--%>

    Với tốc độ phát triển nhanh, lượng chất thải rắn sinh hoạt (CTRSH) tại TP. Hà Nội gia tăng nhanh chóng, trong khi diện tích đất dành cho chôn lấp rác không còn, vì thế, việc xử lý chất thải rắn (CTR) theo công nghệ đốt, tận dụng nhiệt phát điện là yêu cầu bức thiết hiện nay của Thủ đô. Tuy nhiên, dù là rất cấp bách, nhưng đến nay, việc triển khai các dự án nhà máy đốt rác phát điện vẫn còn vướng mắc.

Chậm triển khai các dự án đốt rác phát điện

    Hiện nay, Hà Nội có diện tích khoảng 335.000 ha và dân số hơn 8 triệu người, với 30 đơn vị hành chính cấp quận/ huyện/thị xã (gồm 1 thị xã, 12 quận, 17 huyện), 584 xã/phường/thị trấn. Những năm qua, tốc độ đô thị hóa, tăng trưởng kinh tế và dân số của Hà Nội tăng nhanh đã kéo theo sự gia tăng đáng kể lượng CTR, đặc biệt là CTRSH trên toàn TP. Trước sức ép về xử lý lượng CTRSH lớn, trong khi quỹ đất dành cho chôn lấp ngày càng ít, từ năm 2016, Hà Nội đã bắt đầu quan tâm đến việc đầu tư xây dựng nhà máy xử lý rác bằng công nghệ đốt phát điện. Tháng 4/2017, Nhà máy đốt rác phát điện đầu tiên của TP (Nhà máy NEDO) đã được khánh thành và đưa vào hoạt động tại Khu liên hợp xử lý chất thải (KLHXLCT) Nam Sơn (Sóc Sơn, Hà Nội). Nhà máy có diện tích 16.809 m2, tổng mức đầu tư trên 645 tỷ đồng, trong đó, nguồn vốn viện trợ không hoàn lại của Tổ chức Phát triển Công nghệ công nghiệp và Năng lượng mới Nhật Bản khoảng 472 tỷ đồng; vốn đối ứng từ ngân sách TP. Hà Nội là 173 tỷ đồng. Nhà máy sử dụng lò Rotary kiln - Stoker (công nghệ Nhật Bản), xử lý được nhiều loại chất thải khác nhau (chất thải sinh hoạt, công nghiệp và nguy hại), đồng thời tận dụng nhiệt phát điện. Nhà máy được đánh giá là một bước tiến quan trọng của TP trong nỗ lực tái chế chất thải cho mục đích phát triển công nghiệp. Tuy nhiên, công suất của Nhà máy thấp, chỉ xử lý được 75 tấn/ngày và tạo ra 1.930 kW điện, rất “khiêm tốn” so với tổng lượng rác thải sinh hoạt phát sinh trên địa bàn TP.

    Song Dự án Nhà máy NEDO cũng mở ra hướng đi mới cho TP về xử lý CTRSH. Từ năm 2017, TP. Hà Nội đã có chủ trương kêu gọi xã hội hóa đầu tư xử lý chất thải theo công nghệ hiện đại, thu hồi năng lượng để phát điện. Trong thông báo kêu gọi đầu tư, TP nêu rõ 5 tiêu chí lựa chọn nhà đầu tư, gồm: Có năng lực về tài chính và kinh nghiệm xử lý rác thải; hồ sơ thiết kế công nghệ đốt rác phát điện tiên tiến, hiệu quả; nghiên cứu kỹ tính chất rác thải ở Hà Nội; đáp ứng được giá xử lý rác và giá phát điện theo quy định; có nhà máy được xây dựng ở Việt Nam, hay trên thế giới đạt hiệu quả. Bên cạnh đó, còn có các tiêu chí phụ như công nghệ nhà máy tiên tiến, thông minh, tiết kiệm; cam kết sớm khởi công, hoàn thành nhanh; ưu tiên đơn vị sử dụng hiệu quả thiết bị sản xuất trong nước; tạo việc làm ổn định cho người dân ở khu vực dự án; sử dụng ít đất; công suất phát điện tốt nhất và hiệu suất đốt rác cao nhất.

    Với các tiêu chí đã đề ra, TP đã chấp thuận chủ trương đầu tư 5 dự án, gồm: Nhà máy điện rác Sóc Sơn tại KLHXLCT Nam Sơn, công suất xử lý 4.000 tấn/ngày, đêm; Dự án tại Khu xử lý chất thải Đồng Ké (huyện Chương Mỹ), công suất 1.500 tấn/ngày, đêm; Dự án tại Khu xử lý chất thải Phù Đổng (huyện Gia Lâm), công suất 1.200 tấn/ngày, đêm và 2 Dự án tại Khu xử lý CTR Xuân Sơn (thị xã Sơn Tây, Ba Vì) là Nhà máy xử lý rác phát điện Xuân Sơn, công suất 1.000 tấn/ngày, đêm; Dự án khí hóa rác thải sinh hoạt thành điện năng, công suất 500 tấn/ngày, đêm. TP đã đề ra mục tiêu trong thời gian từ năm 2020 - 2021, tất cả các dự án trên phải đi vào hoạt động. Tuy nhiên, mục tiêu này sẽ khó đạt được vì đến nay, mới chỉ có Dự án Nhà máy điện rác Sóc Sơn là sắp hoàn thành, còn lại các dự án khác triển khai rất chậm.

