bán kính 100km từ Hải Phòng thì chỉ có các tỉnh/thành phố như Thái Bình (cũ), Hải Dương (cũ), Quảng Ninh, Hà Nội nơi thị trường nội địa chưa có các sản phẩm đáp ứng được nhu cầu phát triển KCN, cả về số lượng, chất lượng và chủng loại hàng hóa. Một biện pháp DEEP C đang nỗ lực triển khai là hoạt động kết nối các doanh nghiệp trong KCN thông qua chương trình DEEP C Kết nối (DEEP C Connect) hay Ngày của các nhà cung cấp (Suppliers’ Day) với mong muốn tăng tỷ lệ nội địa hóa dịch vụ và nguyên liệu đầu vào. Tuy nhiên, giới hạn khoảng cách địa lý 100km vẫn là một rào cản vô cùng lớn, nhất là với địa hình đất nước Việt Nam hẹp chiều ngang và kéo dài từ Bắc vào Nam.
Hay tiêu chí về tỉ lệ sử dụng năng lượng tái tạo trong KCN phải bằng hoặc lớn hơn tỉ lệ năng lượng tái tạo trên lưới điện quốc gia hàng năm. Tiêu chí này gần như không có khả năng thực hiện khi các quy định pháp luật về năng lượng tái tạo còn nhiều bất cập trong quá trình thực hiện và hạ tầng năng lượng tái tạo còn nhiều hạn chế. Mặc dù DEEP C đã là KCN tiên phong trong việc phát triển điện mặt trời áp mái và điện gió, nhưng các dự án mới chỉ dừng lại ở quy mô thí điểm với công suất thiết kế khiêm tốn ở mức 5,3 MWp, hàng năm đang sản xuất được gần 6.000 MWh điện tái tạo, chỉ chiểm tỉ trọng chưa đầy 2% tổng lượng điện tiêu thụ trên toàn KCN. Việc mua bán năng lượng tái tạo từ các đơn vị cung cấp bên ngoài KCN cũng còn nhiều vướng mắc chưa được tháo gỡ trong các quy định pháp luật.
Một ví dụ khác là tiêu chí về quản lý và giám sát KCN yêu cầu doanh nghiệp hạ tầng phải cập nhật thường xuyên thông tin về tình trạng sử dụng không hiệu quả và nhu cầu về năng lượng, nước, sản phẩm thải, nguyên vật liệu của các doanh nghiệp thứ cấp trong KCN. Nội dung này liên quan, động chạm rất nhiều đến các thông tin bảo mật của doanh nghiệp mà công ty hạ tầng không có thẩm quyền quản lý giám sát để yêu cầu các nhà đầu tư trong KCN báo cáo thông tin.
Có thể nói Việt Nam là quốc gia rất nỗ lực trong việc thực hiện các cam kết, với những hành động mạnh mẽ, và có lẽ là quốc gia đầu tiên ở châu Á ban hành một văn bản pháp luật về các tiêu chí KCN sinh thái và doanh nghiệp sinh thái. Bộ tiêu chí này cung cấp định hướng rất cụ thể cho các KCN trong quá trình chuyển đổi sang KCN sinh thái hoặc xây dựng mới các KCN sinh thái. Các cơ chế ưu đãi được áp dụng cho KCN sinh thái và doanh nghiệp sinh thái là động lực rất lớn để các KCN không chỉ thực hiện được trách nhiệm của mình với môi trường, cộng đồng địa phương và người lao động, mà còn gia tăng vị thế và khả năng cạnh tranh trên thị trường.
Tuy nhiên, để đáp ứng được các điều kiện trở thành KCN sinh thái, các doanh nghiệp hạ tầng, đồng thời phải tuân thủ các quy định pháp luật có liên quan, nhất là các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường, quy hoạch sử dụng đất. Cũng liên quan đến tiêu chí về cộng sinh công nghiệp, nhưng để thực hiện được cộng sinh công nghiệp các doanh nghiệp tham gia vào cộng sinh có thể phải thay đổi không chỉ giấy phép môi trường, mà còn phải điều chỉnh cả quy hoạch KCN. Mô hình tái sử dụng nước thải đã qua xử lý là một ví dụ rất điển hình. Mô hình này điển hình cho cả những lợi ích kinh tế các bên tham gia được hưởng; điển hình cả về lợi ích môi trường do vừa giảm phát thải lại vừa thúc đẩy kinh tế tuần hoàn, khắc phục được tình trạng khan hiếm nước; điển hình cả về những loại giấy phép phải điều chỉnh trước khi thực hiện theo các quy định pháp luật có liên quan.
Mặc dù còn đang trăn trở tìm các giải pháp khắc phục khó khăn, vượt qua thách thức, với quyết tâm của mình, cùng với sự hỗ trợ từ UNIDO và các cơ quan Chính phủ, DEEP C vẫn vững tin vào con đường chuyển đổi các KCN cũ thành KCN sinh thái và xây dựng mới các KCN sinh thái. Niềm tin đó càng được củng cố hơn khi DEEP C tiếp tục được tham gia Chương trình KCN sinh thái toàn cầu giai đoạn 2025 - 2028 “Nhân rộng phương pháp tiếp cận KCN sinh thái để thúc đẩy kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam”. Với trọng tâm hướng đến kinh tế tuần hoàn trong giai đoạn này, DEEP C hy vọng có thể tận dụng được các nguồn lực từ Dự án để đạt được mục tiêu đầy tham vọng là trở thành KCN sinh thái đầu tiên được công nhận theo tiêu chuẩn Việt Nam.
Diệp Thị Kim Hoàn - Giám đốc Phát triển bền vững
Tổ hợp Khu công nghiệp DEEP C
(Nguồn: Bài đăng trên Tạp chí Môi trường, số 2/2026)
