--%>

   Phú Quốc (Kiên Giang) được ví như hòn “đảo ngọc”, là “thiên đường du lịch” với nhiều bãi biển đẹp và hoang sơ. Thế nhưng hiện nay, Phú Quốc đang phải đối mặt tình trạng ô nhiễm rác thải, trong đó chiếm phần lớn là rác thải nhựa (RTN). Trước tình trạng đó, năm 2018, WWF-Việt Nam bắt đầu triển khai các dự án liên quan đến RTN ở Phú Quốc. Qua 2 năm thực hiện, tình hình quản lý rác thải nói chung và RTN nói riêng đã có những thay đổi tích cực. Tạp chí Môi trường đã có cuộc trao đổi với bà Nguyễn Thị Mỹ Quỳnh – Quản lý Dự án Khu bảo tồn biển của WWF-Việt Nam về một số kết quả đạt được tại nơi đây.

 

Bà Nguyễn Thị Mỹ Quỳnh – Quản lý Dự án Khu bảo tồn biển của WWF-Việt Nam

 

Xin bà cho biết điều gì đã thúc đẩy WWF chọn Phú Quốc là nơi triển khai Dự án về giảm thiểu RTN?

Bà Nguyễn Thị Mỹ Quỳnh: Trước kia, tôi cũng như bao người khác, vốn chỉ biết đến Phú Quốc như là một điểm du lịch lý tưởng, có thiên nhiên tươi đẹp và khí hậu ôn hòa. Sau khi có điều kiện đến làm việc tại đây, tôi càng thêm yêu và gắn bó với nơi này hơn. Hệ động thực vật ở Phú Quốc rất phong phú, trong đó có nhiều loài quý hiếm và cần được bảo tồn. Đặc biệt, Khu Bảo tồn biển Phú Quốc có hai khu vực quan trọng là rạn san hô và thảm cỏ biển, là nơi nuôi dưỡng, sinh sản chính của loài ghẹ xanh, cũng như nhiều loài thủy sinh đa dạng khác.

    Tuy nhiên, môi trường thiên nhiên Phú Quốc nói chung và môi trường biển nói riêng, đang phải chịu áp lực lớn từ sự phát triển kinh tế, du lịch và tác động xấu của RTN đại dương trong bối cảnh chưa có một cơ sở xử lý hợp vệ sinh. Vấn đề ô nhiễm nhựa đại dương và sự thất thoát rác nhựa ra môi trường đang làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới cảnh quan của đảo, cũng như suy giảm sự đa dạng sinh học nơi đây. Bình quân mỗi ngày huyện đảo thải ra khoảng 155 tấn rác với khoảng 19% là rác nhựa. Trong đó có 30% lượng rác nhựa, tương đương với 11 tấn, bị thất thoát ra môi trường. Cho tới nay, cả huyện đảo chỉ có một nhà máy xử lý rác là nhà máy Toàn Cầu, nhưng hiện đã ngưng hoạt động và đang tìm nhà đầu tư mới. Do vậy, rác thải sinh hoạt không được xử lý hợp lý, mà chỉ được chở tới các bãi rác, hoặc nghiêm trọng hơn là xả thải trực tiếp ra môi trường hoặc vào các đại dương. Với sự phát triển của ngành du lịch, cũng như quá trình đô thị hóa trong những năm qua, lượng rác sinh hoạt nói chung, lượng rác nhựa nói riêng thải ra ngày một nhiều hơn, gây nên sự quá tải đối với các bãi rác tại địa phương. Phú Quốc đã từng đóng cửa 3 bãi rác tạm vốn bị quá tải, không thể tiếp nhận thêm rác và đã phải mở thêm 1 bãi rác tạm để giải quyết tình trạng này.

   Từ những thực tế đó, WWF đã nhận ra nguy cơ ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí cao tại Phú Quốc. Nếu không có sự thay đổi, Phú Quốc sẽ sớm phải chịu sự ô nhiễm nghiêm trọng và đánh mất đi sự đa dạng sinh học. Do đó, năm 2018, WWF đã lựa chọn nơi đây để triển khai các hoạt động nhằm giảm thiểu RTN, với hy vọng sẽ cải thiện vấn đề quản lý RTN và bảo tồn môi trường thiên nhiên của Phú Quốc.  

Bà có thể cho biết một số hoạt động giảm thiểu RTN được WWF triển khai tại Phú Quốc?

