--%>

     Phật giáo và xã hội là hai mệnh đề gắn kết hỗ tương trong suốt chiều dài hình thành phát triển đất nước. Lịch sử phát triển ngành công tác xã hội (CTXH) đã trải qua một chặng đường gian khó và nhiều thử thách. Với xuất phát điểm từ những hoạt động thực tiễn đơn thuần mang tính chất tự phát, cho đến những thập niên gần đây, CTXH đang được khẳng định vị thế là một nhu cầu tiềm năng có vai trò to lớn của xã hội. Trước sự cần thiết của ngành CTXH trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy phát triển ngành CTXH, Thủ tướng Chính phủ ký quyết định số 32/QĐ-TTg ngày 25/3/2010 phê duyệt Đề án phát triển nghề CTXH giai đoạn 2010 - 2020 (Đề án 32), với hai lĩnh vực chính: Xây dựng mạng lưới các Trung tâm cung cấp dịch vụ CTXH; Đào tạo lại và đào tạo mới đội ngũ nhân viên chuyên về CTXH.

 

Hội nghị xây dựng chiến lược ứng phó BĐKH trong cộng đồng tôn giáo

 

     Với sứ mệnh “đem đạo vào đời mong nước thịnh, cho đời hiểu đạo mới dân an”, hưởng ứng Đề án 32 của Chính phủ, Trung tâm Nghiên cứu và Hỗ trợ CTXH Hàm Long (Trung tâm Hàm Long) được thành lập theo Quyết định số 109/QĐ-LHHVN ngày 29/2/2016 của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam.

     Triển khai hiệu quả mô hình tôn giáo tham gia ứng phó BĐKH

     Thực hiện Chương trình Mục tiêu quốc gia về ứng phó với BĐKH, Trung tâm Hàm Long đã xây dựng Dự án “Tăng cường khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu (BĐKH) trong cộng đồng tôn giáo” nhằm vận động các nguồn lực trong nước và quốc tế hỗ trợ cho cộng đồng tôn giáo tại Việt Nam triển khai có hiệu quả mô hình tôn giáo tham gia ứng phó BĐKH, giảm nhẹ rủi ro thiên tai tại cộng đồng. Dự án đã được tổ chức Bánh mỳ cho thế giới (Bread for the World-BfdW) tài trợ và tổ chức NCA (Norwegian Church Aid) hỗ trợ vốn đối ứng, thời gian triển khai thực hiện 3 năm (2016 - 2019), tại 4 tỉnh/thành phố (TP) Hà Nội, Hải Phòng, Huế và TP. Hồ Chí Minh.

     Từ năm 2016, Trung tâm Hàm Long đã phối hợp với các đối tác chính quyền, Mặt trận tổ quốc (MTTQ) và tôn giáo tại địa phương tổ chức Hội thảo định hướng, lập kế hoạch, thảo luận phương thức triển khai các hoạt động Dự án tại cộng đồng với sự tham gia của các bên liên quan. Hội thảo là dịp chia sẻ kinh nghiệm giúp các bên tham gia Dự án cập nhật kiến thức về quản lý…định kỳ 2 tháng/lần. Từ đó, tiếp cận các nhóm cộng đồng dễ bị tổn thương tại 4 tỉnh/TP có khả năng ứng phó với rủi ro thiên tai và tình trạng khẩn cấp tại địa phương. Đối tượng hưởng lợi trực tiếp của Dự án là cộng đồng dễ bị tổn thương và cộng đồng tôn giáo (chủ yếu là Phật giáo và Công giáo). Các nhóm đối tượng đích này được trang bị kiến thức về BVMT, ứng phó với BĐKH và kỹ năng quản lý rủi ro thiên tai trong suốt thời gian triển khai Dự án. Đến nay, 12 khóa tập huấn cập nhật kiến thức về BVMT, quản lý rủi ro thiên tai, lồng ghép các tiêu chuẩn tối thiểu trong cứu trợ nhân đạo (Dự ánSphere) và ứng phó với tình trạng khẩn cấp ở cấp tỉnh cho các nhà lãnh đạo tôn giáo, cơ quan ban ngành, nhà hoạt động xã hội đã đượcTrung tâm Hàm Long và các đối tác tổ chức. Đặc biệt, 5 Ban cứu trợ thiên tai được thành lập, đảm nhận chức năng phối hợp lập kế hoạch điều phối công tác cứu trợ, khảo sát nhu cầu cộng đồng thiệt hại, phân bổ quỹ và vận động nguồn tài chính hỗ trợ cho các hoạt động cứu trợ khi có thiên tai xảy ra.