    Lý giải về điều này, ông Mai Trọng Thái - Chi cục trưởng Chi cục BVMT Hà Nội cho biết, các dự án gặp một số vướng mắc về thủ tục đầu tư, đất đai, giải phóng mặt bằng và môi trường vì cần sự phê duyệt của các Bộ, ngành Trung ương; hoặc thủ tục bổ sung vào Quy hoạch phát triển điện lực... Ngay cả với Dự án được kỳ vọng “cán đích” sớm nhất là Dự án Nhà máy điện rác Sóc Sơn cũng gặp khó khăn. Đây là Dự án có công suất lớn nhất trong số các nhà máy đốt rác phát điện được UBND TP phê duyệt đầu tư. Nhà máy có tổng mức đầu tư khoảng 7.000 tỷ đồng do Công ty CP Môi trường năng lượng Thiên Ý làm chủ đầu tư, Tổng thầu MCC (Trung Quốc) thực hiện, sử dụng công nghệ đốt rác bằng lò ghi cơ học của Bỉ, công suất phát điện khoảng 75 MW điện/giờ. Theo cam kết của chủ đầu tư, Dự án sẽ hoàn thành vào tháng 8/2020 và đến tháng 10/2020, sẽ chính thức đi vào hoạt động. Nhưng do ảnh hưởng của dịch Covid -19 diễn ra từ đầu năm 2020 đến nay, nên nhiều chuyên gia, cán bộ kỹ thuật nước ngoài của Công ty chưa thể sang Việt Nam làm việc. Đồng thời, việc vận chuyển, nhập khẩu máy móc, thiết bị từ nước ngoài cũng bị gián đoạn, dẫn đến chậm trễ trong hoàn thành Dự án. Dự kiến, vào tháng 12/2020, Nhà máy mới được đưa vào vận hành thử nghiệm.

    Theo dự báo, vào năm 2020, tổng lượng CTRSH phát sinh trên địa bàn TP sẽ tăng lên 8.500 tấn/ngày, đêm (Quy hoạch xử lý CTR Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050). Rõ ràng, ngay cả khi Nhà máy điện rác Sóc Sơn đi vào hoạt động; chạy đúng công suất là 4.000 tấn/ngày, đêm thì cũng chỉ xử lý được ½ lượng CTRSH phát sinh mỗi ngày trên địa bàn TP. Vậy lượng CTRSH còn lại sẽ được xử lý bằng cách nào trước khi các nhà máy khác đi vào hoạt động?

 

Công trình Dự án Nhà máy đốt rác phát điện Sóc Sơn tại KLHXLCT Nam Sơn (Sóc Sơn, Hà Nội)

 

Đồng bộ các giải pháp trong quản lý CTRSH

    Trước yêu cầu cấp bách về việc đẩy nhanh tiến độ xây dựng các dự án nhà máy xử lý CTRSH theo công nghệ hiện đại, từ năm 2019 đến nay, TP. Hà Nội đã xây dựng nhiều chính sách ưu đãi về thuế, đất, hỗ trợ giá mua điện; chỉ đạo các Sở, ngành tập trung hỗ trợ nhà đầu tư hoàn thành những thủ tục liên quan theo đúng tiêu chí đầu tư; chủ động tìm cách tháo gỡ vướng mắc cho chủ đầu tư, đồng thời, thường xuyên kiểm tra hiện trường, đôn đốc chủ đầu tư đẩy nhanh tiến độ đầu tư, xây dựng, bảo đảm đúng quy định; đề xuất biện pháp cụ thể đối với từng dự án nhằm giải quyết kịp thời khó khăn, vướng mắc. Cùng với đó, TP cũng yêu cầu các chủ đầu tư tuân thủ cam kết với TP, khẩn trương hoàn thành dự án, góp phần xây dựng Thủ đô ngày càng văn minh, hiện đại.

    Để các dự án nhà máy đốt rác phát điện của Hà Nội sớm được đầu tư, đi vào hoạt động, ngoài sự nỗ lực, quyết tâm của TP, điều quan trọng nhất là các Bộ, ngành cũng cần hoàn thiện cơ chế, chính sách ưu đãi đầu tư, khuyến khích công nghiệp tái chế, tái sử dụng CTR và tiêu thụ các sản phẩm từ quá trình xử lý chất thải; điều chỉnh quy hoạch chuyên ngành; hướng dẫn cụ thể về giá dịch vụ xử lý CTRSH bằng công nghệ đốt phát điện công suất lớn, sử dụng công nghệ tiên tiến…