Bà Nguyễn Thị Mỹ Quỳnh: Từ năm 2018, Dự án “Phú Quốc - Hướng tới hòn đảo không RTN” được triển khai với mục tiêu chung là thúc đẩy và kết nối các bên liên quan (chính quyền địa phương, doanh nghiệp, trường học, cộng đồng, khách du lịch) cùng hành động để tăng cường quản lý, giảm thiểu RTN. WWF đã kêu gọi sự tham gia của chính quyền địa phương trong việc thay đổi chính sách về quản lý RTN với Lễ phát động phong trào chống RTN, triển khai Ngày vì môi trường Phú Quốc hàng tháng. Tính đến nay, trong vòng 1 năm đã có hơn 11 đợt ra quân làm vệ sinh với 40.000 lượt người tham gia và thu gom được khoảng 350 tấn rác. Tháng 11/2019, Phú Quốc là đô thị đầu tiên của Việt Nam và là một trong 3 đô thị đầu tiên của Đông Nam Á chính thức tham gia Sáng kiến Đô thị giảm nhựa của WWF. UBND huyện Phú Quốc đã ban hành Kế hoạch hành động quản lý RTN đại dương đến năm 2025 với các hành động cụ thể và thử nghiệm nhiều giải pháp sáng tạo. Đáng mừng hơn, chúng tôi nhận thấy rằng, không chỉ ban hành chính sách, chính quyền địa phương còn quan tâm để cải thiện môi trường cảnh quan trên đảo, đặc biệt là ở các địa điểm nổi tiếng như Dinh Cậu và kêu gọi đầu tư cơ sở xử lý chất thải tại đây.

    WWF cũng kết nối được 40 doanh nghiệp trong lĩnh vực khách sạn, lữ hành, nhà hàng và quán cà phê, nhận được sự cam kết của các doanh nghiệp này trong việc giảm tiêu thụ nhựa từ hoạt động kinh doanh. Qua khảo sát, hiện có 15 doanh nghiệp đã giảm tổng cộng được gần 10 tấn nhựa trong năm 2019 bằng việc loại bỏ và cắt giảm nước uống đóng chai, ống hút nhựa, sản phẩm nhựa dùng một lần trong buồng tắm… Ngoài ra, các doanh nghiệp còn tiến hành phân loại để thu gom riêng hơn 50 tấn rác có thể tái chế.

    Dự án cũng thí điểm mô hình phân loại và thu gom rác dựa vào cộng đồng tại ấp Đá Chồng. Bằng việc áp dụng các mô hình xử lý rác hữu cơ tại hộ gia đình, người dân đã tích cực thực hành phân loại rác, tận dụng nguồn tài nguyên và góp phần làm giảm lượng rác cần xử lý. Sau 9 tháng vận hành đã giảm 10.6 tấn rác nói chung, trong đó có hơn 3 tấn rác nhựa ra môi trường biển. Kết quả quan trọng nhất sau khi triển khai mô hình này chính là sự thay đổi tích cực trong nhận thức và hành vi của người dân địa phương.

    Ngoài ra, WWF cũng tập trung vào việc tuyên truyền, giáo dục, khuyến khích thay đổi hành vi sử dụng, thải bỏ nhựa cho học sinh, người dân địa phương, ngư dân và khách du lịch thông qua các chương trình tập huấn, hoạt động ngoại khóa tại trường, sự kiện dọn rác ở bãi biển. Đến nay đã có 24 trường tổ chức phổ biến kiến thức, cũng như triển khai hoạt động ngoại khóa liên quan đến RTN cho 22.000 học sinh.

Dự án có sáng kiến thúc gì để thúc đẩy sự tham gia của các bên liên quan cùng chung tay hành động giảm thiểu RTN?

Bà Nguyễn Thị Mỹ Quỳnh: RTN đại dương là vấn đề toàn cầu, vì vậy cần một hướng tiếp cận mang tính toàn cầu với mạng lưới rộng rãi để thúc đẩy sự tham gia, hành động và chia sẻ của các bên liên quan. Dự án đã thúc đẩy các bên liên quan ký cam kết vào chương trình có quy mô quốc tế, bao gồm sự tham gia của chính quyền địa phương vào sáng kiến Đô thị giảm nhựa, cam kết của doanh nghiệp giảm RTN trong sáng kiến Hành động giảm nhựa (PACT) do WWF khởi xướng.

