--%>

Nạn phá rừng, sản xuất nông nghiệp không bền vững, buôn bán động vật hoang dã (ĐVHD) bất hợp pháp là một trong những nguyên nhân đang phá hủy môi trường và cũng là các yếu tố góp phần gây ra các dịch virus như đại dịch COVID-19. Do đó, cần có hành động khẩn cấp để đảo ngược xu hướng suy thoái của thiên nhiên vào năm 2030, bằng cách chấm dứt việc hủy hoại môi trường sống tự nhiên và cải tổ hệ thống sản xuất, tiêu dùng thực phẩm trên toàn cầu theo hướng bền vững. Đó là lời cảnh tỉnh của WWF trong Báo cáo Sức sống hành tinh năm 2020 vừa được công bố mới đây. Báo cáo được xuất bản 2 năm một lần, nhằm phản ánh tình trạng sức khỏe của Trái đất và các loài trên thế giới. 

68% quần thể các loài có xương sống suy giảm

Theo Báo cáo Sức sống hành tinh năm 2020, trong vòng chưa tới nửa thế kỷ, 2/3 quần thể động vật có vú, chim, lưỡng cư, bò sát và cá trên toàn cầu đã giảm, phần lớn là do môi trường bị phá hủy. Đây cũng là nguyên nhân góp phần lây lan các dịch bệnh liên quan đến động vật, như COVID-19. Chỉ số Sức sống hành tinh (LPI) do Hiệp hội Động vật học London (ZSL) tính toán đã cho thấy, các yếu tố khiến các đại dịch dễ bùng phát trên Trái đất cũng chính là tác nhân thúc đẩy mức suy giảm trung bình 68% quần thể các loài có xương sống trên toàn cầu từ năm 1970 tới năm 2016. Những yếu tố này gồm sự thay đổi trong sử dụng đất và buôn bán ĐVHD.

Sự phá hủy thiên nhiên ngày càng tăng của loài người không chỉ hủy diệt ĐVHD mà cả sức khỏe con người, cũng như tất cả các khía cạnh cuộc sống của con người. Chỉ số suy giảm quần thể các loài ĐVHD là bằng chứng cảnh báo môi trường thiên nhiên và môi trường sống của loài người đang bị dọa nghiêm trọng. Từ các loài cá ở đại dương và sông ngòi đến loài ong vốn có vai trò quan trọng trong sản xuất nông nghiệp, cùng với sự suy giảm ở ĐVHD đã ảnh hưởng trực tiếp đến dinh dưỡng, an ninh lương thực và sinh kế của hàng tỷ người. Trong bối cảnh đại dịch toàn cầu, hơn bao giờ hết, các quốc gia cần phải phối hợp và hành động để cùng chặn đứng và đảo ngược xu hướng mất đa dạng sinh học (ĐDSH) và quần thể các loài hoang dã vào cuối thập kỷ này. Sự sống còn của loài người ngày càng phụ thuộc vào việc sự tồn tại của môi trường thiên nhiên.

Báo cáo Sức sống Hành tinh năm 2020 giới thiệu một cách tổng quan, toàn diện về hiện trạng của thế giới tự nhiên, thông qua các chỉ số LPI - theo dõi xu hướng về sự phong phú của ĐVHD trên toàn cầu. Báo cáo có sự đóng góp của hơn 125 chuyên gia trên khắp thế giới. Báo cáo cho thấy, các nguyên nhân chính khiến quần thể các loài trên cạn, được theo dõi trong chỉ số LPI, bị giảm là do mất và suy giảm môi trường sống, trong đó có phá rừng. Ngoài ra còn có việc sản xuất thực phẩm không bền vững cũng thúc đẩy sự suy giảm này. Trong đó có hai loài nguy cấp trong chỉ số LPI được Báo cáo miêu tả nổi bật là đười ươi ở vùng đất thấp miền Đông Congo và vẹt xám châu Phi ở Tây Nam Ghana. Số lượng của loài đười ươi trong Vườn quốc gia Kahuzi-Biega thuộc Cộng hòa Dân chủ Congo ước tính giảm khoảng 87% từ năm 1994 đến năm 2015, chủ yếu là do săn bắn bất hợp pháp. Loài vẹt xám châu Phi ở Tây Nam của Ghana giảm 99% từ năm 1992 đến năm 2014 do bị bẫy bắt để bán và bị mất môi trường sống.