   Trao đổi về vấn đề này, bà Nguyễn Thị Thùy Ninh - Phó Trưởng phòng Kinh doanh và Truyền thông (Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội) cho biết, hiện nay, doanh nghiệp đầu tư nhà máy xử lý rác thải gặp không ít rào cản về chính sách, dù vốn và công nghệ đã sẵn sàng. Để thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực này, Nhà nước cần có cơ chế, chính sách cụ thể khuyến khích hỗ trợ doanh nghiệp đầu tư ứng dụng các công nghệ hiện đại, phát triển thị trường sản phẩm tái chế. Các cơ chế, thủ tục cần được xây dựng theo hướng đơn giản hóa, minh bạch, tạo sự chủ động cho các đối tượng thụ hưởng, tránh hiện tượng những đối tượng được hưởng lợi từ chính sách khó tiếp cận được các nguồn ưu đãi. Đồng thời, cần có sự đồng nhất giữa các Bộ, ngành, địa phương, bảo đảm chi đủ, đúng mức chi theo tốc độ phát triển kinh tế. Các Bộ, ngành liên quan cần rà soát, nghiên cứu, xây dựng chính sách, quy định phù hợp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp có thể áp dụng thử nghiệm các công nghệ hiện đại, hiệu quả xử lý cao, giản lược thủ tục thẩm định.

    Tuy nhiên, một khó khăn khác trong việc xử lý CTRSH ở Thủ đô nói riêng và cả nước nói chung là rác không được phân loại đúng tiêu chuẩn, nên khó đảm bảo hiệu năng xử lý của lò đốt, thậm chí còn phát thải khí độc hại ra môi trường. Theo  TS. Nguyễn Trung Thắng - Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, chính sách TN&MT (Bộ TN&MT), ở những nước phát triển như châu Âu, Nhật Bản, hay Singapore..., rác thải được phân thành nhiều loại (rác có thể tái chế, rác nguy hại, rác hữu cơ…). Nhưng tại Việt Nam, rác thải không được phân loại mà trộn lẫn và vận chuyển về nhà máy xử lý, gây khó khăn, tốn kém và không hiệu quả cho việc đốt rác. Đồng thời, còn lãng phí nguồn tài nguyên từ rác thải, không tận dụng được những vật liệu có trong rác làm nguyên liệu đầu vào cho ngành công nghiệp tái chế nhựa, kim loại, giấy, hay công nghệ sản xuất phân bón hữu cơ. Vì vậy, việc phân loại rác từ nguồn là giải pháp căn cơ để giải quyết câu chuyện rác thải hiện nay của TP. Hà Nội.

    TS. Nguyễn Trung Thắng nhấn mạnh, việc phân loại rác phải được thực hiện đồng bộ ngay từ các hộ gia đình, đến quá trình thu gom, vận chuyển và xử lý tại nhà máy. Đây cũng là vấn đề mà dư luận rất quan tâm trong các quy định của Dự thảo Luật BVMT (sửa đổi) đang được trình Quốc hội khóa XIV xem xét, cho ý kiến tại kỳ họp thứ 9. Dự thảo Luật đã quy định rõ, các hộ gia đình, cá nhân phải có trách nhiệm trong việc phân loại CTR tại nguồn và UBND cấp tỉnh/TP quyết định việc phân loại cụ thể CTRSH tùy theo điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương. Vì thế, Hà Nội cần sớm ban hành các cơ chế, chính sách khuyến khích, thúc đẩy người dân TP thực hiện phân loại rác tại nguồn, cũng như đẩy mạnh tuyên truyền, nâng cao nhận thức cho các tầng lớp nhân dân về phân loại rác, nhằm đảm bảo quyền được sống trong môi trường trong lành của mỗi người dân. Cùng với đó, Hà Nội cần chủ động nâng cấp, đầu tư đồng bộ về hệ thống hạ tầng phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý CTR, đáp ứng yêu cầu BVMT trong tình hình mới.

    Thiết nghĩ, để hướng tới một đô thị văn minh, hiện đại và phát triển bền vững trong thời gian tới, ngoài các giải pháp trên, Hà Nội cần sớm hoàn thiện điều chỉnh Quy hoạch xử lý CTR Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2050; tạo cơ chế huy động nguồn vốn đầu tư xã hội hóa trong thu gom, vận chuyển và xử lý CTRSH, giúp giảm tải cho các khu xử lý tập trung của TP. Bên cạnh đó, các cơ quan chức năng của TP phải đẩy nhanh tiến độ giải phóng mặt bằng, tạo điều kiện cho việc kêu gọi đầu tư dự án xử lý chất thải bằng công nghệ tiên tiến, đảm bảo về BVMT. Tuy nhiên, trước mắt, UBND TP. Hà Nội cần sớm giao cho Sở TN&MT làm cơ quan đầu mối thực hiện chức năng quản lý nhà nước đối với CTR trên địa bàn TP theo đúng chỉ đạo của Chính phủ tại Nghị quyết số 09/NQ-CP ngày 3/2/2019 để tránh chồng chéo, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý môi trường.

    Nếu thực hiện được những giải pháp tổng thể trên, bài toán phân loại, thu gom, vận chuyển và xử lý CTRSH của TP. Hà Nội sẽ được giải quyết trọn vẹn.

Giáng Hương - Thu Quỳnh

(Nguồn: Bài đăng trên Tạp chí Môi trường số 9/2020)

 

Thống kê

Lượt truy cập: 2769224