--%>

    Cục Bảo vệ thực vật (Bộ NN&PTNT) vừa có công văn số 351/BVTV-TV gửi Sở NN&PNT các tỉnh, thành phố; các cơ quan, đơn vị thuộc Cục Bảo vệ thực vật tăng cường điều tra, theo dõi loài sâu keo mùa thu cực kỳ nguy hại với nhiều diện tích cây trồng có thể phát tán vào Việt Nam bất cứ lúc nào.

    Theo thông báo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp quốc (FAO), trên thế giới đã phát hiện một loài sâu hại mới có tên tiếng Anh là Fall Armyworm, tên khoa học là Spodoptera frugiperda J.E. Smith. Đây là một loài bướm đêm trong họ Noctuidae. Loài côn trùng bộ cánh vảy này ăn số lượng lớn trên lá và thân của hơn 80 loài thực vật, gây thiệt hại lớn không chỉ cho các loại cây trồng quan trọng về kinh tế như ngô, lúa, lúa miến và mía mà còn gây thiệt hai cho các loại cây trồng và bông khác. Loài đã nhiều lần bị hệ thống kiểm dịch ngăn chặn tại châu Âu và lần đầu tiên được báo cáo xuất hiện ở châu Phi vào năm 2016, nơi nó đang gây thiệt hại đáng kể cho cây ngô và có tiềm năng lớn để lan rộng hơn và gây thiệt hại kinh tế nặng nề hơn. Vào tháng 4/2017, để đối phó với sự lây lan liên tục của sâu keo mùa thu ở châu Phi, DFID và Trung tâm Nông nghiệp và sinh học quốc tế (CABI) đã nhanh chóng công bố một bản tóm tắt về sự phân bố hiện tại và có thể có trong tương lai trên lục địa, đồng thời tóm tắt thông tin về tác động và kiểm soát loài sâu keo mùa thu “Sâu keo mùa thu: Tác động và các lựa chọn kiểm soát ở Châu Phi: Lưu ý bằng chứng sơ bộ (tháng 4/2017)”. Năm 2018, S. frugiperda xuất hiện tại Ấn Độ (IITA, 2018; ICAR-NBAIR, 2018). Loài cũng đã được ghi nhận tại Bangladesh (2019c), Trung Quốc (2019c), Myanmar (IPPC, 2019), Sri Lanka (FAO, 2019a) và Thái Lan (IPPC, 2018b).

 

Sâu keo mùa thu gây hại trên bắp ngô

 

Đặc điểm nhận dạng

    Sâu trưởng thành có chiều dài cơ thể 1,6 - 1,7 cm và sải cánh là 3,7 - 3,8 cm, con cái có sải cánh dài hơn. Trứng được đẻ thành bọc, mỗi bọc 150 - 200 trứng, quả trứng có hình cầu, đường kính là 0,75 mm. Ấu trùng của loài có mầu xanh nhạt đến nâu sẫm, ở giai đoạn tuổi thứ 6, ấu trùng dài 3 - 4 cm. Nhộng có chiều dài 1,3 - 1,7 cm (tùy theo con đực và con cái) và có màu nâu sáng bóng.

Nguồn gốc và phân bố

    Loài sâu keo mùa thu Spodoptera frugiperda là loài sâu mới có nguồn gốc từ khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới châu Mỹ. Loài sâu keo mùa thu đã được phát hiện và ghi nhận gây hại tại các quốc gia thuộc châu Á, châu Phi, châu Mỹ (Bắc Mỹ, Trung Mỹ và Nam Mỹ) và một số quốc gia tại châu Âu. Trong đó, tại châu Á, loài sâu hại này đã xuất hiện và gây hại tại Ấn Độ, Banglades, Srilanka, Myanmar, Thái Lan, Yemen và Trung Quốc và hiện nay đã có mặt ở Việt Nam.

Tác động

    Loài sâu keo mùa thu thường gây hại trên cây ngô tuy nhiên có thể gây hại trên 80 loài cây trồng khác, bao gồm lúa, lúa miến, kê, mía, cây rau và bông. Theo CABI, loài này có tác động bất lợi lớn đến kinh tế. Ở Nicaragua, van Huis (1981) đã cho thấy năng suất ngô tăng 33% khi cây được bảo vệ bằng thuốc trừ sâu. Sự phá hoại trong giai đoạn giữa đến cuối giai đoạn phát triển của ngô đã gây ra tổn thất năng suất 15-73% khi 55-100% cây bị nhiễm S. frugiperda (Hruska và Gould, 1997). Sâu keo S. frugiperda dường như gây hại nhiều hơn cho ngô ở Tây và Trung Phi so với hầu hết các loài Spodoptera châu Phi khác (IITA, 2016).