Báo cáo cũng theo dõi chỉ số LPI gần 21.000 quần thể của hơn 4.000 loài động vật có xương sống từ năm 1970 đến năm 2016. Báo cáo cho thấy, quần thể ĐVHD ở môi trường nước ngọt bị suy giảm 84%. Đây là sự suy giảm dân số trung bình mạnh nhất trong các hệ sinh thái, tương đương với giảm 4%/năm kể từ năm 1970. Tiêu biểu là số lượng sinh sản của cá tầm Trung Quốc trên sông Dương Tử đã giảm 94% kể từ năm 1982 tới năm 2015 do dòng chảy của sông bị các con đập thủy điện chia cắt.

Chỉ số Sức sống hành tinh là một trong những chỉ số ĐDSH toàn cầu toàn diện nhất. Giảm trung bình 68% trong 50 năm thực sự là một thảm họa và là bằng chứng rõ ràng về tác động mà con người đang gây ra cho thế giới tự nhiên. Nếu không thay đổi, chắc chắn các quần thể còn tiếp tục giảm và đi đến tuyệt chủng, đe dọa tính vẹn toàn của các hệ sinh thái đang nuôi dưỡng tất cả chúng ta.

 

Khu rừng Amazon thuộc Colombia đã bị tàn phá nặng nề 

 

Cần nỗ lực bảo tồn hiệu quả để đảo ngược xu hướng suy giảm

Báo cáo còn đưa ra mô hình dự báo, nếu không tiếp tục ngăn cản việc suy thoái và mất môi trường sống, ĐDSH toàn cầu sẽ tiếp tục giảm. Mô hình này được dựa trên nghiên cứu “Cần một chiến lược tích hợp để đảo ngược xu hướng đi xuống trong ĐDSH trên cạn” do WWF và hơn 40 tổ chức phi chính phủ, các tổ chức học thuật và nghiên cứu công bố. Báo cáo chỉ ra rằng, chỉ có thể ổn định và đảo ngược sự mất mát của thiên nhiên do con người gây ra nếu có các nỗ lực bảo tồn, sự cải tổ trong sản xuất, tiêu thụ thực phẩm. Trước tiên cần sự thay đổi của việc sản xuất thực phẩm, thương mại một cách hiệu quả, bền vững, giảm rác thải và cổ vũ cho một chế độ ăn uống lành mạnh, thân thiện với môi trường.

Nghiên cứu cho thấy, việc thực hiện tổng hợp biện pháp, thay vì đơn lẻ, sẽ giúp giảm nhanh áp lực lên môi trường sống của các loài hoang dã. Với cách này, có thể đảo ngược xu hướng suy giảm ĐDSH do mất môi trường sống. Các mô hình cũng chỉ ra rằng nếu thế giới “tiếp tục như hiện tại", tỷ lệ mất ĐDSH từ năm 1970 sẽ tiếp tục trong những năm tới. Theo kịch bản, loài người sẽ mất nhiều thập kỷ để đảo ngược những thiệt hại trên. Nhiều khả năng sẽ không thể phục hồi các ĐDSH đã bị mất, gây rủi ro cho vô số các dịch vụ sinh thái mà con người phụ thuộc vào. Để đảo ngược xu hướng này, ngoài những nỗ lực bảo tồn, các nhà lãnh đạo thế giới phải làm cho hệ thống sản xuất, tiêu thụ thực phẩm bền vững hơn và không gây phá rừng trong toàn bộ chuỗi cung ứng - nguyên nhân chính làm suy giảm ĐVHD.

Báo cáo Sức sống hành tinh năm 2020 được công bố trước phiên họp thứ 75 của Đại hội đồng Liên hợp quốc, xem xét các tiến bộ trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững, Hiệp định Pari và Công ước về ĐDSH (CBD). Tại phiên họp của Đại hội đồng Liên hợp quốc 2020, các nhà lãnh đạo thế giới, doanh nghiệp và xã hội dân sự sẽ cùng thảo luận, nhằm phát triển Khung Hành động hậu 2020 cho ĐDSH toàn cầu. Đây là dấu mốc quan trọng để tạo dựng nền tảng cho một thỏa thuận cấp bách: Thỏa thuận mới vì Thiên nhiên và Con người nhằm bảo vệ các quần thể ĐVHD, thực vật, côn trùng và toàn bộ thiên nhiên, bao gồm cả loài người cùng tồn tại lâu bền.

 

Nguyễn Thị Phú Hà

(Nguồn: Bài đăng trên Tạp chí Môi trường số 9/2020)

 

 

Thống kê

Lượt truy cập: 2768646