    Tuy nhiên, để mô hình quản lý rác tại địa phương hoạt động bền vững, WWF hiểu rằng cần liên tục tìm kiếm và thúc đẩy sự tham gia các nhân tố tích cực tại địa phương để tạo ra sự thay đổi trong ý thức tiêu thụ và thải bỏ RTN từ trong cộng đồng. Thông qua các sự kiện và hoạt động được tổ chức trong suốt 2 năm qua, WWF đã thúc đẩy và hỗ trợ việc thành lập, duy trì hoạt động của một nhóm nhân tố địa phương tại Phú Quốc trong việc kết nối cộng đồng, chia sẻ kinh nghiệm về lối sống xanh, giảm thiểu rác thải, cũng như sản xuất nông nghiệp bền vững.

 

Hoạt động tuyên truyền, hướng dẫn, vận động người dân tham gia mô hình thu gom phân loại rác tại ấp Đá Chồng, Phú Quốc

 

Trong quá trình triển khai, Dự án có gặp những thuận lợi và khó khăn gì không thưa bà? Bà có đề xuất gì để tiếp tục duy trì và phát triển kết quả của Dự án ở Phú Quốc cũng như nhân rộng ra các địa phương?

Bà Nguyễn Thị Mỹ Quỳnh: Trong quá trình triển khai, Dự án đã nhận được sự hỗ trợ, chỉ đạo của chính quyền địa phương, sự hưởng ứng và tham gia tích cực của các doanh nghiệp, trường học, người dân trên địa bàn huyện Phú Quốc. Nếu không có những hỗ trợ, đóng góp và tham gia này, thì việc thực hiện các hoạt động của Dự án trong 2 năm qua đã không thể mang lại kết quả nêu trên. Tuy nhiên, Dự án vẫn gặp phải một số khó khăn, đó là bài toán giải quyết “đầu ra” của rác. Trong suốt thời gian triển khai, chúng tôi nhận thấy rác ở Phú Quốc sinh ra từng ngày, không ngưng nghỉ, gây áp lực ngày một lớn hơn không chỉ đối với các bãi rác tạm, mà còn với môi trường nơi đây. Ngoài ra, vẫn tồn tại vấn nạn tiêu dùng và xả rác bừa bãi. Mặc dù sự thay đổi trong thói quen thải rác sinh hoạt cũng như sử dụng sản phẩm nhựa dùng một lần của người dân và khách du lịch khó có thể đạt được trong thời gian ngắn, nhưng WWF vẫn mong muốn tạo thành một chuẩn mực để giữ cho môi trường Phú Quốc xanh, sạch hơn.

    WWF tin rằng, để giải quyết khủng hoảng về RTN cần hành động của toàn xã hội, từ thay đổi thói quen tiêu dùng, đến giáo dục, hay trách nhiệm của nhà sản xuất. Tuy nhiên, sự cương quyết của Chính phủ đóng vai trò quan trọng trong việc đề ra và thực thi các giải pháp mang tính hệ thống, thông qua các biện pháp can thiệp về chiến lược để ngăn chặn ô nhiễm nhựa tại nguồn.

    Để các kết quả đạt được trong việc giảm thiểu RTN này được duy trì và phát triển ở Phú Quốc, cũng như mở rộng ra các địa phương khác, cần có sự tham gia, chỉ đạo quyết liệt của chính quyền các cấp. Một diễn đàn hợp tác công - tư để các đơn vị chức năng, doanh nghiệp và người dân cùng tham gia hành động và hỗ trợ các bên thực hiện kế hoạch hành động để đạt được môi trường sống tốt hơn là hướng đi bền vững trong thời gian tới. Những mô hình quản lý rác thải sinh hoạt và RTN đại dương do chính cộng đồng địa phương tự chủ cần được khích lệ, hỗ trợ và mở rộng bằng nhiều hình thức. Trong vấn đề chống RTN, WWF muốn nhấn mạnh rằng cần, có sự thay đổi từ tất cả mọi cá nhân, tổ chức trong một nỗ lực chung, hướng tới một tương lai bền vững. 

Nguyễn Hằng (Thực hiện)

(Nguồn: Bài đăng trên Tạp chí Môi trường số 9/2020)

 

Thống kê

Lượt truy cập: 2769647