 

Tăng cường sự kết nối và nâng cao năng lực cho các tôn giáo

 

     Trước ý nghĩa thiết thực của hoạt động, ngày càng có nhiều phật tử và giáo dân tham gia vào mạng lưới đội ngũ tình nguyện viên hỗ trợ Chương trình. Đến nay, có 75 đội ứng cứu khẩn cấp (ƯCKC) được thành lập tại 4 tỉnh/thành, trong đó 586 người được đào tạo kiến thức và kỹ năng về ứng cứu khẩn cấp, quản lý rủi ro thiên tai dựa vào cộng đồng. Các nội dung sơ cấp cứu băng bó vết thương, kỹ năng cứu đuối, kỹ năng về phòng cháy, chữa cháy được chú trọng tập huấn và thực hành thường xuyên thông qua Hội diễn Phòng chống rủi ro thiên tai. Với nguồn quỹ cứu trợ khẩn cấp của Dự án, các đội ƯCKC tích cực tham gia cứu hộ và cứu trợ khẩn cấp như cung cấp lương thực, thực phẩm, phục hồi mái nhà cho các hộ gia đình bị ảnh hưởng hoặc thiệt hại trong các trận lụt, bão. Ngoài ra, để có được nơi tránh trú an toàn khi thiên tai xảy ra tại các địa phương chịu ảnh hưởng, có 7 cơ sở tôn giáo đã được khảo sát và hỗ trợ nâng cấp hoàn thiện và đã đưa vào sử dụng. Mỗi điểm tránh trú được trang bị các phương tiện cứu hộ cứu nạn cơ bản.

     Bên cạnh đó, công tác truyền thông nâng cao nhận thức trong cộng đồng tôn giáo là một trong những hoạt động quan trọng của Dự án. Trong đó, đã diễn ra 65 chiến dịch truyền thông cho 8787 lượt người về vai trò của các tổ chức xã hội và kiến thức về môi trường, ứng phó với BĐKH, giảm nhẹ rủi ro thiên tai tại các chùa, niệm phật đường, nhà thờ, giáo xứ. Mô hình Góc phố xanh - cải tạo khu vực rác thải thành công viên cây xanh; Phát động chiến dịch ra quân BVMT, lồng ghép truyền thông vào các khóa huấn luyện, đào tạo huynh trưởng của gia đình phật tử cũng như trong các khóa tu mùa hè cho thanh thiếu niên phật tử và các thời khóa sinh hoạt định kỳ tại các chùa, niệm phật đường, các chiến dịch truyền thông tại các trường học và cho người dân được tổ chức thường xuyên…Với hình thức truyền thông đa dạng, phong phú, cán bộ truyền thông nhiều kinh nghiệm thực tế đã giúp người dân tại các vùng Dự án đã có thêm những thông tin, kiến thức góp phần thay đổi hành vi về BVMT, cải thiện môi trường sinh hoạt.

     Ngoài ra, các tổ chức xã hội, chính quyền địa phương phối kết hợp cùng với cộng đồng trong chiến lược ứng phó với tình trạng khẩn cấp khi có thiên tai xảy ra. Kết nối mạng lưới, xây dựng và phát triển tổ chức là một trong những mục tiêu chiến lược của Dự án. Với sự vào cuộc của Chính phủ, ngày càng nhiều các tổ chức xã hội, tổ chức tôn giáo tích cực tham gia vào CTXH nhằm giảm thiểu tác hại của rủi ro thiên tai, đóng góp vào các chỉ số phát triển bền vững và mục tiêu phát triển quốc gia. Bên cạnh các cuộc họp định kỳ, đã diễn ra 7 Hội thảo chia sẻ kinh nghiệm hoạt động Dự án, với sự tham dự của các cơ quan ban/ngành Trung ương và địa phương, lãnh đạo tôn giáo, MTTQ…, các đội ƯCKC và cộng đồng người hưởng lợi tại vùng Dự án. Đến nay, Bản kế hoạch chung về sự phối hợp giữa các bên liên quan trong đã được dự thảo lấy ý kiến ở cấp cơ sở và đang trong quá trình hoàn thiện. Các tôn giáo khác như Tin Lành, Cao Đài cũng đã dần dần tham gia chia sẻ kinh nghiệm, tham dự các buổi tập huấn trong khuôn khổ của Dự án.