    Bên cạnh việc ghi nhận gây hại cho nông nghiệp, hiện nay, trên thế giới chưa ghi nhận, đánh giá về thiệt hại đến đa dạng sinh học do loài sâu này gây ra.

Một số biện pháp kiểm soát

Kiểm soát sinh học

    Một số lượng lớn các loài thuộc Bộ Hymenoptera ký sinh hoặc hoạt động như ký sinh trùng ấu trùng, ký sinh trên S. frugiperda và nhiều động vật ăn thịt được ghi lại; việc kiểm soát tự nhiên có tầm quan trọng đáng kể. Mức độ nhiễm ký sinh trùng tự nhiên thường rất cao (20-70%), chủ yếu là do ong bắp cày. Khoảng 10-15% sâu  thường bị giết bởi ký sinh trùng.

Thực vật chủ kháng sâu

     Các chương trình lai tạo giống kháng Spodoptera spp. đã phát triển các giống cây trồng trên đồng ruộng với sức đề kháng được cải thiện, ví dụ điển hình là ngô (Mihm et al., 1988). Một cơ chế kháng sâu dường như đang hoạt động trên ngô là tăng độ dẻo dai của lá, tạo ra lớp biểu bì dày hơn khiến sâu khó ăn lá (Davis et al., 1995).

    Ngô biến đổi gen có chứa gen mã hóa endotoxin từ Bacillus thuringiensis kurstaki đã được thương mại hóa ở Mỹ và Brazil. Các protein diệt côn trùng (vip) đã được phân lập từ Bacillus thuringiensis (Bt) trong giai đoạn sinh trưởng của thực vật cho thấy một phổ rộng các hoạt động chống lại sâu bệnh lepidopteran, đặc biệt là Spodoptera spp. (Estruch và cộng sự, 1996). Spodoptera spp. dường như được kiểm soát bởi các độc tố này, nhưng sự phát triển khả năng kháng thuốc là một mối quan tâm (Moar et al., 1995).

Kiểm soát hóa chất

    Ở một số vùng, khả năng kháng thuốc trừ sâu có thể lan rộng và việc kiểm soát có thể khó khăn (Pitre, 1985). Thuốc trừ sâu được khuyến nghị cho Spodoptera spp. bao gồm esfenvalat, carbaryl, chlorpyrifos, malathion, permethrin và lamba-cyhalothrin (Anon., 1997).

Chương trình Quản lý tổng hợp

    Việc quản lý tổng hợp S. frugiperda đã được tạo điều kiện thông qua các biện pháp canh tác để phá hủy các địa điểm đan xen, các giống cải tiến có khả năng kháng sâu ăn lá thông qua các cơ chế thông thường hoặc nhờ cây trồng Bt. Kiểm soát sinh học là phổ biến và nên được khuyến khích thông qua việc giảm lượng thuốc trừ sâu. CIMMYT (2018) đã xuất bản một hướng dẫn kỹ thuật về Quản lý tổng hợp S. frugiperda ở châu Phi.

 

Triệu chứng gây hại của sâu keo mùa thu trên cây ngô

 

Hiện trạng loài sâu keo mùa thu ở Việt Nam

    Tháng 2/2019, loài sâu keo mùa thu đã có mặt tại Việt Nam và gây hại cục bộ tại một số tỉnh phía Bắc, Bắc Trung Bộ và Duyên hải Nam Trung Bộ.

    Hiện nay, các tác động chủ yếu của loài sâu keo mùa thu là đến cây trồng nông nghiệp và Bộ NN&PTNT đã có chỉ đạo của toàn ngành kiểm dịch thực vật từ tháng 2/2019 đối với các biện pháp ngăn ngăn ngừa sự du nhập, theo dõi, giám sát và phòng trừ loài sâu keo mùa thu.

    Bên cạnh việc áp dụng các biện pháp kiểm soát, diệt trừ sâu keo nhằm bảo vệ mùa màng theo hướng dẫn của cơ quan chuyên môn, khi các tổ chức, cá nhân phát hiện các ghi nhận tác động của loài này đến đa dạng sinh học cần kịp thời thông báo đến các cơ quan chức năng để có biện pháp kiểm soát, diệt trừ phù hợp.

 

Lê Chính

Thống kê

Lượt truy cập: 281191