     Cần sự ủng hộ, quan tâm hỗ trợ và hướng dẫn tích cực của các cơ quan chức năng

     Là một tổ chức mới thành lập, Trung tâm Hàm Long luôn nhận được sự hỗ trợ và hướng dẫn tích cực của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, cơ quan quản lý Trung ương cũng như chính quyền tại các địa bàn Dự án. Trong quá trình triển khai Dự án, với sự hợp tác của các tổ chức tôn giáo tại địa phương, sự hưởng ứng, đón nhận của cộng đồng là những thuận lợi đáng kể giúp Dự án đạt các mục tiêu, kế hoạch đề ra. Bên cạnh đó, sự tư vấn, hỗ trợ trực tiếp cũng như động viên, khích lệ của các chuyên gia, nhà quản lý, đồng nghiệp…là động lực để Trung tâm vượt qua thách thức trong giai đoạn đầu của sự phát triển. Phát huy tinh thần phục vụ cộng đồng, tiếp tục triển khai thực hiện các chương trình, dự án nhằm đóng góp vào các chỉ tiêu mục tiêu phát triển bền vững của Việt Nam đến năm 2030.

 

Hoạt động truyền thông cho thanh thiếu niên gia đình Phật tử

 

     Trong bối cảnh hiện nay, Việt Nam được xác định là quốc gia có thu nhập trung bình, nên các tổ chức tài trợ quốc tế cắt giảm các nguồn lực tài chính dành cho các chương trình, dự án về BVMT, ứng phó với BĐKH, giảm nhẹ rủi ro thiên tai tại Việt Nam. Đây là khó khăn chung của các tổ chức xã hội trong giai đoạn hiện nay. Một trong những thách thức ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động chương trình và kết quả mục tiêu Dự án là sự cam kết không cao của một vài thành viên của đối tác tôn giáo tại địa phương, do tính chất từ thiện của Dự án. Bên cạnh đó còn định kiến của một vài cá nhân lãnh đạo tôn giáo đối với công tác từ thiện xã hội nói chung và chương trình BVMT, ứng phó với BĐKH, giảm nhẹ rủi ro thiên tai của Dự án nói riêng, làm ảnh hưởng đến sự tham gia của các nhóm cộng đồng đối chương trình.

     Do đó, Trung tâm Hàm Long mong muốn tiếp tục nhận được sự ủng hộ, quan tâm hỗ trợ và hướng dẫn tích cực của các cơ quan quản lý ở Trung ương và địa phương, tạo điều kiện thuận lợi cho Trung tâm thực hiện tốt chức năng, nhiệm vụ công tác trong thời gian tới. Đối với hạn chế định kiến về tầm nhìn, cần có nhiều kênh vận động và tuyên truyền giúp một vài cá nhân lãnh đạo tôn giáo có cái nhìn khách quan nhằm phát huy tối đa các nguồn lực tham gia vào CTXH.

     Định hướng phát triển trong thời gian tới

     Kế thừa hiệu quả tích cực của Dự án, việc nhân rộng mô hình tôn giáo tham gia BVMT, ứng phó với BĐKH, giảm nhẹ rủi ro thiên tai tại các tỉnh/TP khác trên cả nước đang được ưu tiên trong định hướng phát triển Dự án giai đoạn 2020 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030. Từ câu chuyện thành công của Dự án như mô hình: Đội ƯCKC là tình nguyện viên phật tử/giáo dân; Ban Điều phối cứu trợ với sự tham gia của các ban ngành liên quan; Mô hình nhà tránh trú cộng đồng lấy cơ sở tôn giáo làm trung tâm; Xây dựng kỹ năng và trang bị kiến thức cho cộng đồng thông qua việc lồng ghép truyền thông trong các sinh hoạt tôn giáo; Diễn tập phòng chống thiên tai trong tôn giáo…là những sáng kiến cần được phát huy và triển khai trên phạm vi cả nước.

     Để hiện thực hóa định hướng phát triển Dự án giai đoạn 2020 - 2025, tầm nhìn đến năm 2030, Trung tâm Hàm Long sẽ không ngừng củng cố nội lực, phát huy các giá trị cốt lõi, nâng cao năng lực tổ chức, nghiên cứu, nhằm khắc phục khó khăn; Tăng cường hiệu quả hợp tác với các đối tác tiềm năng, tổ chức xã hội trong nước và quốc tế, các cơ quan ban/ngành liên quan để mở rộng và đa dạng hóa lĩnh vực hợp tác; Xây dựng các chương trình, dự án có ý nghĩa nhân văn và mang tính bền vững cao, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nước.

Đại đức.TS.Thích Phước Điền

Trung tâm Hàm Long

(Nguồn: Bài đăng trên Tạp chí Môi trường số 9/2019)

 

Thống kê

Lượt truy cập: 1087948